BMI – co to jest, wzór, normy, tabela, jak obliczyć

Najważniejsze informacje

• BMI to najprostszy wskaźnik masy ciała, który jest powszechnie stosowany do rozpoznawania niedowagi, nadwagi i otyłości.
• Wzór na obliczenie BMI dla osób dorosłych jest taki sam niezależnie od płci i wieku, jednak na interpretację wyników wpływają dodatkowe czynniki, jak choćby stopień wytrenowania.
• BMI nie służy do kontroli masy ciała u osób poniżej 18. roku życia.
• Do obliczenia BMI trzeba wykonać pomiary wagi (w kilogramach) i wysokości (w metrach).

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego ok. 60% dorosłych Polaków zmaga się z nadwagą, która sprzyja rozwojowi chorób takich jak cukrzyca, miażdżyca i choroba niedokrwienna serca. Niezwykle istotne jest zatem kontrolowanie masy swojego ciała. W tym celu został stworzony wskaźnik BMI. Jak się liczy BMI? Podajemy wzór i normy zestawione w tabeli.

Co to jest BMI i jak wygląda wzór na wskaźnik masy ciała?

Wskaźnik BMI (ang. Body Mass Index), znany również jako wskaźnik Quételeta lub wskaźnik masy ciała, określa stosunek masy ciała do kwadratu wzrostu. Wynik BMI wyraża się w kg/m². Jest to podstawowy parametr antropometryczny stosowany jako narzędzie przesiewowe do oceny masy ciała u osób dorosłych.

Został opracowany w 1832 roku przez Adolfa Queteleta – belgijskiego statystyka. Uniwersalny wzór podany przez Queteleta umożliwia rozpoznanie nieprawidłowej wagi i – zgodnie z rekomendacjami WHO – stosowany jest w diagnostyce otyłości.

Do obliczenia BMI wystarczy informacja o aktualnej masie ciała oraz wzroście. Wskaźnik ten nie uwzględnia zawartości w organizmie tkanki tłuszczowej, mięśniowej, kostnej ani wody, dlatego jest to parametr, który należy traktować wyłącznie orientacyjnie.

Jak obliczyć BMI krok po kroku (wzór)

Do obliczania BMI stosuje się wzór:

BMI = masa ciała (kg) / (wzrost w m)²

By otrzymać prawidłowo obliczoną wartość, masę ciała należy podawać zawsze w kilogramach, zaś wzrost w metrach.

Przykład 1: osoba ważąca 70 kg i mająca 175 cm wzrostu

Wzrost 175 cm należy zamienić na 1,75 m.

Krok 1: Podnieś wzrost do kwadratu:

1,75 × 1,75 = 3,0625

Krok 2: Podziel masę ciała przez otrzymany wynik:

70 / 3,0625 = 22,86 kg/m²

Wynik 22,86 mieści się w przedziale 18,5–24,9, co oznacza prawidłową masę ciała.

Przykład 2: osoba ważąca 90 kg i mająca 170 cm wzrostu

Wzrost 170 cm należy zamienić na 1,70 m.

Krok 1: Podnieś wzrost do kwadratu:

1,70 × 1,70 = 2,89

Krok 2: Podziel masę ciała przez otrzymany wynik:

90 / 2,89 = 31,14 kg/m²

Wynik 31,14 oznacza otyłość I stopnia.

Sam wzór matematyczny jest identyczny dla kobiet i mężczyzn, jednak interpretacja wyniku może się różnić ze względu na odmienny skład ciała. U sportowców stosunek tkanki mięśniowej do tłuszczowej jest zdecydowanie większy niż u osób nieuprawiających sportu. Tak więc ani sportowcy, ani np. kobiety w ciąży, nie powinni sugerować się otrzymaną wartością współczynnika BMI.

Jakie są normy BMI? Tabela BMI

Wskaźnik masy ciała może mieścić się w jednym z ośmiu zakresów referencyjnych. Kryteria i normy BMI przedstawia poniższa tabela.

BMI	Stan odżywienia
< 16,0	wygłodzenie
16,0 – 16,99	wychudzenie
17,0 – 18,49	niedowaga
18,5 – 24,99	prawidłowa masa ciała
25,0 – 29,99	nadwaga
30,0 – 34,99	otyłość I stopnia
35,0 – 39,99	otyłość II stopnia
≥ 40,0	otyłość III stopnia

Podstawowa klasyfikacja BMI dla osób dorosłych opiera się na progach stosowanych przez WHO. Poniższa tabela uwzględnia również szczegółowy podział wartości poniżej 18,5 kg/m². Wynik BMI ma jednak charakter przesiewowy i sam w sobie nie stanowi rozpoznania choroby. Wartości 25,0 i 30,0 kg/m² są punktami granicznymi, powyżej których statystycznie zwiększa się ryzyko powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

Uzyskanie wyniku spoza zakresu 18,5 – 24,9 powinno być impulsem do zmiany nawyków żywieniowych lub trybu życia. Przy nieprawidłowym BMI warto skorzystać z pomocy dietetyka w celu ustalenia jadłospisu i planu żywieniowego, a często również zasięgnąć porady medycznej u specjalisty (bariatry), który wskaże właściwą metodę terapii.

Jakie ryzyko zdrowotne wiąże się z nieprawidłowym wynikiem BMI?

Nieprawidłowa masa ciała może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem różnych problemów zdrowotnych. Znaczenie ma zarówno nadmierna masa ciała, jak i niedowaga, dlatego interpretacja BMI powinna uwzględniać ogólny stan zdrowia oraz inne czynniki ryzyka.

Za wysokie BMI (nadwaga i otyłość)

Nadwaga i otyłość mogą zwiększać ryzyko rozwoju:

• nadciśnienia tętniczego;
• cukrzycy typu 2;
• choroby wieńcowej;
• udaru mózgu;
• bezdechu sennego;
• stłuszczenia wątroby.

Nadmierna masa ciała może również sprzyjać rozwojowi insulinooporności, zespołu metabolicznego i miażdżycy. Dodatkowe obciążenie układu ruchu zwiększa natomiast ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów. Otyłość wiąże się także ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia niektórych typów nowotworów.

Za niskie BMI (niedowaga)

Zbyt niska masa ciała może być związana z niedożywieniem i niedoborami witamin oraz składników mineralnych, a w konsekwencji m.in. z anemią, obniżeniem odporności i zmniejszeniem gęstości mineralnej kości, czyli osteoporozą. U kobiet niedowaga może również prowadzić do zaburzeń cyklu menstruacyjnego i innych zaburzeń hormonalnych.

Czy prawidłowe BMI zależy od wieku? Normy dla seniorów i dla dzieci

Wiek nie jest czynnikiem obojętnym dla interpretacji wartości BMI. Wyniku BMI u osób poniżej 18. roku życia nie interpretuje się według norm stosowanych dla dorosłych. Oceny prawidłowego rozwoju fizycznego dziecka należy dokonywać za pomocą siatek centylowych uwzględniających płeć i wiek.

Interpretacja BMI u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży BMI interpretuje się inaczej niż u osób dorosłych. Ze względu na dynamiczne zmiany związane ze wzrostem i rozwojem nie stosuje się sztywnych progów BMI dla dorosłych, lecz siatki centylowe BMI zależne od wieku i płci (BMI-for-age). Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) stosują następującą klasyfikację:

• poniżej 5. centyla – niedowaga;
• 5. – 85. centyl – prawidłowa masa ciała;
• 85. – 95. centyl – nadwaga;
• powyżej 95. centyla – otyłość.

Normy BMI u seniorów

U seniorów (po 60. roku życia) interpretacja wartości BMI może nastręczać trudności, ponieważ w tej grupie trzeba brać pod uwagę zwiększone ryzyko niedożywienia, które ma poważne konsekwencje zdrowotne. U osób w wieku powyżej 65 lat niedożywienie stwierdzane jest, gdy wartość wskaźnika BMI wynosi poniżej 23. Przedział 25 – 29,9, który dla osoby dorosłej oznacza nadwagę, dla osoby starszej jest zakresem prawidłowym.

U osób starszych należy również uwzględnić sarkopenię, czyli postępującą wraz z wiekiem utratę masy i siły mięśniowej. Z tego powodu samo BMI może nie odzwierciedlać rzeczywistego składu ciała. W tej grupie wiekowej za prawidłowe wartości BMI często przyjmuje się zakres 23,0–27,9 kg/m², a w niektórych opracowaniach również wartości do 29,9 kg/m².

BMI a ocena składu ciała i masy mięśniowej

BMI jest prostym i użytecznym narzędziem przesiewowym, ale nie pokazuje, z czego składa się masa ciała. Waga uwzględniana we wzorze obejmuje mięśnie, tkankę tłuszczową, wodę oraz masę kostną. Dlatego dwie osoby o takim samym BMI mogą mieć zupełnie inny skład ciała.

Najważniejsze ograniczenia wskaźnika BMI to:

• brak rozróżnienia tkanek – BMI nie określa, jaka część masy ciała przypada na mięśnie, a jaka na tkankę tłuszczową;
• wysokie BMI u sportowców – duża masa mięśniowa może powodować podwyższony wynik BMI mimo stosunkowo niewielkiej zawartości tkanki tłuszczowej;
• otyłość przy prawidłowym BMI (TOFI, Normal Weight Obesity) – prawidłowe BMI nie zawsze oznacza prawidłową zawartość tkanki tłuszczowej. Osoba o prawidłowej masie ciała może mieć stosunkowo dużo tłuszczu trzewnego i niewielką masę mięśniową;
• różnice między populacjami – u niektórych populacji, m.in. azjatyckich, zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych może występować przy niższych wartościach BMI niż w populacji europejskiej.

Dlatego w przypadku wątpliwości dotyczących masy ciała warto uwzględnić również inne parametry, takie jak obwód talii, zawartość tkanki tłuszczowej czy skład ciała.

Czym różni się BMI od BFP?

BMI nie jest jedynym parametrem wykorzystywanym do oceny masy i budowy ciała. W zależności od potrzeb można zastosować również wskaźniki, które dostarczają dodatkowych informacji o zawartości tkanki tłuszczowej lub jej rozmieszczeniu.

BFP (zawartość tkanki tłuszczowej, Body Fat Percentage) określa procentową zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie. W przeciwieństwie do BMI pozwala bezpośrednio ocenić, jaka część masy ciała przypada na tłuszcz. Zawartość tkanki tłuszczowej można szacować m.in. za pomocą bioimpedancji elektrycznej (BIA) lub fałdomierza.

BMI a wskaźniki WHR, WHtR i BMI Prime

WHR (Waist-Hip Ratio) to stosunek obwodu talii do obwodu bioder. Pozwala ocenić sposób rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i może być pomocny w ocenie otyłości brzusznej.

WHtR (Waist-to-Height Ratio) określa stosunek obwodu talii do wzrostu. Wartość poniżej 0,5 jest często stosowana jako orientacyjny punkt odniesienia przy ocenie ryzyka związanego z otyłością brzuszną.

Indeks Ponderalny (PI, Ponderal Index), nazywany również wskaźnikiem Rohrera, uwzględnia stosunek masy ciała do sześcianu wzrostu. Wzór przedstawia się następująco:

PI = masa ciała (kg) / [wzrost (m)]³

Wskaźnik ten może być przydatny m.in. w przypadku osób o nietypowej budowie ciała.

BMI Prime to zmodyfikowana wersja BMI, będąca stosunkiem aktualnego BMI do górnej granicy prawidłowego BMI, czyli 25 kg/m²:

BMI Prime = BMI / 25

Wartość poniżej 0,74 wskazuje na niedowagę, 0,74–1,0 odpowiada zakresowi prawidłowej masy ciała, a wynik powyżej 1,0 oznacza przekroczenie górnej granicy normy BMI.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące wskaźnika BMI