Zapalenie tchawicy – co to, objawy, leczenie

Najważniejsze informacje

• Zapalenie tchawicy to stan zapalny tchawicy, który utrudnia przepływ powietrza do płuc. Może występować w wyniku infekcji wirusowych (np. grypa, RSV) lub bakteryjnych, a także na skutek kontaktu z czynnikami drażniącymi, jak dym papierosowy czy zanieczyszczone powietrze. Najczęściej dotyczy dzieci, osób starszych i z obniżoną odpornością.
• Objawy zapalenia tchawicy to głównie kaszel, ból gardła, chrypka, trudności w oddychaniu oraz gorączka. U dzieci często pojawia się charakterystyczny, szczekający kaszel, który wymaga interwencji medycznej.
• Ostre zapalenie tchawicy trwa zazwyczaj od kilku dni do tygodnia i ustępuje samoistnie, podczas gdy przewlekłe może trwać tygodnie lub miesiące. Może prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie oskrzeli czy płuc.
• Leczenie zależy od przyczyny. Przy infekcjach wirusowych stosuje się leki objawowe, a w bakteryjnych antybiotyki. W cięższych przypadkach konieczna może być hospitalizacja.

Zapalenie tchawicy to dość powszechne schorzenie, które dotyka przede wszystkim dzieci, osoby z osłabioną odpornością oraz tych, którzy niedawno przeszli infekcję wirusową. Objawia się uporczywym kaszlem, bólem gardła oraz często gorączką. Choć w większości przypadków zapalenie tchawicy ma charakter wirusowy i mija samoistnie, warto znać objawy i odpowiednie metody leczenia, aby szybko złagodzić dolegliwości i uniknąć powikłań. Sprawdź, jak rozpoznać zapalenie tchawicy, jakie są jego przyczyny i jak skutecznie leczyć tę dolegliwość.

Co to jest zapalenie tchawicy?

Zapalenie tchawicy to stan zapalny błony śluzowej tchawicy. Tchawica to elastyczny przewód, który łączy krtań z oskrzelami, a jej główną funkcją jest transport powietrza do płuc. Stan zapalny w obrębie tchawicy może powodować jej obrzęk, co utrudnia przepływ powietrza i prowadzi do trudności w oddychaniu.

Zapalenie tchawicy najczęściej występuje w wyniku infekcji wirusowych i tych o etiologii bakteryjnej, ale może także być wynikiem ekspozycji na czynniki drażniące, takie jak dym papierosowy, zanieczyszczenia powietrza, chemikalia czy alergeny. Choroba może występować w różnych grupach wiekowych, jednak najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym oraz osoby starsze. U dzieci zapalenie tchawicy może prowadzić do poważnych problemów z oddychaniem, szczególnie w przypadku nagłego zaostrzenia objawów, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Rodzaje zapalenia tchawicy

Zapalenie tchawicy można podzielić na kilka rodzajów, w zależności od czasu trwania, etiologii oraz charakteru choroby.

Ostre zapalenie tchawicy (ICD-10: J04.1)

To najczęstsza forma zapalenia tchawicy, zazwyczaj wywołana przez infekcje wirusowe, takie jak wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy czy wirus RSV. Objawia się nagłym początkiem kaszlu, bólem w okolicy mostka, chrypką i dusznościami. Ostre zapalenie tchawicy często towarzyszy zapaleniu krtani i oskrzeli. W przypadku ostrego zapalenia tchawicy objawy ustępują w ciągu kilku dni do tygodnia.

Przewlekłe zapalenie tchawicy (ICD-10: J37.1)

Jest to stan przewlekły, utrzymujący się tygodniami lub miesiącami. Powstaje wskutek długotrwałego drażnienia błony śluzowej tchawicy czynnikami, takimi jak dym papierosowy, zanieczyszczenia powietrza, alergeny czy przewlekłe infekcje. Charakteryzuje się kaszlem, który może być mniej uciążliwy niż w ostrej formie, ale nawraca lub utrzymuje się przez długi czas.

Alergiczne zapalenie tchawicy

Forma zapalenia tchawicy pochodzenia nieinfekcyjnego, spowodowana reakcją alergiczną na czynniki środowiskowe, jak pyłki roślin, kurz, dym papierosowy lub chemikalia. Objawia się przewlekłym podrażnieniem, kaszlem i uczuciem suchego gardła.

Zapalenie tchawicy u dzieci (tzw. pseudokrup)

U dzieci, szczególnie w wieku przedszkolnym, zapalenie tchawicy często przebiega w formie tzw. pseudokrupu, czyli ostrego podgłośniowego zapalenia krtani i tchawicy. Charakteryzuje się szczekającym kaszlem, dusznościami i świstem krtaniowym (stridorem), co wymaga szybkiej interwencji medycznej.

Izolowane zapalenie tchawicy

Choroba ograniczona jedynie do tchawicy, bez zajęcia krtani lub oskrzeli. Występuje rzadziej i może mieć zarówno ostry, jak i przewlekły przebieg.

Jakie są przyczyny zapalenia tchawicy?

Przyczyny zapalenia tchawicy można podzielić na kilka grup.

Infekcje wirusowe

Infekcje wirusowe są najczęstszą przyczyną zapalenia tchawicy. Do wirusów, które wywołują tę chorobę, należą m.in.:

• wirusy grypy (typ A i B);
• wirus paragrypy;
• adenowirusy;
• RSV (wirus syncytialny oddechowy);
• rhinowirusy (wywołujące przeziębienie).

Wirusy atakują błonę śluzową tchawicy, powodując jej stan zapalny i obrzęk. W większości przypadków zapalenie tchawicy wywołane infekcją wirusową jest łagodne i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni.

Infekcje bakteryjne

Choć infekcje o podłożu bakteryjnym są rzadszą przyczyną zapalenia tchawicy, mogą wystąpić jako infekcje wtórne po infekcji wirusowej. W takim przypadku bakterie mogą zaatakować już osłabiony układ oddechowy. Najczęstsze bakterie wywołujące zapalenie tchawicy to:

• Streptococcus pyogenes (paciorkowiec);
• Chlamydia pneumoniae;
• Mycoplasma pneumoniae.

W przypadku zakażenia bakteryjnego konieczne może być leczenie antybiotykami, ponieważ takie zakażenie nie ustępuje samoistnie i może prowadzić do poważniejszych powikłań.

Czynniki drażniące

Długotrwała ekspozycja na czynniki drażniące może prowadzić do przewlekłego zapalenia tchawicy. Najczęściej wywołują to takie czynniki jak:

• dym papierosowy;
• zanieczyszczenia powietrza;
• przesuszone powietrze;
• chemikalia (np. opary substancji chemicznych, rozpuszczalników);
• alergeny (np. kurz, roztocza).

W takich przypadkach nie dochodzi do infekcji bakteryjnej czy wirusowej, ale do przewlekłego podrażnienia błony śluzowej tchawicy, co może prowadzić do utrzymujących się objawów, jak kaszel i trudności w oddychaniu.

Zapalenie tchawicy – objawy

Objawy zapalenia tchawicy mogą się różnić w zależności od nasilenia stanu zapalnego i przyczyny choroby. Do najczęstszych objawów ogólnych należą:

• kaszel – początkowo pojawia się suchy kaszel (nieproduktywny), co oznacza, że nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. Z czasem może przekształcić się w kaszel mokry. U dzieci często występuje tzw. kaszel szczekający, który ma charakterystyczny, głośny dźwięk, przypominający szczekanie psa;
• ból i pieczenie za mostkiem – dolegliwości nasilają się podczas kaszlu lub głębokiego oddychania;
• trudności w oddychaniu – u pacjentów może pojawić się świszczący oddech (wheezing), który może być oznaką zwężenia dróg oddechowych, a także uczucie trudności w oddychaniu, spowodowane obrzękiem i stanem zapalnym w obrębie tchawicy;
• chrypka i uczucie drapania w gardle;

• podwyższona temperatura – nie jest to regułą, zwłaszcza w przypadku przewlekłego zapalenia tchawicy;
• ogólne osłabienie organizmu, zmęczenie i brak energii.

U dzieci zapalenie tchawicy często zaczyna się nagle i może powodować duszności oraz trudności w oddychaniu. Może także wystąpić świst krtaniowy (stridor), który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Diagnostyka zapalenia tchawicy

Diagnostyka zapalenia tchawicy opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach pomocniczych. W zależności od nasilenia objawów i podejrzewanej przyczyny zapalenia wczesne rozpoznanie zapalenia tchawicy może obejmować zarówno badania fizykalne, jak i dodatkowe testy diagnostyczne.

Wywiad lekarski i badanie fizykalne

Podstawą w diagnostyce zapalenia tchawicy jest szczegółowy wywiad lekarski, w którym lekarz pyta o:

• czas trwania objawów – pozwala to na określenie, czy zapalenie tchawicy jest ostre (trwające od kilku dni do tygodnia), czy przewlekłe (kaszel utrzymuje się przez długi czas, nawet miesiące);
• charakter kaszlu – ważne jest, czy kaszel jest suchy, męczący, czy przekształca się w kaszel mokry;
• objawy współistniejące – obecność innych objawów, takich jak gorączka, trudności w oddychaniu, świszczący oddech, czy ból w klatce piersiowej, pozwala zawęzić przyczynę zapalenia.

Lekarz przeprowadza również badanie fizykalne, zwracając uwagę na:

• gardło i tchawicę – w celu oceny podrażnienia, zaczerwienienia lub obrzęku;
• oddech pacjenta – badanie szmerów oddechowych i sprawdzanie, czy nie występuje świszczący oddech, który może sugerować zwężenie dróg oddechowych.

Podczas badania fizykalnego może również pojawić się objaw tzw. szczekającego kaszlu, który jest charakterystyczny dla zapalenia tchawicy wywołanego przez wirusy.

Badania dodatkowe w zapaleniu tchawicy

Kolejnym etapem diagnostyki są następujące badania:

• RTG klatki piersiowej – wskazane, aby wykluczyć powikłania zapalenia tchawicy, takie jak zapalenie płuc. RTG może pomóc również w diagnostyce innych schorzeń układu oddechowego, które mogą dawać podobne objawy, jak np. zapalenie oskrzeli;
• spirometria – pozwala na ocenę funkcji płuc, w tym ocenę przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Może to pomóc w diagnostyce zwężenia dróg oddechowych wynikającego z zapalenia tchawicy;
• badanie nasycenia krwi tlenem (pulsoksymetria) – nieinwazyjne badanie, które pozwala określić, jak dobrze krew pacjenta transportuje tlen. Niskie nasycenie tlenem może sugerować poważniejsze problemy z oddychaniem lub niewydolność oddechową, co może występować w ciężkich przypadkach zapalenia tchawicy;
• morfologia krwi – podwyższony poziom białych krwinek (leukocytów) może wskazywać na infekcję bakteryjną. Morfologia krwi jest przydatna do oceny stopnia zaawansowania zapalenia i wykrywania ewentualnych infekcji współistniejących;
• testy mikrobiologiczne – w nietypowych przypadkach, takich jak przewlekły przebieg choroby lub podejrzenie rzadkich przyczyn, takich jak bakterie atypowe (np. Chlamydia pneumoniae czy Mycoplasma pneumoniae), lekarz może zlecić testy mikrobiologiczne, np. wymaz z gardła lub płuc.

Leczenie zapalenia tchawicy

Leczenie zapalenia tchawicy zależy od przyczyny choroby oraz nasilenia objawów. W przypadku zakażeń wirusowych leczenie ma głównie charakter objawowy, natomiast w przypadku bakteryjnych infekcji konieczne może być zastosowanie antybiotykoterapii.

Leczenie objawowe (wirusowe i łagodne bakteryjne)

Podstawą leczenia objawowego są:

• leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe – w przypadku łagodnego zapalenia tchawicy, szczególnie o etiologii wirusowej, stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen. Pomagają w łagodzeniu objawów, takich jak ból gardła, bóle mięśniowe oraz gorączka;
• syropy łagodzące kaszel – w zależności od charakterystyki kaszlu stosuje się:
  • leki przeciwkaszlowe – przy suchym, męczącym kaszlu, który utrudnia oddychanie i sen;
  • leki wykrztuśne – gdy kaszel jest mokry, aby wesprzeć usuwanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych;
• preparaty osłaniające śluzówkę gardła – pastylki lub spraye, które mogą pomóc w łagodzeniu bólu gardła oraz zmniejszeniu podrażnienia śluzówki. Mogą to być preparaty zawierające środki przeciwzapalne, takie jak lizozym czy benzokaina;
• inhalacje – inhalacje z soli fizjologicznej lub olejków eterycznych (np. eukaliptusowego) mogą pomóc w nawilżeniu i oczyszczaniu dróg oddechowych. W przypadku nasilonych objawów lekarz może zalecić inhalacje z lekami wziewnymi.

Domowe sposoby na zapalenie tchawicy

Wsparciem w leczeniu infekcji są też domowe sposoby, w tym:

• nawilżanie powietrza – ważne jest zapewnienie odpowiedniego nawilżenia powietrza w pomieszczeniach, zwłaszcza w okresie zimowym, kiedy suche powietrze może pogarszać objawy zapalenia tchawicy;
• płukanie gardła roztworem soli fizjologicznej lub ziołowymi naparami (np. napar z rumianku), aby przynieść ulgę w przypadku bólu gardła;
• odpoczynek i nawadnianie organizmu – odpoczynek oraz obfite picie płynów (zwłaszcza ciepłych napojów) pomaga w łagodzeniu objawów oraz wspiera regenerację organizmu;
• unikanie czynników drażniących – ważne jest też unikanie ekspozycji na czynniki drażniące, takie jak dym papierosowy, zanieczyszczenia powietrza czy chemikalia, które mogą pogłębiać stan zapalny w drogach oddechowych.

Leczenie przy infekcji bakteryjnej

Jeśli zapalenie tchawicy ma podłoże bakteryjne, lekarz przepisuje odpowiednią antybiotykoterapię, zależnie od rodzaju bakterii:

• makrolidy, np. azytromycyna;
• cefalosporyny, np. cefuroksym;
• amoksycylina z kwasem klawulanowym, w przypadku infekcji bakteryjnych o łagodnym przebiegu.

W cięższych przypadkach, gdy zapalenie tchawicy prowadzi do duszności lub zagrożenia życia konieczne mogą być:

• glikokortykosteroidy wziewne – stosowane w celu zmniejszenia obrzęku dróg oddechowych;
• adrenalina – w sytuacjach zagrożenia życia, w przypadku silnych trudności w oddychaniu;
• hospitalizacja – w przypadkach, które wymagają monitorowania pacjenta, np. przy duszności lub zapaleniu płuc.

W sytuacjach zagrożenia życia, takich jak niedrożność dróg oddechowych, wymagane mogą być dodatkowe interwencje, takie jak intubacja, tlenoterapia lub tracheotomia.

Powikłania i przebieg choroby

Ostre zapalenie tchawicy zwykle ustępuje w ciągu 4–7 dni. W większości przypadków objawy są łagodne i samodzielnie mijają, jednak w niektórych przypadkach mogą wystąpić powikłania, takie jak infekcje bakteryjne dolnych dróg oddechowych.

Przewlekłe zapalenie tchawicy może trwać tygodniami lub miesiącami i często nawraca. Czynnikami ryzyka są: długotrwała ekspozycja na wziewne czynniki drażniące , takie jak dym papierosowy czy zanieczyszczone powietrze.

Nieleczone zapalenie tchawicy może prowadzić do poważniejszych komplikacji, takich jak:

• zapalenie oskrzeli;
• zapalenie płuc.

W skrajnych przypadkach może być konieczna hospitalizacja, zwłaszcza w przypadku ryzyka niedrożności dróg oddechowych.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zapalenia tchawicy