Receptomat | e-Recepta w 5 min

e-Recepta Online

Wypełnij prosty Formularz,
Odbierz Receptę w 5 min,
Pokaż Kod w Aptece.

Zniżka: 30% taniej

Zamów e-Receptę

Receptomat

Niedoczynność tarczycy: objawy, diagnostyka i leczenie. Niedoczynność tarczycy a choroba Hashimoto

Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, które może wynikać z wielu przyczyn. Niedobór hormonów tarczycy powoduje uogólnione spowolnienie funkcji metabolicznych organizmu. Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w Polsce jest choroba Hashimoto, która nawet 5-krotnie częściej dotyka kobiet. Jakie są objawy niedoczynności tarczycy? Jak wygląda diagnostyka i na czym polega leczenie tego zaburzenia? Jeśli chcesz wiedzieć więcej, koniecznie przeczytaj ten artykuł!    

Niedoczynność tarczycy objawy

Gdzie jest tarczyca?

Gruczoł tarczowy, zwany popularnie tarczycą, znajduje się u dołu szyi przed tchawicą. Choć może wydawać się małym i niepozornym organem ma niezwykle ważne zadanie. Odpowiada za produkcję hormonów T3 (trójjodotyronina) i T4 (tyroksyna), które są niezbędne w procesie przemiany materii we wszystkich tkankach i narządach organizmu. Ponadto tarczyca ma również inne zadania:

  • wpływa na działanie układu krwionośnego,

  • reguluje temperaturę ciała,

  • odpowiada za kondycję skóry, włosów i paznokci,

  • oddziałuje na ogólne samopoczucie i nastrój.

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Żeby tarczyca funkcjonowała poprawnie, potrzebny jest inny hormon, za którego produkcję odpowiada przysadka mózgowa. TSH reguluje jej pracę i sprawia, że wytwarza odpowiednie ilości T3 i T4. Jeśli praca któregokolwiek z tych gruczołów jest zaburzona, może to prowadzić do produkcji mniejszej ilości hormonów niż potrzebuje organizm. W takiej sytuacji mówimy o niedoczynności tarczycy, czyli schorzeniu, na które narażone są zwłaszcza kobiety oraz osoby starsze. 

Wyróżniamy trzy rodzaje niedoczynności tarczycy:

  • pierwotna – jeśli spowodowana jest uszkodzeniem tarczycy,

  • wtórna – jeśli powoduje ją uszkodzenie przysadki mózgowej i zostaje zaburzona produkcja TSH,

  • trzeciorzędowa – kiedy występuje niedobór hormonu regulującego pracę przysadki. 

Niedoczynność tarczycy – objawy

Niewystarczająca produkcja hormonów wpływa na spowolnienie pracy całego organizmu, co objawia się głównie przez:

  • szybkie męczenie się i osłabienie,

  • nadmierną senność,

  • brak zdolności do skupienia uwagi, rozproszenie,

  • zaburzenia pamięci, 

  • przyrost masy ciała,

  • wysuszenie skóry,

  • suche i łamliwe włosy,

  • częste uczucie chłodu mimo ciepłego ubioru i/lub wysokich temperatur,

  • chrypkę oraz matowy głos.

W przypadku kobiet dodatkowo mogą pojawić się zaburzenia cyklu, obfite miesiączki, a także problemy z zajściem w ciążę i donoszeniem jej. Natomiast u mężczyzn można zauważyć spadek libido oraz zaburzenia wzwodu, które mogą wpływać na pewność siebie oraz ogólne samopoczucie.

Badania na niedoczynność tarczycy

Niektóre postacie niedoczynności tarczycy mogą dawać trudne do zauważenia i bardzo dyskretne objawy, takie jak bóle głowy, zaparcia, zmęczenie czy obniżenie nastroju. Dzieje się tak zwłaszcza w przypadku utajonej postaci choroby, czyli niedoczynności tarczycy subklinicznej. Pierwsze zauważalne oznaki problemu mogą się pojawić dużo później, kiedy dojdzie do nieodwracalnego zniszczenia tarczycy. Z tego względu tak ważne są regularne badania, które pozwalają w porę zareagować i podjąć odpowiednie leczenie. 

W celu postawienia trafnej diagnozy wykonuje się badania hormonów: przede wszystkim TSH i tyroksyny. Pozwalają one również określić, czy schorzenie ma charakter pierwotny czy wtórny. W pierwszym przypadku poziom TSH jest podwyższony, zaś T4 niski. Jeśli niedoczynność tarczycy ma charakter wtórny, wtedy poza niskim wskaźnikiem tyroksyny, pojawi się również niskie stężenie TSH. Lekarz może również zlecić dodatkowe badania, które dadzą szerszy zakres informacji. W zależności od konkretnego przypadku może to być badanie poziomu stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, a także USG tarczycy. 

Problemy z tarczycą – do kogo się zgłosić?

W przypadku niewłaściwych wyników badań hormonalnych swoje pierwsze kroki najlepiej skierować do endokrynologa. To specjalista, który zajmuje się układem endokrynnym, czyli gruczołami produkującymi hormony, takimi jak właśnie tarczyca, grasica, nadnercza, a także jajniki i jądra. Leczeniem schorzeń tarczycy, typu choroba Hashimoto, Gravesa-Basedowa, wola, guzki i nowotwory zajmuje się inna specjalizacja lekarska – tyreologia. Warto jednak wspomnieć, że poradnie tyreologiczne są zazwyczaj zlokalizowane w dużych miastach i jest ich stosunkowo niewiele, dlatego większość z nich zajmuje się zaawansowanymi stadiami choroby i ciężkimi przypadkami. Ma to również związek z niespecyficznymi objawami, które sprawiają, że lekarze pierwszego kontaktu nie łączą ich z problemami tarczycowymi przez co te schorzenia są za późno diagnozowane. 

Jakie są przyczyny niedoczynności tarczycy?

W przypadku niedoczynności tarczycy niezwykle ważne jest wykrycie przyczyny, gdyż to od niej zależy sposób i efektywność leczenia. Jednym z najczęstszych powodów jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe zapalenie tarczycy, które upośledza funkcjonowanie tego gruczołu, sukcesywnie ją niszcząc.

Wśród innych powodów schorzenia można wyróżnić:

  • operacyjne usunięcie części lub całości tarczycy,

  • niedobory jodu w organizmie, 

  • zapalenie tarczycy o charakterze przemijającym,

  • przyjmowanie niektórych leków,

  • uszkodzenie w wyniku operacji,

  • terapia jodem radioaktywnym,

  • napromieniowanie tarczycy podczas leczenia zmian nowotworowych.

Niedoczynność tarczycy a choroba Hashimoto

Choroba Hashimoto, inaczej nazywana przewlekłym limfocytowym zapaleniem tarczycy, to schorzenie o podłożu autoimmunologicznym. Przyczyną jej rozwoju jest obecność autoprzeciwciała skierowanych przeciwko tyreoglobulinie (anty-Tg) oraz tyreoperoksydazie (anty-TPO), które uszkadzają tarczycę i stopniowo prowadzą do jej niedoczynności. Może też dojść do zaostrzenia schorzenia z towarzyszącymi przejściowymi objawami nadczynności tarczycy. Gruczoł tarczowy jest wówczas powiększony i bolesny. Objawy nadczynności ustępują samoistnie i rozwija się niedoczynność tarczycy. Choroba znacznie częściej dotyczy kobiet. 

W celu rozpoznania choroby Hashimoto lekarz zleca wykonanie oznaczenie stężenia przeciwciała anty-TPO oraz anty-Tg w surowicy krwi. Zwiększenie ich miana, z towarzyszącym podwyższeniem stężenia TSH oraz obniżeniem poziomu fT4, sugerują rozpoznanie. Pacjenci z chorobą Hashimoto mają zwiększone ryzyko rozwoju innych chorób autoimmunologicznych np. tocznia rumieniowatego układowego lub cukrzycy typu 1.

Niedoczynność tarczycy w ciąży

Zaburzenia pracy tarczycy są groźne dla organizmu. Sytuacja jest jeszcze bardziej niepokojąca w przypadku pacjentek, które zaszły w ciążę. Niedoczynność tarczycy może wpływać na wystąpienie poważnych nieprawidłowości w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, prowadzić do przedwczesnego porodu oraz poronień. Z tego względu niezwykle ważna jest stała opieka lekarska, obserwacja organizmu oraz podjęcie prawidłowego leczenia. Również normy TSH dla kobiet w ciąży są inne niż w pozostałych przypadkach, dlatego przy pokazaniu swoich wyników badań lekarzowi, koniecznie należy go poinformować go o swoim stanie. 

Niedoczynność tarczycy – leczenie

Leczenie niedoczynności tarczycy powinno być podjęte po konsultacji z lekarzem. To on decyduje o rodzaju oraz dawce leków, a także zleca ewentualne przerwy w ich przyjmowaniu czy zmiany w sposobie przyjmowania. Obecnie najczęściej stosowaną metodą leczenia jest farmakoterapia produkowaną syntetycznie lewotyroksyną, która uzupełnia niedobory hormonu T4. W przypadku terapii niezwykle ważne jest również stałe monitorowanie wyników badań, które będą odpowiedzią na to, jak działa leczenie oraz czy wprowadzanie zmian jest potrzebne. Początkowo badania diagnostyczne są przeprowadzane nawet co kilka tygodni. W przypadku dobrania odpowiedniego leczenia, na które organizm odpowiada prawidłowo, kontrole odbywają się znacznie rzadziej – na przykład raz na pół roku lub rok.

Konsekwencje nieleczonej niedoczynności tarczycy

Według badań nawet połowa pacjentów z niedoczynnością tarczycy jest niezdiagnozowana, a tym samym nieleczona. Wiele objawów tej choroby może wskazywać na inne schorzenia, dlatego pacjenci po wizycie u lekarza pierwszego kontaktu mogą być kierowani do medyków innych specjalizacji – dermatologów, kardiologów, a nawet psychiatrów. W takiej sytuacji podjęcie niewłaściwego leczenia nie przynosi rezultatów, a stan chorego może się nadal pogarszać. Z tego powodu niezwykle ważna jest edukacja oraz regularne wykonywanie badań. Zwłaszcza że nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych konsekwencji: pojawienia się woli tarczycowych, chorób nerek, chorób układu sercowo-naczyniowego, niedokrwistości, infekcji, depresji, a nawet problemów z płodnością, zaś w przypadku kobiet w ciąży również nawracających poronień oraz zaburzeń rozwoju fizycznego i umysłowego dziecka. 

Niedoczynność tarczycy a dieta

Niedoczynność tarczycy wpływa na metabolizm całego organizmu, dlatego w przypadku leczenia warto również zadbać o swoją dietę. Do prawidłowej pracy tarczycy niezbędny jest jod pobierany z pokarmów (lub poprzez drogi oddechowe). W posiłkach przy niedoczynności tarczycy warto zatem uwzględnić ryby morskie oraz owoce morza, a także niektóre warzywa, przetwory mleczne, jodowana sól spożywcza oraz wody mineralne. Przy niedoczynności tarczycy równie ważne jest spożywanie dużej ilości białka, które przyspiesza tempo procesów metabolicznych oraz stymuluje produkcję hormonu wzrostu. Równie istotne jest spożywanie odpowiedniej ilości płynów, zwłaszcza wody, które zapobiegnie nadmiernemu obciążeniu nerek przez wysoką podaż białka.

Profilaktyka niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy ma wiele przyczyn. W celu zniwelowania ryzyka jej rozwoju zalecane jest prowadzenie zdrowego trybu życia. Regularna aktywność fizyczna oraz zbilansowana dieta są w stanie w pewnym stopniu ograniczyć objawy niedoczynności oraz spowolnić postęp choroby. 

Jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy jest niedobór jodu w diecie. Z tego powodu jednym ze sposobów profilaktyki jej rozwoju jest spożywanie pokarmów bogatych w jod np. orzechów, szpinaku, brokułów. Jeszcze do niedawna w Polsce mała ilość tego pierwiastka w pokarmie stanowiła najczęstszą przyczynę niedoczynności tarczycy. Sytuacja uległa zmianie od kiedy jodowana jest sól kuchenna. Od tego czasu główną przyczyną niedoczynności tarczycy w naszym kraju jest choroba Hashimoto. 

Jeśli chcesz zapobiec rozwojowi niedoczynności tarczycy, unikaj biernego i czynnego palenia papierosów. Zawarte w nich substancje utrudniają wchłanianie się jodu. 

Inne choroby tarczycy

Nadczynność tarczycy to zaburzenie pracy gruczołu tarczowego, w którym dochodzi do nadmiernego i niekontrolowanego uwalniania hormonów. Objawami schorzenia jest:

  • utrata masy ciała,

  • nietolerancja ciepła,

  • niepokój, drażliwość,

  • zaburzenia snu,

  • drżenie rąk,

  • oftalmopatia tarczycowa,

  • wzmożona potliwość i przekrwienie skóry.

Powodem nadczynności tarczycy mogą być takie schorzenia jak choroba Gravesa-Basedowa, wole guzowe toksyczne oraz guzek autonomiczny toksyczny. Wszystkie te przypadłości prowadzą do nadmiernego uwalniania hormonów tarczycy. 

W badaniach laboratoryjnych TSH jest obniżone, a fT4 i fT3 podwyższone. Lekarz zleca zazwyczaj również oznaczenie miana przeciwciała przeciwko receptorom TSH (dodatni wynik sugeruje chorobę Gravesa-Basedowa) oraz usg i scyntygrafię gruczołu. Widoczne w niej zmiany w postaci „ciepłego guzka” wskazują na obecność guzka autonomicznego tarczycy.

W terapii nadczynności tarczycy zastosowanie mają leki o działaniu przeciwtarczycowym (redukujące poziom hormonów wydzielanych przez gruczoł), a także leczenie chirurgiczne oraz terapia radiojodem. Trwałym powikłaniem 2 ostatnich metod może być rozwój niedoczynności tarczycy.