Leczenie otyłości i nadwagi

Najważniejsze informacje

• Leczenie otyłości opiera się przede wszystkim na zmianie stylu życia, obejmującej dietę niskoenergetyczną, regularną aktywność fizyczną, odpowiednie nawodnienie i kontrolę nawyków żywieniowych. 
• Ważną rolę odgrywa także psychodietetyka i terapia behawioralna, pomagająca rozpoznawać emocjonalne wzorce jedzenia, ustalać małe cele i utrwalać zdrowe nawyki dzięki wsparciu psychologa, dietetyka oraz webinary i warsztaty online. 
• W wybranych przypadkach stosuje się farmakoterapię GLP‑1 (liraglutyd, semaglutyd, tirzepatyd), która wspiera sytość, kontrolę apetytu i glikemię, zawsze w połączeniu ze zmianą stylu życia i regularnym monitoringiem. 
• Balon żołądkowy to małoinwazyjna metoda dla osób z BMI 28-40, ograniczająca pojemność żołądka i wspierająca utratę masy ciała, najlepiej z opieką psychodietetyczną. 
• Natomiast chirurgia bariatryczna (NFZ/KOS‑BAR) – sleeve gastrectomy, gastric bypass czy opaska żołądkowa – jest przeznaczona dla pacjentów z BMI ≥ 40 lub ≥ 35 z chorobami współistniejącymi, po kwalifikacji i przygotowaniu, wraz z wsparciem dietetycznym i rehabilitacyjnym.

Otyłość to choroba przewlekła, która wymaga kompleksowego leczenia. Skuteczna terapia łączy kilka filarów: zmianę stylu życia, wsparcie psychodietetyczne i terapię behawioralną, farmakoterapię GLP‑1, a w wybranych przypadkach zabieg bariatryczny lub balon żołądkowy. Celem jest redukcja masy ciała, poprawa zdrowia metabolicznego, jakości życia oraz ograniczenie ryzyka nawrotów. W tym artykule wyjaśniamy, jak działają poszczególne metody leczenia i kiedy warto je rozważyć w procesie redukcji masy ciała.

Diagnostyka otyłości: BMI, obwód talii, WHR i badania krwi do kwalifikacji

Otyłość i nadwagę diagnozuje się głównie na podstawie pomiarów antropometrycznych, w tym BMI (Body Mass Index), które oblicza się jako masę ciała w kilogramach podzieloną przez kwadrat wzrostu w metrach. Przyjęto następujące normy:

• 18,5-24,99 – waga prawidłowa
• 25-29,99 – nadwaga
• 30-34,99 – otyłość 1. stopnia
• 35-39,99 – otyłość 2. stopnia
• ≥40 – otyłość 3. stopnia

Warto pamiętać, że BMI nie zawsze jest wiarygodne – wysoki wynik może wynikać z większej masy mięśniowej. Nie jest niezawodne u sportowców, kobiet w ciąży, dzieci w fazie wzrostu oraz osób starszych.

Inne wskaźniki diagnostyczne:

• % tkanki tłuszczowej – powyżej 25% u mężczyzn i 30% u kobiet sugeruje otyłość,
• obwód talii – >94 cm u mężczyzn i >80 cm u kobiet wskazuje na otyłość brzuszną,
• WHR (Waist-Hip Ratio) – stosunek talii do bioder >1,0 u mężczyzn i >0,8 u kobiet.

U dzieci stosuje się siatki centylowe: nadwaga to 90-97 centyl, otyłość – powyżej 97 centyla, a otyłość brzuszną diagnozuje się przy obwodzie talii >90 centyla.

Farmakoterapia jest zwykle rozważana przy BMI ≥30 kg/m² lub BMI ≥27 kg/m² w obecności chorób współistniejących, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie czy dyslipidemia. Chirurgia bariatryczna (NFZ/KOS‑BAR) wskazana jest przy BMI ≥40 kg/m² lub 35-40 kg/m² z chorobami współistniejącymi po nieskutecznej terapii zachowawczej.

Przed rozpoczęciem leczenia przeprowadza się badania krwi (glukoza, lipidogram, próby wątrobowe, kreatynina, elektrolity, hormony tarczycy) oraz konsultację z lekarzem, który kwalifikuje pacjenta i ustala dalszą ścieżkę terapii.

Zmiana stylu życia: dieta, aktywność i nawyki w leczeniu otyłości

Podstawą leczenia otyłości jest postępowanie niefarmakologiczne, czyli dieta niskoenergetyczna połączona z regularną aktywnością fizyczną. Plan żywieniowy powinien uwzględniać:

• właściwe zapotrzebowanie kaloryczne – 30-40 kcal na 1 kg należnej masy ciała,
• regularne posiłki co 3-4 godziny (4-5 dziennie),
• powolne przeżuwanie, unikanie podjadania i nadmiernych słodyczy,
• odpowiednie nawodnienie – minimum 1,5 l wody dziennie.

Aktywność fizyczna powinna obejmować 150-300 minut tygodniowo umiarkowanej aktywności lub 75-150 minut intensywnej. W przypadku zaawansowanej otyłości zaleca się ćwiczenia mało obciążające stawy, np. pływanie, aqua aerobik czy jazdę na rowerze stacjonarnym.

Korzystanie z dzienniczka żywieniowego, planu posiłków, bazy przepisów oraz regularna analiza pomiarów masy ciała i obwodów zwiększają skuteczność wprowadzanych zmian. 

Regularne konsultacje z psychodietetykiem, dietetykiem i psychologiem wspierają pacjenta w utrzymaniu motywacji i monitorowaniu postępów.

Psychodietetyczne wsparcie i terapia behawioralna w leczeniu otyłości

Terapia behawioralna pomagają rozpoznawać wzorce jedzenia wywołane emocjami i wprowadzać trwałe zmiany w codziennych nawykach. Regularne konsultacje z psychodietetykiem oraz praca nad relacją z jedzeniem umożliwiają skuteczne utrzymanie efektów redukcji masy ciała. 

Dodatkowo udział w webinarach i warsztatach online wspiera edukację, wzmacnia motywację i zmniejsza ryzyko efektu jo‑jo.

Pobierz aplikację

Receptomat w telefonie!

Dbaj o zdrowie tak jak Ci wygodnie!

Aplikacja Receptomat to innowacyjne rozwiązanie telemedyczne, które pozwala dbać o ciągłość leczenia w prosty sposób. Usługi medyczne są dostępne dla Ciebie przez 7 dni w tygodniu! Umów się na teleporadę, prześlij dokumentację medyczną, ustaw powiadomienia o lekach. Wygodnie, szybko, niezawodnie.

Pobierz naszą aplikację

Farmakologiczne leczenie otyłości: analogi GLP‑1 (liraglutyd, semaglutyd, tirzepatyd) i inne leki

Farmakoterapia wspiera redukcję masy ciała i nie zastępuje diety ani aktywności fizycznej. W Polsce stosuje się m.in.:

• Liraglutyd, semaglutyd – analogi GLP‑1 zwiększają uczucie sytości, zmniejszają apetyt, spowalniają opróżnianie żołądka i poprawiają kontrolę glikemii.
• Tirzepatyd – podwójny agonista GIP/GLP‑1, działający podobnie, dodatkowo modulując wrażliwość insulinową.
• Orlistat – inhibitor lipaz, ogranicza wchłanianie tłuszczów.
• Bupropion + naltrekson – zmniejsza łaknienie poprzez działanie na ośrodkowy układ nerwowy.

Leki są dostępne wyłącznie na receptę po konsultacji lekarskiej. W Polsce nie są refundowane dla leczenia otyłości i stosuje się je jako uzupełnienie zmian stylu życia.

Kwalifikacja do farmakoterapii obejmuje najczęściej: BMI ≥ 30 kg/m² lub BMI ≥ 27 kg/m² z chorobami współistniejącymi (np. cukrzyca typu 2, nadciśnienie, dyslipidemia). 

Zaleca się monitoring co 3 miesiące: badania krwi, ocenę tolerancji leków i ewentualną korektę dawek. Najczęstsze działania niepożądane to przemijające nudności i dyspepsja.

Programy leczenia otyłości online (Holi, FEMILITE): jak to działa?

Programy leczenia otyłości online, takie jak Holi i FEMILITE, integrują farmakoterapię GLP‑1 z edukacją i wsparciem psychodietetycznym, co zwiększa skuteczność terapii i pomaga utrwalić nowe nawyki. 

Holi, realizowany przez zespół specjalistów i nadzorowany przez Radę Medyczną, oferuje całodobowy kontakt z lekarzem i dietetykiem, codzienną analizę posiłków i edukację, miesięczne cele, webinary z psychologiem i fizjoterapeutą oraz kwartalne badania i e‑recepty. 

FEMILITE, dedykowane kobietom, to 6‑miesięczny program obejmujący farmakoterapię GLP‑1, 18 warsztatów online, bazę przepisów i miesięczny plan treningowy, przy wsparciu zespołu lekarskiego i psychodietetycznego. Oba programy łączą farmakoterapię, edukację, wsparcie psychologiczne i praktyczne narzędzia, umożliwiają indywidualne monitorowanie postępów i zwiększają szanse na trwałą redukcję masy ciała.

Leczenie otyłości u dzieci i młodzieży: opieka wielospecjalistyczna

U dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością kluczowa jest ścisła współpraca zespołu specjalistów – lekarza, dietetyka, psychologa i rehabilitanta – wraz z rodzicami. 

Szczególny nacisk kładzie się na monitorowanie nawyków rodzinnych, prawidłową ilość snu oraz codzienną aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości dziecka.

Wsparcie psychologiczne pomaga dzieciom radzić sobie z emocjonalnymi wyzwalaczami jedzenia, budować zdrową relację z posiłkami i wzmacniać motywację do zmian. Z kolei działania dietetyczne i rehabilitacyjne obejmują edukację rodziny, planowanie posiłków i ćwiczeń oraz stopniowe wprowadzanie zdrowych nawyków.

W cięższych przypadkach możliwe jest włączenie farmakoterapii lub zabiegu bariatrycznego, ale zawsze po dokładnej kwalifikacji specjalistycznej i indywidualnej ocenie ryzyka oraz korzyści.

Chirurgiczne leczenie otyłości (NFZ): wskazania, KOS‑BAR i metody

Jeśli standardowe leczenie choroby otyłościowej (dieta, aktywność, farmakoterapia) nie przynosi efektów w ciągu 3-6 miesięcy, rekomenduje się operację bariatryczną (leczenie chirurgiczne). 

Dotyczy to szczególnie pacjentów z otyłością 2 stopnia z powikłaniami takimi jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 czy dyslipidemia, a także wszystkich pacjentów z otyłością 3 stopnia, nawet jeśli nie występują choroby współistniejące. 

Otyłość olbrzymia jest chorobą śmiertelną, którą trudno zatrzymać bez interwencji chirurgicznej. Zabiegi bariatryczne pozwalają pozbyć się 60-85% nadmiaru masy ciała i są wykonywane zwykle metodą laparoskopową.

Najczęściej stosowane metody to:

• Sleeve gastrectomy (rękawowa resekcja żołądka) – zmniejszenie żołądka o ok. 4/5, do pojemności 150 ml.
• Gastric bypass (bypass żołądkowy) – podział żołądka i wyłączenie fragmentu jelita cienkiego z procesu trawienia i wchłaniania.
• Opaska żołądkowa – zwężenie części wpustowej żołądka silikonową opaską z regulowanym mankietem.

Zabiegi te są dostępne w NFZ w ramach Programu KOS‑BAR (Kompleksowa Opieka Bariatryczna), który obejmuje kwalifikację, zabieg oraz opiekę pooperacyjną: dietetyczną, psychologiczną i rehabilitacyjną. 

Kryteria kwalifikacji: BMI ≥ 40 lub BMI 35–40 z chorobami współistniejącymi. Skierowanie ze wskazaniem E66.0 kieruje do ośrodka realizującego KOS‑BAR, np. Wojskowy Instytut Medyczny – PIB (Warszawa/Legionowo).

Dla osób z BMI 28-40 alternatywą jest balon żołądkowy, który zmniejsza pojemność żołądka i nasila uczucie sytości. Balon pozostaje w żołądku zwykle przez 6 miesięcy, a średnia utrata masy ciała wynosi 15–20 kg. Bez wsparcia psychodietetycznego istnieje ryzyko efektu jo‑jo (~40%), dlatego zaleca się równoległą opiekę dietetyka i psychologa.

Przed operacją pacjent powinien samodzielnie zredukować 5-10% masy ciała, a po zabiegu stale stosować zalecaną dietę i suplementację – nieprzestrzeganie zaleceń zwiększa ryzyko powrotu do wyjściowej wagi.

Skutki otyłości – powikłania zdrowotne

Otyłość zwiększa ryzyko ponad 200 chorób przewlekłych, w tym cukrzycy typu 2, nadciśnienia, miażdżycy i chorób sercowo‑naczyniowych. 

Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, aktywna hormonalnie i prozapalnie. Powikłania obejmują m.in. problemy:

• metaboliczne: insulinooporność, zespół metaboliczny,
• sercowo-naczyniowe: nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca, zawał, udar,
• wątrobowe i trawienne: stłuszczenie wątroby, refluks, kamica żółciowa,
• mięśniowo-szkieletowe: zwyrodnienia stawów, dyskopatie,
• psychologiczne: depresja, zaburzenia lękowe, izolacja społeczna,
• rozrodcze: niepłodność, zespół policystycznych jajników, zaburzenia cyklu.

Leczenie otyłości ma na celu nie tylko redukcję masy ciała, ale również zapobieganie chorobom współistniejącym oraz poprawę jakości życia. Regularne monitorowanie efektów terapii pozwala zmniejszyć ryzyko nawrotów i wspiera długotrwałe utrzymanie zdrowej masy ciała.

Monitorowanie postępów i zapobieganie efektowi jo‑jo

Regularne monitorowanie masy ciała i obwodów, analiza dzienniczka żywieniowego i pomiarów w aplikacji, badania krwi co 3-6 miesięcy oraz konsultacje lekarskie pozwalają wcześnie korygować plan leczenia. 

Edukacja i wsparcie psychologiczne ograniczają ryzyko nawrotów i utrwalają nowe, zdrowe nawyki, wspierając długotrwałe utrzymanie masy ciała.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące leczenia otyłości