Rodzaje depresji – jakie są typy zaburzeń depresyjnych?

Najważniejsze informacje

• Depresja może różnić się przebiegiem, nasileniem oraz dominującymi objawami. Może wystąpić jako pojedynczy epizod albo mieć charakter nawracający.
• Niektóre określenia, takie jak depresja lękowa, atypowa czy maskowana, opisują charakterystyczny obraz kliniczny depresji, a nie odrębne rozpoznania.
• Depresja psychotyczna przebiega z objawami psychotycznymi, natomiast depresja sezonowa ma charakterystyczny związek czasowy z określoną porą roku.
• Depresja okołoporodowa może pojawić się zarówno w ciąży, jak i po porodzie.
• U dzieci i młodzieży depresja może manifestować się inaczej niż u osób dorosłych, m.in. poprzez drażliwość, wycofanie, problemy szkolne czy dolegliwości somatyczne.
• Dystymia charakteryzuje się przewlekłym utrzymywaniem się objawów depresyjnych o mniejszym nasileniu.

Depresja nie jest jednolitym zaburzeniem. Może przyjmować różne postacie, różnić się nasileniem objawów i przebiegiem. W zależności od obrazu klinicznego wyróżnia się m.in. depresję lękową, psychotyczną, atypową, sezonową, poporodową czy maskowaną. Jakie są rodzaje depresji i czym charakteryzują się poszczególne postacie tego zaburzenia? 

Depresja lękowa

Depresja lękowa (agitowana) charakteryzuje się bardzo silnie odczuwanym niepokojem. Choremu towarzyszy dodatkowo nerwowe pobudzenie, które może sprzyjać pojawianiu się pesymistycznych myśli.

• Osoba z depresją lękową może mieć bardzo niskie poczucie własnej wartości, negatywnie oceniać swoją sytuację i pesymistycznie postrzegać przyszłość.

• Chory może niechętnie podejmować jakąkolwiek aktywność, ponieważ nie widzi w niej sensu.
• W depresji lękowej lęk może być silnie nasilony i wpływać zarówno na funkcjonowanie psychiczne, jak i zachowanie.
• Określenie „agitowana” odnosi się do obrazu depresji, w którym występuje nasilone pobudzenie psychoruchowe. Nie jest to odrębna jednostka diagnostyczna.

Objawy lękowe mogą występować również w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, dlatego podczas diagnostyki depresji lekarz bierze pod uwagę także wcześniejsze epizody podwyższonego nastroju, manii lub hipomanii.

Depresja psychotyczna (urojeniowa)

Depresja psychotyczna przez niektórych może być mylona ze schizofrenią. W jej przebiegu pojawiają się jednak objawy psychotyczne towarzyszące epizodowi depresyjnemu. Mogą to być urojenia lub omamy.

• Urojenia depresyjne często dotyczą poczucia winy, bezwartościowości, oczekiwania na karę, utraty majątku lub pracy albo przekonania o poważnej chorobie. Mogą mieć również charakter prześladowczy.
• W przebiegu ciężkiej depresji psychotycznej mogą występować także omamy, m.in. słuchowe.
• Jednym z określeń spotykanych w odniesieniu do obrazu depresji psychotycznej jest depresja hipochondryczna. W takim przypadku na pierwszy plan wysuwa się silne przekonanie o występowaniu poważnej choroby lub nadmierne skupienie na stanie własnego zdrowia.

Objawy psychotyczne mogą znacząco zaburzać ocenę rzeczywistości, dlatego depresja z objawami psychotycznymi wymaga specjalistycznej diagnostyki i leczenia.

Depresja nietypowa (atypowa)

Depresja atypowa jest szczególnym obrazem klinicznym depresji. Objawom mogą towarzyszyć senność, brak energii, uczucie ciężkości kończyn i poczucie osamotnienia. Występować może również nasilony niepokój i lęk.

• Charakterystyczne dla obrazu atypowego są także zwiększona potrzeba snu oraz zwiększony apetyt, któremu może towarzyszyć przyrost masy ciała.
• U części osób pojawia się również większa wrażliwość na odrzucenie oraz wyraźna reaktywność nastroju.
• Określenie „depresja atypowa” nie oznacza osobnej jednostki chorobowej. Odnosi się do określonego zestawu objawów występujących w przebiegu depresji.

Depresja sezonowa

Depresja sezonowa charakteryzuje się sezonowo-nawrotowym przebiegiem. Oznacza to, że epizody depresyjne pojawiają się regularnie w określonej porze roku. Najczęściej występują późną jesienią lub zimą i ustępują wiosną. Rzadziej objawy pojawiają się wiosną i latem.

• W przypadku depresji sezonowej występują typowe objawy depresji, ale w okresie jesienno-zimowym częściej obserwuje się nadmierną senność, zwiększony apetyt, przyrost masy ciała, spadek energii i wycofanie społeczne.
• Istotny jest powtarzalny związek objawów z określoną porą roku – samo pogorszenie samopoczucia jesienią lub zimą nie wystarcza do rozpoznania depresji sezonowej.

Depresja poporodowa

Depresja poporodowa należy do zaburzeń depresyjnych okresu okołoporodowego. Może rozpocząć się w czasie ciąży lub po porodzie. Objawy są podobne do występujących w depresji w innych okresach życia i obejmują m.in.:

• obniżony nastrój;
• utratę zainteresowań i przyjemności;
• zaburzenia snu i apetytu;
• męczliwość;
• trudności z koncentracją;
• poczucie winy lub bezwartościowości;
• nasilony lęk.

W okresie okołoporodowym mogą pojawić się również napady paniki, drażliwość, poczucie przeciążenia obowiązkami oraz nasilone obawy dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa dziecka. Depresja poporodowa może wystąpić zarówno u kobiet, które wcześniej nie chorowały na depresję, jak i u osób z wcześniejszymi zaburzeniami psychicznymi.

Depresję poporodową należy odróżnić od tzw. baby blues. Jest to przejściowe pogorszenie nastroju pojawiające się zwykle w pierwszych dniach po porodzie, które najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu ok. 2 tygodni. Utrzymywanie się lub nasilanie objawów wymaga oceny specjalisty.

Depresja młodzieńcza

Depresja młodzieńcza może pojawiać się w okresie rozwojowym i często współwystępuje z innymi problemami psychicznymi, m.in. zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami zachowania czy ADHD. Obraz depresji u dzieci i młodzieży zależy od wieku.

• Młodsze dzieci mogą przejawiać objawy poprzez wycofanie z kontaktów z rówieśnikami, niechęć do chodzenia do szkoły, zaburzenia apetytu czy dolegliwości somatyczne.
• U starszych dzieci i nastolatków częściej obserwuje się obniżoną samoocenę, poczucie beznadziejności, drażliwość, utratę zainteresowań, problemy z nauką i wycofanie z kontaktów społecznych.
• Depresja w tym wieku może mieć charakter nawracający. Na jej rozwój wpływa współdziałanie różnych czynników, m.in. biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Znaczenie mogą mieć również problemy w relacjach rodzinnych i rówieśniczych, przemoc czy inne trudne doświadczenia.
• Określenie „depresja młodzieńcza” jest używane w praktyce klinicznej do opisu zaburzeń depresyjnych występujących u nastolatków, ale nie stanowi odrębnej jednostki diagnostycznej w klasyfikacjach zaburzeń psychicznych.

Pojedynczy epizod depresyjny i depresja nawracająca

Depresja może wystąpić w postaci pojedynczego epizodu depresyjnego albo mieć charakter nawracający.

• W pierwszym przypadku objawy pojawiają się w jednym epizodzie.
• W zaburzeniu depresyjnym nawracającym występują kolejne epizody depresyjne, pomiędzy którymi może dochodzić do częściowej lub pełnej remisji.
• Epizody depresyjne mogą mieć różne nasilenie – od łagodnego, przez umiarkowane, do ciężkiego. Ciężki epizod może przebiegać również z objawami psychotycznymi.
• Ocena nasilenia objawów jest ważnym elementem diagnostyki i ma znaczenie przy wyborze leczenia.

Warto odróżnić depresję nawracającą od depresji występującej w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. W ChAD oprócz epizodów depresyjnych występują epizody manii lub hipomanii, dlatego prawidłowe rozpoznanie ma istotne znaczenie dla dalszego postępowania.

Dystymia

Dystymia to przewlekłe zaburzenie nastroju, w którym objawy depresyjne utrzymują się przez długi czas i zwykle mają mniejsze nasilenie niż w epizodzie ciężkiej depresji. Mogą obejmować:

• przewlekle obniżony nastrój;
• zmniejszenie energii;
• problemy ze snem;
• obniżoną samoocenę;
• trudności z koncentracją.

Charakterystyczne jest długotrwałe utrzymywanie się objawów. Z tego powodu dystymia może być postrzegana jako stała cecha osobowości lub „taki charakter” danej osoby, mimo że stanowi zaburzenie wymagające właściwej diagnostyki i leczenia.

Depresja maskowana

Depresja maskowana to określenie stosowane w sytuacji, gdy typowe objawy depresji, takie jak obniżony nastrój czy utrata zdolności do odczuwania przyjemności, są mniej nasilone lub pozostają na dalszym planie. Na pierwszy plan wysuwają się natomiast inne dolegliwości, przede wszystkim:

• zaburzenia snu;
• lęk;
• przewlekłe zmęczenie;
• różnego rodzaju objawy somatyczne;
• dolegliwości bólowe.

Taki obraz może utrudniać rozpoznanie depresji, ponieważ osoba zgłasza przede wszystkim problemy fizyczne, a nie typowe objawy psychiczne. „Depresja maskowana” nie jest odrębnym podtypem wyróżnianym przez systemy klasyfikacyjne, lecz określeniem opisującym sposób manifestowania się zaburzenia.