Leki na depresję

Najważniejsze informacje

• Leki przeciwdepresyjne mogą blokować określone receptory lub wpływać na metabolizm dopaminy. Dzięki temu pomagają łagodzić objawy depresji, a przyjmowane zgodnie z zaleceniami mogą również zmniejszać ryzyko nawrotu choroby.
• Pierwsze efekty leczenia w przypadku depresji pojawiają się zwykle po 2 – 4 tygodniach, choć na pełną poprawę trzeba czasem poczekać dłużej.
• Do często stosowanych leków należą preparaty z grup SSRI i SNRI. Lekarz może też zalecić leki o innym mechanizmie działania.
• Nie ma jednego antydepresantu odpowiedniego dla wszystkich. Wybór zależy m.in. od objawów, innych chorób, przyjmowanych leków i tolerancji terapii.
• Działania niepożądane mogą wystąpić już na początku leczenia. Jeśli są nasilone lub utrudniają codzienne funkcjonowanie, trzeba skontaktować się z lekarzem.
• Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają w taki sposób jak substancje uzależniające, ale ich nagłe odstawienie może wywołać objawy odstawienne.

Leczenie depresji może obejmować psychoterapię, leki przeciwdepresyjne lub połączenie obu metod. Leki pomagają łagodzić objawy choroby, ale nie działają od razu, a ich dobór wymaga indywidualnego podejścia. Jakie antydepresanty stosuje się najczęściej, kiedy można odczuć poprawę i o czym warto pamiętać podczas leczenia.

Czym są leki na depresję i jak działają?

Leki na depresję, określane również jako leki przeciwdepresyjne lub antydepresanty, wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego. Stosuje się je w leczeniu zaburzeń depresyjnych, aby zmniejszyć nasilenie objawów i pomóc pacjentowi wrócić do codziennych aktywności.

Farmakoterapia może łagodzić m.in.:

• obniżony nastrój;
• utratę zainteresowań i odczuwania przyjemności;
• zaburzenia snu;
• nasilony lęk;
• zmęczenie i brak energii;
• trudności z koncentracją.

Leczenie ma na celu uzyskanie poprawy, a docelowo remisji, czyli ustąpienia objawów lub ograniczenia ich do niewielkiego nasilenia. Po poprawie lekarz może zalecić dalsze przyjmowanie leku, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu depresji.

Jak działają leki przeciwdepresyjne?

Poszczególne leki przeciwdepresyjne różnią się mechanizmem działania. Wpływają na funkcjonowanie układów neuroprzekaźnikowych, w tym tych związanych z serotoniną i noradrenaliną. Niektóre oddziałują również na inne układy w mózgu. Działania antydepresantów nie należy jednak sprowadzać do prostego „podnoszenia poziomu serotoniny”. Depresja jest złożonym zaburzeniem, a mechanizmy jej powstawania i leczenia obejmują wiele procesów zachodzących w układzie nerwowym.

Leki przeciwdepresyjne nie działają doraźnie, tak jak preparat przyjmowany jednorazowo na konkretną dolegliwość. Aby ocenić ich skuteczność, trzeba stosować je regularnie i dać organizmowi czas na odpowiedź na leczenie.

Kiedy stosuje się leki przeciwdepresyjne?

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od nasilenia objawów, przebiegu depresji i sytuacji pacjenta.

• W łagodnej depresji można rozważyć psychoterapię i inne metody odpowiednie do stanu pacjenta. Farmakoterapia również może być jedną z możliwości, jeśli przemawiają za tym wskazania kliniczne i preferencje chorego.
• Przy umiarkowanej lub ciężkiej depresji leki przeciwdepresyjne często odgrywają ważną rolę w leczeniu. W zależności od potrzeb pacjenta mogą być stosowane razem z psychoterapią.

Przed rozpoczęciem farmakoterapii lekarz ocenia objawy, dotychczasowy przebieg choroby, wcześniejsze leczenie, choroby współistniejące i inne przyjmowane preparaty. Ważne jest również ustalenie, czy objawy nie są związane z chorobą afektywną dwubiegunową. W takim przypadku postępowanie różni się od leczenia depresji jednobiegunowej.

Grupy leków przeciwdepresyjnych

W farmakoterapii depresji wykorzystuje się kilka grup leków przeciwdepresyjnych. Różnią się one mechanizmem działania, możliwymi działaniami niepożądanymi i zakresem zastosowania.

Należą do nich:

• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI);
• inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI);
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD);
• leki o innych mechanizmach działania, m.in. bupropion;
• inhibitory monoaminooksydazy (IMAO), stosowane w określonych sytuacjach.

Dobór konkretnego preparatu nie zależy wyłącznie od rozpoznania depresji. Lekarz bierze pod uwagę także dominujące objawy, wcześniejszą reakcję na leki, inne choroby, przyjmowane preparaty oraz ryzyko działań niepożądanych.

Leki SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny)

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) to jedna z najczęściej stosowanych preparatów przeciwdepresyjnych. Zwiększają poziom serotoniny w mózgu, hamując jej wychwyt zwrotny przez komórki nerwowe.

Do tej grupy należą m.in.:

• sertralina;
• escitalopram;
• citalopram;
• fluoksetyna;
• fluwoksamina;
• paroksetyna.

Leki SSRI są często wybierane na początku farmakoterapii ze względu na skuteczność i stosunkowo korzystny profil bezpieczeństwa. Mogą być stosowane również wtedy, gdy depresji towarzyszą objawy lękowe. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat z tej grupy będzie równie dobrze tolerowany przez każdą osobę

Pobierz aplikację

Receptomat w telefonie!

Dbaj o zdrowie tak jak Ci wygodnie!

Aplikacja Receptomat to innowacyjne rozwiązanie telemedyczne, które pozwala dbać o ciągłość leczenia w prosty sposób. Usługi medyczne są dostępne dla Ciebie przez 7 dni w tygodniu! Umów się na teleporadę, prześlij dokumentację medyczną, ustaw powiadomienia o lekach. Wygodnie, szybko, niezawodnie.

Pobierz naszą aplikację

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI)

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) wpływają na przekaźnictwo serotoninergiczne i noradrenergiczne. Do tej grupy należą m.in.:

• wenlafaksyna;
• duloksetyna;
• milnacipran.

Lekarz może rozważyć ich zastosowanie m.in. wtedy, gdy depresji towarzyszą dolegliwości bólowe. O wyborze konkretnego preparatu decyduje jednak cały obraz kliniczny, a nie pojedynczy objaw.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)

Do starszych leków przeciwdepresyjnych należą trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, które mogą powodować przyrost masy ciała. Przykłady to:

• amitryptylina;
• imipramina;
• klomipramina;
• nortryptylina;
• doksepina;
• dezypramina.

Leki z tej grupy wpływają na wychwyt zwrotny niektórych neuroprzekaźników, ale oddziałują również na inne receptory. Mogą powodować więcej działań niepożądanych niż część nowszych preparatów, dlatego nie są zwykle pierwszym wyborem w leczeniu depresji. Stosuje się je dopiero wtedy, gdy inne leki zawodzą.

Bupropion i inne leki przeciwdepresyjne

Bupropion wpływa przede wszystkim na przekaźnictwo noradrenergiczne i dopaminergiczne. Podobnie jak inne leki przeciwdepresyjne wymaga indywidualnego doboru i oceny przeciwwskazań. Istnieją również inne preparaty o odmiennych mechanizmach działania. Ich zastosowanie zależy od rozpoznania, wcześniejszych efektów leczenia, dostępności leku i indywidualnych potrzeb pacjenta.

Inhibitory monoaminooksydazy (inhibitory MAO)

Inhibitory monoaminooksydazy (iMAO) działają poprzez nieodwracalne blokowanie enzymu monoaminooksydazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia serotoniny, noradrenaliny i dopaminy w mózgu. Ze względu na możliwość istotnych interakcji z lekami i niektórymi substancjami ich zastosowanie jest bardziej ograniczone. Do tej grupy należy m.in. moklobemid. Leki IMAO stosuje się w określonych sytuacjach klinicznych, zwykle po uwzględnieniu dotychczasowego przebiegu leczenia.

Od czego zależy wybór leku na depresję?

Nie istnieje jeden „najlepszy” antydepresant, który sprawdzi się u wszystkich pacjentów. Lekarz dobiera preparat na podstawie wywiadu, rozpoznania i oceny możliwych korzyści oraz zagrożeń.

Pod uwagę bierze m.in.:

• dominujące objawy depresji;
• problemy ze snem i nasilony lęk;
• zmęczenie, brak energii lub dolegliwości bólowe;
• zmiany apetytu i wzrost masy ciała;
• wcześniejszą odpowiedź na leki;
• inne choroby i przyjmowane preparaty;
• ryzyko działań niepożądanych;
• preferencje pacjenta i możliwość regularnego stosowania leku.

Przed rozpoczęciem terapii warto przekazać lekarzowi informacje o wszystkich przyjmowanych środkach, również tych dostępnych bez recepty, suplementach diety i preparatach ziołowych. Niektóre z nich mogą wchodzić w interakcje z antydepresantami. Szczególną ostrożność trzeba zachować w przypadku produktów zawierających dziurawiec..

Po jakim czasie zaczynają działać antydepresanty?

Leki przeciwdepresyjne nie przynoszą natychmiastowej poprawy. Pierwsze efekty można zwykle zauważyć po 2 – 4 tygodniach regularnego stosowania, ale pełna odpowiedź na leczenie może wymagać więcej czasu. U niektórych osób poprawa pojawia się wolniej.

Na początku terapii część pacjentów zauważa zmiany w śnie, apetycie lub poziomie napięcia, zanim wyraźnie poprawi się nastrój. Przebieg leczenia jest jednak indywidualny i nie każdy doświadcza tych samych zmian w tej samej kolejności. Lek należy przyjmować zgodnie z zaleceniami. Stosowanie go nieregularnie lub doraźnie może utrudniać uzyskanie efektu terapeutycznego.

Jak długo trzeba brać leki przeciwdepresyjne?

Czas farmakoterapii zależy m.in. od:

• przebiegu depresji;
• liczby wcześniejszych epizodów;
• odpowiedzi na leczenie.

Uzyskanie poprawy nie oznacza automatycznie, że można odstawić lek. W przypadku pierwszego epizodu depresji leczenie zwykle kontynuuje się przez co najmniej 6 miesięcy po uzyskaniu poprawy. Przy kolejnych epizodach może trwać dłużej, a u osób z nawracającą depresją lekarz może zalecić długotrwałe leczenie podtrzymujące. Nie należy samodzielnie skracać terapii. Decyzję o zakończeniu leczenia podejmuje się wspólnie z lekarzem, który może zaplanować stopniowe zmniejszanie dawki.

Co zrobić, jeśli lek przeciwdepresyjny nie działa?

Jeśli poprawa stanu jest niewystarczająca, lekarz powinien ponownie ocenić przebieg leczenia. Może zdecydować o zmianie dawki, zamianie preparatu na inny lek z tej samej grupy lub zastosowaniu leku o innym mechanizmie działania. Czasem warto również rozważyć połączenie farmakoterapii z psychoterapią albo inną strategię leczenia.

Brak wyraźnej poprawy po kilku pierwszych dniach nie oznacza, że lek jest nieskuteczny. Na ocenę odpowiedzi trzeba zwykle poczekać dłużej. Nie należy jednak samodzielnie zwiększać dawki, zmieniać preparatu ani przerywać leczenia.

Leki na depresję – działania niepożądane

Działania niepożądane zależą od rodzaju leku, stosowanej dawki i indywidualnej reakcji organizmu. Nie u każdej osoby wystąpią takie same objawy, a ich nasilenie może zmieniać się w trakcie leczenia.

Do możliwych działań niepożądanych należą:

• nudności i inne zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
• bóle głowy;
• zaburzenia lękowe i zaburzenia funkcji poznawczych;
• bezsenność lub nadmierna senność;
• zmiany apetytu i wahania masy ciała;
• suchość w ustach;
• zmęczenie;
• trudności z koncentracją;
• drżenie;
• zwiększona potliwość;
• obniżenie libido i inne zaburzenia funkcji seksualnych;
• pobudzenie lub niepokój.

Większość skutków ubocznych leków przeciwdepresyjnych pojawia się w pierwszych tygodniach terapii i z czasem słabnie. Jeśli jednak dolegliwości są nasilone, utrzymują się, utrudniają codzienne funkcjonowanie lub budzą niepokój, należy skontaktować się z lekarzem. Specjalista może zmienić dawkę, porę przyjmowania leku albo zdecydować o zastosowaniu innego preparatu. Nie należy samodzielnie odstawiać antydepresantu z powodu działań niepożądanych. Jeśli pojawią się poważne lub gwałtownie nasilające się objawy, trzeba pilnie skorzystać z pomocy medycznej.

Co ważne, leki przeciwdepresyjne mogą też wchodzić w interakcje z innymi preparatami. Niektóre wpływają na zdolność prowadzenia samochodu lub obsługi maszyn, zwłaszcza na początku leczenia lub po zmianie dawki. Warto zapytać lekarza, czy stosowany lek może powodować takie objawy.

Leki na depresję a leki psychotropowe

Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają w taki sposób jak substancje wywołujące uzależnienie psychiczne i fizyczne. Po nagłym odstawieniu niektórych leków mogą jednak pojawić się objawy odstawienne. Nie są one równoznaczne z uzależnieniem, ale mogą być nieprzyjemne i utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Co się dzieje po nagłym odstawieniu antydepresantów?

Po nagłym przerwaniu leczenia lub pomijaniu kolejnych dawek mogą wystąpić m.in.:

• zawroty głowy i bóle głowy;
• nudności;
• zaburzenia snu;
• niepokój i drażliwość;
• płaczliwość lub chwiejność emocjonalna;
• nieprzyjemne odczucia czuciowe;
• pobudzenie.

Rodzaj i nasilenie objawów zależą m.in. od konkretnego leku, czasu jego stosowania i indywidualnej reakcji organizmu. Dlatego odstawianie antydepresantów powinno odbywać się stopniowo, zgodnie z planem ustalonym z lekarzem. Nie należy samodzielnie zmniejszać dawki ani wracać do przyjmowania leku po przerwie bez konsultacji.

Leki na depresję w ciąży – czy są bezpieczne?

Stosowanie leków przeciwdepresyjnych w ciąży wymaga indywidualnej oceny. Lekarz bierze pod uwagę m.in.:

• rodzaj leku;
• etap ciąży;
• stan zdrowia kobiety;
• nasilenie objawów;
• ryzyko związane z nawrotem choroby.

Ważne jest również to, czy pacjentka przyjmowała dany preparat przed ciążą i jak na niego reagowała. Jeśli więc planujesz ciążę i przyjmujesz antydepresanty, omów leczenie z lekarzem odpowiednio wcześnie. Jeżeli dowiesz się o ciąży podczas farmakoterapii, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym. Nie odstawiaj leku samodzielnie ani nie zmieniaj dawki bez konsultacji. Nagłe przerwanie leczenia może prowadzić do pogorszenia samopoczucia i nawrotu objawów.

Leki na depresję a alkohol – czy można je łączyć?

Podczas przyjmowania leków przeciwdepresyjnych najlepiej unikać alkoholu, chyba że lekarz udzieli innych wskazówek dotyczących danego preparatu. Alkohol może nasilać niektóre działania niepożądane leków, m.in. senność, zawroty głowy, problemy z koordynacją i koncentracją. Może też pogarszać samopoczucie psychiczne i utrudniać ocenę skuteczności leczenia.

Ryzyko zależy od rodzaju leku, dawki, ilości alkoholu i indywidualnej reakcji organizmu. Ostrożność jest potrzebna również w przypadku marihuany i innych substancji psychoaktywnych. Mogą one wpływać na samopoczucie i wchodzić w interakcje z lekami. Warto poinformować lekarza o ich stosowaniu, aby mógł ocenić ryzyko.

Leki antydepresyjne bez recepty – czy naturalne antydepresanty działają?

Nie ma uniwersalnego leku bez recepty, który można traktować jako zamiennik farmakoterapii depresji prowadzonej pod kontrolą lekarza. W aptekach dostępne są suplementy, preparaty ziołowe i środki wspomagające, ale ich działanie i bezpieczeństwo zależą od składu.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku dziurawca. Preparaty z tym ziołem mogą wchodzić w istotne interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi i innymi lekami, wpływając na ich działanie. Nie należy łączyć ich z farmakoterapią bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Melisa, kozłek lekarski, chmiel czy lawenda są wykorzystywane w niektórych preparatach wspomagających, m.in. przy napięciu lub problemach ze snem. Nie zastępują jednak leczenia depresji. Podobnie suplementacja witaminami nie jest uniwersalną metodą leczenia tej choroby. Warto ją rozważyć wtedy, gdy istnieją wskazania, np. stwierdzony niedobór.

Jeśli objawy depresji utrzymują się, nasilają lub utrudniają codzienne funkcjonowanie, nie warto polegać wyłącznie na preparatach dostępnych bez recepty. Potrzebna jest konsultacja ze specjalistą i dobranie odpowiedniego postępowania.