Jak działa liraglutyd – preparaty, na co stosować, dla kogo?

Najważniejsze informacje

• Liraglutyd to lek z grupy analogów GLP-1, stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a także otyłości i nadwagi.
• Działa wielokierunkowo – reguluje stężenie glukozy we krwi, hamuje apetyt, spowalnia opróżnianie żołądka i wspiera redukcję masy ciała.
• Preparaty z liraglutydem są dostępne wyłącznie na receptę, w formie penów do codziennych wstrzyknięć podskórnych.
• Terapia wymaga stopniowego zwiększania dawki, regularnej kontroli lekarskiej oraz jednoczesnej zmiany stylu życia.

Liraglutyd to substancja czynna z grupy analogów GLP-1, która zrewolucjonizowała leczenie cukrzycy typu 2 i terapii otyłości. Działa naśladując naturalne hormony jelitowe, przez co wpływa na kontrolę glikemii i pomaga w redukcji masy ciała. Terapia ta nie jest jednak dla każdego i wymaga ścisłego nadzoru medycznego. Sprawdź, jak dokładnie działa ten lek, jakie preparaty są dostępne i dla kogo jest przeznaczony.

Co to jest liraglutyd?

Liraglutyd jest syntetycznym analogiem glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) – hormonu jelitowego z grupy inkretyn. Jego cząsteczka jest w ok. 97% zgodna z naturalnym GLP-1, ale bardziej odporna na rozkład, dlatego działa dłużej.

GLP-1 odgrywa istotną rolę w regulacji metabolizmu:

• zwiększa wydzielanie insuliny,
• hamuje glukagon,
• spowalnia opróżnianie żołądka,
• zmniejsza apetyt,
• wpływa na ośrodki sytości w mózgu (zwiększa uczucie sytości).

Liraglutyd naśladuje wszystkie te mechanizmy, dzięki czemu poprawia kontrolę glikemii i wspiera redukcję masy ciała.

W Polsce lek zawierający liraglutyd dostępny w postaci zastrzyków to przede wszystkim Saxenda – stosowany w terapii nadwagi i otyłości, dostępny wyłącznie na receptę. Drugim preparatem z liraglutydem jest Victoza – stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. Oba leki różnią się wskazaniami i dawkowaniem mimo tej samej substancji czynnej. 

Lek podaje się raz dziennie w zastrzyku podskórnym, w okolicę brzucha, uda lub ramienia. Nie istnieją tabletki z liraglutydem.

Mechanizm działania liraglutydu – na co wpływa?

Działanie liraglutydu obejmuje kilka obszarów, które wspólnie regulują metabolizm, poziom glukozy i kontrolę masy ciała. Lek naśladuje działanie naturalnego hormonu GLP-1, dlatego oddziałuje jednocześnie na trzustkę, przewód pokarmowy oraz ośrodkowy układ nerwowy.

1. Wpływ na gospodarkę węglowodanową

• Zwiększa wydzielanie insuliny, ale tylko przy podwyższonym poziomie glukozy, co znacząco zmniejsza ryzyko hipoglikemii.
• Hamuje nadmierne wydzielanie glukagonu, ograniczając nadprodukcję glukozy przez wątrobę i stabilizując poziom cukru, szczególnie po posiłkach.
• Poprawia kontrolę glikemii na czczo i poposiłkowej, dzięki czemu sprzyja wyrównaniu metabolicznemu u osób z cukrzycą typu 2 i zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
• Zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, co ułatwia komórkom wykorzystywanie glukozy.

2. Wpływ na przewód pokarmowy

• Spowalnia opróżnianie żołądka, co przedłuża uczucie sytości i ogranicza gwałtowne poposiłkowe wyrzuty glukozy.
• Stabilizuje tempo wchłaniania glukozy, dzięki czemu poziom cukru we krwi wzrasta wolniej i bardziej równomiernie.
• Wpływa na motorykę jelit, co może zmniejszać skłonność do przejadania się.

3. Wpływ na mózg i apetyt

• Aktywuje receptory sytości w podwzgórzu, działając bezpośrednio w ośrodkowym układzie nerwowym.
• Zmniejsza odczuwanie głodu i potrzebę podjadania, w tym apetyt na produkty wysokokaloryczne.
• Redukuje dzienne spożycie kalorii, co – w połączeniu z wpływem na metabolizm – wspiera długoterminową redukcję masy ciała.

Jakie preparaty z liraglutydem są dostępne?

Preparaty zawierające liraglutyd (zastrzyki) różnią się przede wszystkim wskazaniami, docelowymi grupami pacjentów, schematem dawkowania oraz maksymalną dawką dobową. Choć substancja czynna jest ta sama, leki mają odmienny cel terapeutyczny – kontrolę glikemii lub redukcję masy ciała.

Preparaty diabetologiczne

• Stosowane są w leczeniu cukrzycy typu 2, zwykle jako lek dodany do terapii metforminą, pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną bazalną.
• Ich działanie ma na celu poprawę kontroli glikemii, redukcję poposiłkowych skoków cukru i zmniejszenie ryzyka powikłań metabolicznych.
• Maksymalna dawka dobowa wynosi 1,8 mg, a zwiększanie dawki odbywa się stopniowo, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.
• Preparaty te nie mają wskazań do leczenia otyłości, choć u części pacjentów obserwuje się umiarkowaną utratę masy ciała.

Preparaty stosowane w leczeniu otyłości

• Przeznaczone są dla dorosłych z BMI ≥ 30 lub BMI ≥ 27 w przypadku występowania chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze, insulinooporność, dyslipidemia czy stan przedcukrzycowy.
• Podawane są również u młodzieży 12-17 lat z otyłością.
• Maksymalna dawka to 3,0 mg na dobę, a pełną dawkę osiąga się stopniowo, zgodnie z harmonogramem titracji.
• Preparaty te charakteryzują się silniejszym wpływem na redukcję apetytu, kontrolę porcji i wynikową utratę masy ciała niż warianty diabetologiczne.

Sposób podawania

Wszystkie preparaty liraglutydu są dostępne w formie jednorazowych penów do samodzielnego podawania podskórnego (najczęściej w okolice brzucha lub uda).

Każde użycie wymaga nowej, sterylnej igły, co zapewnia bezpieczeństwo i prawidłową dawkę.

Na co stosuje się liraglutyd? Główne wskazania terapeutyczne

Dostępny w zastrzyku liraglutyd ma dwa główne, oficjalnie zarejestrowane wskazania: leczenie cukrzycy typu 2 oraz leczenie otyłości i nadwagi. W obu przypadkach wykorzystuje się jego działanie na gospodarkę węglowodanową, apetyt i metabolizm, jednak cel terapii jest inny.

1. Leczenie cukrzycy typu 2

Leki zawierające liraglutyd są stosowane u osób dorosłych z cukrzycą typu 2, gdy:

• dotychczasowe leczenie (najczęściej metforminą) nie zapewnia dobrej kontroli glikemii,
• potrzebne jest obniżenie HbA1c, glikemii na czczo i poposiłkowej,
• pacjent wymaga intensyfikacji terapii przy stosowaniu metforminy, pochodnych sulfonylomocznika lub insuliny bazalnej,
• występuje zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe – liraglutyd udowodnione zmniejsza ryzyko zawału, udaru oraz zgonu sercowo-naczyniowego.

Liraglutyd w cukrzycy nie tylko poprawia parametry glikemii, ale też wspomaga umiarkowaną redukcję masy ciała, co dodatkowo poprawia wyrównanie metaboliczne.

2. Leczenie otyłości i nadwagi

Liraglutyd stosuje się również w leczeniu otyłości – niezależnie od tego, czy pacjent ma cukrzycę. Wskazania obejmują:

• BMI ≥ 30 (otyłość),
• BMI ≥ 27 (nadwaga) w połączeniu z chorobami zależnymi od masy ciała, takimi jak nadciśnienie, dyslipidemia, stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2, insulinooporność czy obturacyjny bezdech senny.

Lek:

• pomaga osiągać znaczącą i długotrwałą redukcję masy ciała,
• zmniejsza apetyt i epizody podjadania,
• ułatwia kontrolę wielkości posiłków i utrzymanie wypracowanych efektów, ograniczając ryzyko efektu jo-jo.

Terapia liraglutydem jest najczęściej elementem kompleksowego leczenia – obejmuje również zalecenia dietetyczne i zwiększenie aktywności fizycznej.

Jak wygląda dawkowanie liraglutydu?

Dawkowanie liraglutydu w zastrzykach odbywa się według stopniowego schematu zwiększania dawki (titracji). Ma to na celu ograniczenie działań niepożądanych, przede wszystkim nudności i dolegliwości żołądkowo-jelitowych, które najczęściej pojawiają się na początku terapii lub po zbyt szybkim zwiększeniu dawki.

Leczenie zawsze zaczyna się od najniższej dawki, a następnie rośnie w sposób kontrolowany.

Najczęściej stosowany schemat titracji:

• tydzień 1: 0,6 mg na dobę
• tydzień 2: 1,2 mg na dobę
• tydzień 3: 1,8 mg na dobę
• kolejne tygodnie: powolne zwiększanie do dawki docelowej, zależnej od wskazania (1,8 mg w cukrzycy lub 3,0 mg w leczeniu otyłości).

Jeśli pacjent dobrze toleruje dawkę, lekarz może przejść do kolejnego etapu titracji. W przypadku nasilonych działań niepożądanych często zaleca się pozostanie na danej dawce dłużej, rzadziej – cofnięcie do dawki niższej i ponowne jej zwiększenie.

Indywidualizacja terapii

Ostateczna dawka, tempo jej zwiększania oraz decyzja o kontynuacji leczenia zależą od lekarza, który bierze pod uwagę cele terapii, tolerancję leku i choroby współistniejące.

Dla kogo jest liraglutyd, a kto nie powinien go stosować?

Liraglutyd jest przeznaczony dla osób, u których konieczne jest poprawienie kontroli glikemii, zmniejszenie masy ciała lub redukcja ryzyka sercowo-naczyniowego. Lek działa wielokierunkowo, dlatego może być stosowany zarówno w terapii cukrzycy typu 2, jak i w leczeniu otyłości.

Kiedy lekarz może zalecić leczenie?

Liraglutyd może zostać włączony, gdy:

• mimo stosowania diety i regularnej aktywności fizycznej kontrola glikemii jest nadal niewystarczająca,
• pacjent wymaga redukcji masy ciała, zwłaszcza gdy nadwaga lub otyłość utrudniają leczenie chorób metabolicznych,
• występują choroby towarzyszące, takie jak nadciśnienie, insulinooporność, dyslipidemia, stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2 czy wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe,
• inne leki okazały się nieskuteczne, źle tolerowane lub niewskazane,
• konieczne jest zmniejszenie apetytu i ułatwienie długotrwałego utrzymania masy ciała.

W praktyce liraglutyd jest rozważany u pacjentów, którzy potrzebują terapii wpływającej zarówno na glikemię, jak i na regulację apetytu.

Bezwzględne przeciwwskazania do stosowania liraglutydu:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki preparatu,
• ciąża i karmienie piersią – lek nie jest badany u kobiet w ciąży, a w okresie karmienia piersią nie zaleca się jego stosowania,
• osobisty lub rodzinny wywiad raka rdzeniastego tarczycy (MTC),
• występowanie zespołu mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 (MEN 2).

Ostrożność zalecana, gdy:

• w przeszłości wystąpiło ostre zapalenie trzustki (ryzyko nawrotu),
• pacjent ma ciężką gastroparezę lub choroby przewodu pokarmowego, które mogą nasilać działania niepożądane,
• występuje umiarkowana lub ciężka niewydolność nerek,
• stosowane są równolegle inne leki obniżające glikemię, zwłaszcza insulina lub pochodne sulfonylomocznika – istnieje ryzyko niedocukrzeń i konieczność modyfikacji dawek,
• pacjent przyjmuje wiele leków metabolizowanych w przewodzie pokarmowym – spowolnienie opróżniania żołądka może zmieniać ich wchłanianie.

Skuteczność leczenia liraglutydem

Liraglutyd jest jednym z najlepiej przebadanych analogów GLP-1, a jego skuteczność potwierdzają liczne badania kliniczne i wieloletnia praktyka. Efekty terapii różnią się w zależności od wskazania, dawki oraz czasu stosowania.

W cukrzycy typu 2

Liraglutyd pomaga osiągnąć lepszą kontrolę glikemii i minimalizować ryzyko powikłań cukrzycowych. U pacjentów stosujących dawki do 1,8 mg obserwuje się:

• spadek HbA1c o ok. 1-1,5%,
• poprawę glikemii na czczo i poposiłkowej,
• zmniejszenie wahań glukozy w ciągu dnia,
• redukcję masy ciała, co dodatkowo wspiera kontrolę glikemii,
• obniżenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, takich jak zawał, udar czy zgon z przyczyn sercowych – efekt potwierdzony w badaniach u pacjentów wysokiego ryzyka.

Działanie to sprawia, że liraglutyd należy do leków preferowanych w terapii pacjentów z cukrzycą i współistniejącymi chorobami układu krążenia.

W leczeniu otyłości

W dawce 3,0 mg liraglutyd działa przede wszystkim na ośrodek głodu i sytości, prowadząc do wyraźnego ograniczenia apetytu i zmniejszenia podaży kalorii. W badaniach obserwuje się, że pacjenci:

• tracą średnio 5-15% masy ciała, w zależności od czasu trwania terapii i przestrzegania zaleceń,
• osiągają istotną redukcję tkanki tłuszczowej trzewnej (VAT), która jest najbardziej związana z ryzykiem metabolicznym,
• rzadziej doświadczają efektu jo-jo, dzięki lepszemu kontrolowaniu apetytu,
• poprawiają parametry metaboliczne: ciśnienie tętnicze, lipidogram, insulinooporność.

Terapia jest najbardziej skuteczna, gdy lek łączy się z modyfikacją stylu życia.

Ocena skuteczności terapii

Lekarz ocenia efekty po około 12 tygodniach stosowania dawki 3,0 mg.

Jeśli w tym okresie pacjent nie schudnie co najmniej 5% masy ciała wyjściowej, uznaje się, że leczenie jest nieskuteczne i najczęściej je przerywa.

Najczęstsze działania niepożądane liraglutydu

Liraglutyd, podobnie jak inne leki z grupy analogów GLP-1, najczęściej wywołuje objawy ze strony układu pokarmowego. Wynikają one głównie ze spowolnienia opróżniania żołądka oraz wpływu leku na ośrodek sytości. U większości pacjentów dolegliwości są łagodne do umiarkowanych i ustępują w ciągu kilku dni lub tygodni, zwłaszcza jeśli dawka była zwiększana stopniowo.

Działania niepożądane (częste):

• nudności – najczęstszy objaw, zwykle zmniejsza się po przyzwyczajeniu organizmu do leku,
• wymioty,
• biegunka,
• zaparcia,
• ból w górnej części brzucha lub dyskomfort w jamie brzusznej,
• wzdęcia, odbijanie, uczucie pełności, nadmierne wytwarzanie gazów jelitowych,
• bóle głowy,
• zmniejszony apetyt, który jest integralną częścią działania leku, ale może być odczuwany jako skutek uboczny.

Objawy te często można złagodzić, jedząc wolniej, zmniejszając wielkość porcji i unikając tłustych, ciężkostrawnych posiłków.

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane:

• ostre zapalenie trzustki – charakteryzuje się nagłym, silnym bólem brzucha promieniującym do pleców, często z nudnościami i wymiotami,
• reakcje anafilaktyczne lub alergiczne (świąd, obrzęk, wysypka, duszność),
• zaburzenia czynności nerek, zwykle wtórne do odwodnienia w przebiegu nasilonych wymiotów lub biegunki,
• rzadko: pogorszenie funkcji woreczka żółciowego (kamica żółciowa, zapalenie pęcherzyka żółciowego).

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących ostre zapalenie trzustki, takich jak silny ból brzucha promieniujący do pleców, lek należy natychmiast odstawić i pilnie zgłosić się do lekarza lub na SOR.

Jak prawidłowo stosować liraglutyd?

Prawidłowa technika podawania wpływa na skuteczność terapii i ryzyko działań niepożądanych.

Zasady stosowania:

• lek podaje się raz dziennie, o stałej porze dnia,
• niezależnie od posiłku,
• iniekcja podskórna: brzuch, udo lub ramię,
• zawsze stosuje się nową igłę,
• miejsca wkłuć należy rotować,
• pominiętej dawki nie należy podwajać.

Przechowywanie:

• przed pierwszym użyciem pen trzymać w lodówce,
• po otwarciu: w temperaturze pokojowej lub w lodówce przez 30 dni.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytanie dotyczące liraglutydu