Jakie leki na otyłość są dostępne w Polsce?

Najważniejsze informacje

• Farmakoterapię otyłości można wprowadzić wyłącznie u pacjentów z BMI ≥30 kg/m² lub BMI ≥27 kg/m² z chorobami towarzyszącymi, po nieudanych próbach zmiany stylu życia przez 3 – 6 miesięcy.
• W Polsce dostępne są leki doustne (orsalit) oraz w formie zastrzyków (np. liraglutyd, tirzepatyd, semaglutyd), które działają na różne mechanizmy. Orlistat hamuje wchłanianie tłuszczu, a inne leki regulują apetyt i metabolizm.
• Leki wspomagają redukcję masy ciała, ale podstawą skutecznej terapii jest zmiana diety oraz regularna aktywność fizyczna.
• Wybór leku zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta i oceny stanu zdrowia przez lekarza.
• Wszystkie skuteczne i zarejestrowane leki na otyłość w Polsce są dostępne wyłącznie na receptę i wymagają kwalifikacji lekarskiej.
• Leki zarejestrowane wyłącznie do leczenia otyłości nie podlegają w Polsce refundacji przez NFZ, co wiąże się z wysokimi kosztami terapii.

Leczenie otyłości to złożony proces, który wymaga kompleksowego podejścia. Gdy zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, farmakoterapia staje się ważnym wsparciem. Na polskim rynku dostępne są różne leki, które różnią się mechanizmem działania, skutecznością oraz formą podania, co sprawia, że preparat należy dostosować do indywidualnych potrzeb pacjenta. Sprawdź dostępne opcje farmakologiczne i dowiedz się, jak mogą wspierać proces leczenia otyłości.

Wskazania do leczenia farmakologicznego otyłości

Farmakologiczne leczenie otyłości nie jest rozwiązaniem dla każdego, kto chce schudnąć. Jest to specjalistyczna terapia, która jest przeznaczona dla pacjentów, u których nadmierna masa ciała stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Zastosowanie farmakoterapii rozważa się, gdy tradycyjne leczenie niefarmakologiczne (zmiana diety oraz wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej) nie przyniosły oczekiwanych rezultatów przez co najmniej 3 – 6 miesięcy. W takich przypadkach decyzję o rozpoczęciu leczenia podejmuje lekarz, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy stanu zdrowia pacjenta.

Zgodnie z wytycznymi główne wskazania do farmakologicznej terapii otyłości to:

• otyłość kliniczna (BMI ≥ 30 kg/m²) – jest to przypadek, w którym nadmierna masa ciała stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta, prowadząc do rozwoju wielu chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 czy choroby sercowo-naczyniowe;
• nadwaga z chorobami towarzyszącymi (BMI 27–29,9 kg/m²) – w takiej sytuacji, jeśli u pacjenta występują choroby towarzyszące związane z nadmierną tkanką tłuszczową (np. stan przedcukrzycowy, dyslipidemia, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, obturacyjny bezdech senny czy zaburzenia lipidowe), lekarz może rozważyć zastosowanie farmakoterapii, by wspomóc redukcję masy ciała i poprawić parametry metaboliczne.

Warto dodać, że nie każde nadmierne gromadzenie tłuszczu w organizmie wymaga leczenia farmakologicznego. Przy wyborze postępowania terapeutycznego lekarze kierują się przede wszystkim oceną ryzyka zdrowotnego, jakie niesie ze sobą otyłość, jak również analizą dotychczasowych prób leczenia. Zmiana stylu życia, w tym zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna, są podstawą leczenia otyłości brzusznej i innych rodzajów nadwagi, a leki są stosowane jako wsparcie w trudniejszych przypadkach.

Co ważne, farmakoterapia otyłości jest stosowana w ramach kompleksowego leczenia farmakologicznego i nie powinna być traktowana jako jedyne rozwiązanie. Stanowi część terapii, której celem jest nie tylko redukcja masy ciała, ale także poprawa stanu zdrowia pacjenta. Warto też zaznaczyć, że farmakologiczne leczenie otyłości wiąże się z pewnym ryzykiem działań niepożądanych, takich jak zaburzenia odczuwania smaku, problemy z przewodem pokarmowym (bóle brzucha, nudności, wymioty), zaburzenia psychiczne czy zaburzenia koncentracji.

Jakie są dostępne leki na otyłość w Polsce? Preparaty w tabletkach

W Polsce w leczeniu choroby otyłościowej wykorzystywane są różne preparaty, w tym m.in. leki doustne. Wybór leku zależy od:

• indywidualnych potrzeb pacjenta;
• stanu zdrowia;
• rodzaju problemu z masą ciała;
• indywidualnych preferencji.

W Polsce zarejestrowane są 2 główne preparaty doustne, które działają na zupełnie innych zasadach, ale mają na celu wspomaganie redukcji masy ciała i poprawę parametrów metabolicznych.

Orlistat

Orlistat to najstarszy i najlepiej znany lek w farmakologicznym leczeniu otyłości, który działa poprzez hamowanie wchłaniania tłuszczu w przewodzie pokarmowym. Działa głównie na poziomie obwodowym, nie wpływając bezpośrednio na ośrodkowy układ nerwowy ani uczucie sytości.

• Orlistat (np. Xenical) jest inhibitorem lipaz żołądkowo-jelitowych, czyli enzymów odpowiedzialnych za trawienie tłuszczy. Dzięki temu około 30% tłuszczu spożytego w posiłkach nie jest wchłaniane przez organizm, lecz wydalane z kałem.
• Skuteczność leku jest umiarkowana. Lek umożliwia utratę masy ciała na poziomie 3 – 5% w skali roku, w porównaniu do samej zmiany stylu życia.
• Lek przyjmuje się zwykle 3 razy dziennie, podczas głównych posiłków.
• Stosowanie orlistatu może jednak powodować występowanie działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, takich jak tłuszczowe stolce, wzdęcia, gazy czy nagłe parcie na stolec, które nasilają się w przypadku diety bogatej w tłuszcze. Objawy mogą być szczególnie problematyczne dla pacjentów, którzy nie stosują odpowiedniej diety i nie przestrzegają zaleceń dietetycznych.

Naltrekson z bupropionem

Naltrekson z bupropionem (np. Mysimba) to lek o działaniu ośrodkowym, który wpływa na kluczowe obszary w mózgu, odpowiadające za kontrolowanie głodu, sytości oraz mechanizmy nagrody.

• Bupropion, jedna z substancji czynnych, zwiększa uczucie sytości, a naltrekson blokuje mechanizmy opioidowe, które sprawiają, że jedzenie wysokokalorycznych pokarmów staje się przyjemnością.
• Dzięki temu leki z tą substancją czynną są szczególnie skuteczne w leczeniu osób, które zmagają się z jedzeniem emocjonalnym lub napadowym objadaniem się.
• Terapia tym lekiem wykazuje wyższą skuteczność niż orlistat w kontekście redukcji masy ciała. Pacjenci osiągają średnią utratę na poziomie 5 – 9% w porównaniu z placebo.
• Lek jest szczególnie skuteczny w przypadku pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi i osobami, które nie radzą sobie z kontrolowaniem uczucia głodu.
• Podobnie jak w przypadku innych leków stosowanie naltreksonu z bupropionem wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych. Najczęstsze działania niepożądane to m.in. nudności, zaparcia, bóle brzucha, bóle głowy czy bezsenność.

Farmakologiczne leczenie otyłości – nowoczesne leki na otyłość w zastrzykach

Farmakologiczne leczenie otyłości przeszło prawdziwą rewolucję dzięki wprowadzeniu leków z grupy analogów GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1) oraz podwójnych agonistów GLP-1/GIP. Te nowoczesne leki początkowo wykorzystywano głównie w leczeniu cukrzycy typu 2, jednak szybko wykazały swoją wysoką skuteczność w redukcji masy ciała. Działają na mechanizmy hormonalne w organizmie, naśladując naturalne hormony jelitowe (inkretyny), które odpowiadają za regulację apetytu oraz metabolizm. Leki podaje się w formie zastrzyków podskórnych, a ich główną zaletą jest wysoka efektywność, która znacznie przewyższa tradycyjne terapie farmakologiczne w tabletkach.

Liraglutyd

Liraglutyd (np. Saxenda) to jeden z pierwszych leków z grupy analogów GLP-1, który został zarejestrowany specjalnie do leczenia otyłości.

• Jego mechanizm działania polega na aktywacji receptorów GLP-1 w mózgu, co prowadzi do zmniejszenia uczucia głodu oraz zwiększenia sytości po posiłkach.
• Liraglutyd spowalnia też opróżnianie żołądka, co przyczynia się do dłuższego uczucia pełności po jedzeniu.
• Lek podaje się codziennie w formie zastrzyku podskórnego.
• Zastosowanie leku w terapii otyłości pozwala na osiągnięcie średniej utraty masy ciała na poziomie 8% w ciągu roku.
• Należy jednak pamiętać, że jego stosowanie wiąże się z występowaniem skutków ubocznych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności, wymioty, zaparcia czy biegunki. Są to jednak objawy, które zazwyczaj mają charakter przejściowy.

Semaglutyd

Semaglutyd, dostępny w preparatach Wegovy i Ozempic, jest silniejszym i dłużej działającym analogiem GLP-1, który stosuje się tylko raz w tygodniu.

• Wegovy, który zarejestrowany jest specjalnie do leczenia otyłości, zawiera wyższą dawkę semaglutydu.
• Ozempic jest przeznaczony do leczenia cukrzycy typu 2, ale coraz częściej stosowany jest off-label (poza wskazaniami rejestracyjnymi) w celu redukcji masy ciała.
• Semaglutyd wykazuje najsilniejszy wpływ na regulację apetytu oraz zwiększenie uczucia sytości spośród dotychczasowych leków z grupy agonistów GLP-1.
• Badania pokazują, że pacjenci stosujący Wegovy mogą osiągnąć średni spadek masy ciała na poziomie 15 – 16%.
• Jak w przypadku innych analogów GLP-1, najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego i obejmują: nudności, bóle brzucha, wymioty oraz zaparcia.
• Mimo to korzyści związane z poprawą parametrów metabolicznych (np. redukcja masy ciała, poprawa w zakresie zaburzeń lipidowych czy ciśnienia tętniczego) w dużej mierze przeważają nad efektami ubocznymi.

Tirzepatyd

Tirzepatyd (np. Mounjaro) to najnowszy lek z grupy podwójnych agonistów GLP-1 oraz GIP (glukozozależnego peptydu insulinotropowego), który okazał się najskuteczniejszym dotychczas lekiem na otyłość.

• Dzięki unikalnemu mechanizmowi działania tirzepatyd wpływa na regulację apetytu i metabolizm jeszcze silniej niż tradycyjne analogi GLP-1.
• Lek podaje się raz w tygodniu w formie zastrzyku podskórnego.
• Badania kliniczne wykazały, że tirzepatyd pozwala na utratę masy ciała średnio od 16% do 22%, co stanowi wyniki zbliżone do efektów leczenia chirurgicznego.
• W porównaniu do innych leków stosowanych w terapii otyłości, takich jak liraglutyd czy semaglutyd, tirzepatyd jest uznawany za bardziej skuteczny, szczególnie w przypadku osób z nadmierną masą ciała oraz zaburzeniami metabolicznymi.
• Podobnie jak inne leki inkretynowe tirzepatyd może jednak powodować działania niepożądane ze strony układu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, bóle brzucha czy biegunki, które zwykle ustępują po pewnym czasie stosowania preparatu.

Farmakoterapia otyłości – koszty i możliwości refundacji

Farmakoterapia otyłości w Polsce wciąż napotyka liczne trudności, a jedną z największych barier w dostępie do nowoczesnych leków jest ich wysoki koszt. Leki na otyłość, takie jak Saxenda, Wegovy czy Mysimba, które zostały zarejestrowane wyłącznie do leczenia otyłości, nie podlegają refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Oznacza to, że pacjenci muszą pokrywać całość kosztów leczenia, co może stanowić znaczną przeszkodę finansową, zwłaszcza przy regularnym przyjmowaniu leków. W zależności od wybranego preparatu i dawki miesięczny koszt terapii może wynosić od kilkuset do nawet ponad tysiąca złotych.

Sytuacja wygląda nieco inaczej w przypadku leków, które mają podwójną rejestrację, czyli są zatwierdzone zarówno do leczenia cukrzycy typu 2, jak i otyłości. Do takich leków należy m.in. Mounjaro. Ozempic jest zarejestrowany głównie do leczenia cukrzycy typu 2, z możliwością stosowania off-label w terapii otyłości. Te preparaty mogą być refundowane, ale tylko dla pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy spełniają ścisłe kryteria kliniczne. Do takich wymagań należą:

• odpowiednie stężenie glukozy i poziom HbA1c;
• BMI;
• brak skuteczności wcześniejszych terapii.

Niestety, pacjenci, którzy cierpią jedynie na otyłość (bez współistniejącej cukrzycy) muszą samodzielnie pokrywać koszty leczenia. To powoduje, że dostępność leków stosowanych w farmakologicznym leczeniu otyłości, mimo ich wysokiej skuteczności, pozostaje ograniczona do wąskiej grupy pacjentów. Wiąże się to także z trudnościami w skutecznej walce z nadmierną masą ciała, której często towarzyszą zaburzenia metaboliczne, takie jak zaburzenia gospodarki węglowodanowej, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe. Leczenie farmakologiczne otyłości w Polsce jest więc obarczone dużymi kosztami, co ogranicza szeroką dostępność tej formy terapii.

Najważniejsze zasady farmakoterapii przy otyłości

Rozpoczęcie farmakoterapii otyłości to ważny krok, ale warto pamiętać, że leki nie są „magiczną pigułką”. Aby leczenie było skuteczna i bezpieczne, niezbędne jest przestrzeganie kilku kluczowych zasad.

• Farmakoterapia otyłości to tylko element kompleksowego leczenia. Leki wspomagają proces redukcji masy ciała, ale najważniejsze są zmiany w diecie o obniżonej kaloryczności i regularna aktywność fizyczna. To one pozwalają na trwałą utratę kilogramów i poprawę parametrów metabolicznych, takich jak poziom glukozy czy ciśnienie tętnicze.
• Żaden lek nie zastąpi zmiany stylu życia. Nawet najnowocześniejsze leki stosowane w leczeniu otyłości wykazują wysoką skuteczność tylko wtedy, gdy są stosowane w ramach całościowej terapii, która uwzględnia zdrową dietę oraz aktywność fizyczną. Wspólnie przyczyniają się do obniżenia zawartości tkanki tłuszczowej oraz poprawy funkcji układu pokarmowego.
• Wybór odpowiedniego leku jest niezbędny. Każdy pacjent ma indywidualne potrzeby, które należy uwzględnić przy dobieraniu farmakoterapii. Właściwy wybór leku, z uwzględnieniem wskazań, przeciwwskazań, działań niepożądanych i innych czynników (np. indywidualne potrzeby pacjenta) leży w gestii lekarza.
• Regularne monitorowanie skuteczności leczenia. Po rozpoczęciu farmakologicznego leczenia otyłości konieczne jest regularne monitorowanie efektów. Zwykle po 3 – 4 miesiącach ocenia się, czy nastąpiła utrata co najmniej 5% masy ciała. Brak tego efektu może oznaczać konieczność zmiany strategii terapeutycznej. Monitorowanie powinno odbywać się ścisłą kontrolą lekarza specjalisty, który będzie śledził postępy oraz ewentualne działania niepożądane.
• Nagłe odstawienie leku może prowadzić do efektu jo-jo. Farmakoterapia otyłości nie daje trwałych rezultatów, jeśli nie towarzyszy jej zmiana stylu życia. Po zakończeniu leczenia bez wprowadzenia trwałych nawyków zdrowotnych istnieje ryzyko szybkiego powrotu do poprzedniej masy ciała, czyli tzw. efektu jo-jo. Aby utrzymać osiągnięte rezultaty, konieczne jest utrzymywanie zdrowej diety i zwiększenie aktywności fizycznej.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące leków na otyłość