Wskaźnik Lp(a) (lipoproteina a) – co oznacza, czy warto zrobić to badanie?

Najważniejsze informacje

• Lipoproteina (a), oznaczana jako Lp(a), to cząsteczka podobna budową do LDL, która transportuje cholesterol we krwi i przyspiesza rozwój miażdżycy poprzez odkładanie się w ścianach naczyń krwionośnych.
• U większości osób stężenie Lp(a) jest determinowane genetycznie i pozostaje względnie stałe przez całe dorosłe życie, dlatego badanie wystarczy wykonać raz w życiu.
• Prawidłowy poziom Lp(a) to wartość poniżej 30 mg/dl. Wartości powyżej 50 mg/dl zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
• Polskie Towarzystwo Lipidologiczne oraz Polskie Towarzystwo Kardiologiczne rekomendują oznaczenie Lp(a) u każdej dorosłej osoby przynajmniej raz w życiu w celu lepszej stratyfikacji ryzyka chorób serca i naczyń.

Lipoproteina (a) to jeden z mniej znanych, ale coraz częściej oznaczanych parametrów w diagnostyce chorób układu krążenia. W przeciwieństwie do cholesterolu LDL jej poziom w niewielkim stopniu zależy od diety czy stylu życia – decydują o nim niemal wyłącznie geny. Sprawdź, czym jest wskaźnik Lp(a), jakie są jego normy i dlaczego warto go zbadać choćby raz w życiu.

Czym jest lipoproteina (a)?

Lipoproteina (a), oznaczana jako Lp(a), to cząsteczka lipidowo-białkowa o budowie zbliżonej do lipoproteiny LDL, dodatkowo połączona z apolipoproteiną(a) – białkiem strukturalnie przypominającym plazminogen. Dzięki temu Lp(a) nie tylko transportuje cholesterol we krwi, ale wykazuje również właściwości wpływające na procesy krzepnięcia i rozwoju miażdżycy.

Obecność apolipoproteiny(a) sprawia, że Lp(a) łączy dwa mechanizmy mogące sprzyjać rozwojowi chorób układu krążenia.

• Z jednej strony, podobnie jak frakcja LDL, uczestniczy w transporcie cholesterolu i może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych.
• Z drugiej – ze względu na podobieństwo do plazminogenu – może zaburzać proces fibrynolizy, czyli naturalnego rozpuszczania skrzepów.

Rola lipoproteiny (a) w chorobach sercowo-naczyniowych

Lp(a) jest uznawana za niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Odkładając się w ścianach naczyń krwionośnych, sprzyja rozwojowi miażdżycy i nasila miejscowy stan zapalny, a dodatkowo może zaburzać procesy fibrynolizy.

• W efekcie podwyższone stężenie lipoproteiny zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niezależnie od stężenia cholesterolu LDL, prawidłowego stężenia cholesterolu całkowitego czy obecności innych klasycznych czynników ryzyka.
• Badania wskazują na silny związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wysokim stężeniem Lp(a) a rozwojem miażdżycy, przedwczesnej choroby wieńcowej, zawału serca oraz udaru niedokrwiennego mózgu.
• Podwyższony poziom Lp(a) wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem zwężenia zastawki aortalnej, niewydolności serca i chorób tętnic obwodowych.
• Wysokie stężenie Lp(a) może być także obserwowane u osób z niektórymi schorzeniami, m.in. w przypadku uszkodzenia nerek czy zaburzeń czynności tarczycy, zwłaszcza niedoczynności tarczycy. W takich sytuacjach interpretacja wyniku powinna zawsze uwzględniać całościowy obraz kliniczny pacjenta.

Stężenie lipoproteiny (a) a czynniki genetyczne

Stężenie Lp(a) jest w ok. 90% uwarunkowane genetycznie i zależy przede wszystkim od genu LPA, odpowiedzialnego za syntezę apolipoproteiny(a). Jej poziom w znacznie większym stopniu niż innych parametrów lipidowych wynika z czynników dziedzicznych niż ze stylu życia.

• W przeciwieństwie do cholesterolu LDL stężenie Lp(a) nie zmienia się istotnie pod wpływem diety, intensywnego wysiłku fizycznego czy większości leków obniżających poziom cholesterolu. Wyjątek stanowią m.in. inhibitory PCSK9, które mogą zmniejszać stężenie Lp(a) o ok. 20 – 30%, jednak podstawowym czynnikiem determinującym jej poziom pozostają indywidualne uwarunkowania genetyczne.
• Poziom Lp(a) ustala się już we wczesnym dzieciństwie i osiąga względnie stabilne wartości ok. 5. roku życia. U większości osób pozostaje następnie na podobnym poziomie przez całe dorosłe życie, dlatego nie podlega takim wahaniom jak pozostałe elementy pełnego profilu lipidowego.

Pewne różnice obserwuje się między płciami. Kobiety mają średnio o ok. 10% wyższe stężenie Lp(a) niż mężczyźni, a po menopauzie jej poziom może wzrosnąć nawet o 30%, co wiąże się ze zmianami hormonalnymi.

Dlaczego badanie lipoproteiny (a) warto wykonać co najmniej raz w życiu?

Zarówno rekomendacje ekspertów Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL), jak i ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wskazują, że badanie poziomu Lp(a) powinno zostać wykonane u każdej dorosłej osoby przynajmniej raz w życiu. Pomiar pozwala lepiej ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz ułatwia dokładniejszą stratyfikację ryzyka, nawet jeśli pozostałe elementy pełnego profilu lipidowego mieszczą się w zakresie wartości referencyjnych. Co ważne, polskie towarzystwa naukowe rekomendują oznaczenie Lp(a) podczas bilansu zdrowia 6-latka, istotnego dla wczesnego rozpoznawania rodzinnej hipercholesterolemii.

Wynik badania może wpłynąć na dalsze postępowanie profilaktyczne. U osób z podwyższonym stężeniem Lp(a) lekarz może zdecydować o intensyfikacji leczenia pozostałych modyfikowalnych czynników ryzyka, takich jak:

• podwyższone stężenie cholesterolu LDL;
• nadciśnienie tętnicze;
• cukrzyca.

Pozwala to lepiej ukierunkować profilaktykę chorób serca i naczyń.

Kto szczególnie powinien wykonać pomiar stężenia Lp(a)?

Choć oznaczenie Lp(a) zaleca się każdej dorosłej osobie, istnieją sytuacje, w których jego wykonanie ma szczególne znaczenie diagnostyczne. Dotyczy to przede wszystkim osób:

• z rodzinną hipercholesterolemią lub podejrzeniem tej choroby;
• z wywiadem rodzinnym w kierunku przedwczesnej choroby wieńcowej;
• po przebytym zawale serca lub udarze niedokrwiennym mózgu, zwłaszcza mimo prawidłowego stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL;
• z chorobami tętnic obwodowych;
• wymagających dokładniejszej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Badanie poziomu Lp(a) znajduje również zastosowanie w wybranych sytuacjach położniczych. Może być wykonywane w celu oceny ryzyka poronienia, u kobiet z nawracającymi utratami ciąży oraz w diagnostyce ryzyka ograniczenia wzrostu wewnątrzmacicznego płodu.

Normy i interpretacja wyników poziomu lipoproteiny (a)

Wynik badania lipoproteiny (a) najczęściej podawany jest w mg/dl, choć część laboratoriów stosuje również jednostki nmol/l. Ze względu na różnice w metodach oznaczania oraz budowie cząsteczek Lp(a) wynik należy zawsze interpretować w odniesieniu do zakresów wartości referencyjnych podanych przez laboratorium wykonujące badanie.

• Za prawidłowe uznaje się stężenie Lp(a) poniżej 30 mg/dl.
• Wyniki mieszczące się w przedziale 30–50 mg/dl wymagają oceny z uwzględnieniem pozostałych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak stężenie cholesterolu LDL, nadciśnienie tętnicze czy wywiad rodzinny.
• Wartości powyżej 50 mg/dl wiążą się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i zgodnie z aktualną wiedzą uznawane są za istotny czynnik ryzyka wymagający uwzględnienia podczas planowania dalszego postępowania.
• Niskie stężenie Lp(a) (poniżej 30 mg/dl) nie jest uznawane za czynnik zwiększający ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W niektórych sytuacjach może występować m.in. u osób z nadczynnością tarczycy, jednak samo w sobie zazwyczaj nie wymaga dalszej diagnostyki ani leczenia.

Należy pamiętać, że interpretacja wyników nie opiera się wyłącznie na wartości Lp(a). Lekarz ocenia ją łącznie z pozostałymi elementami pełnego profilu lipidowego, stanem klinicznym pacjenta oraz obecnością innych czynników ryzyka.

Co oznacza podwyższone stężenie lipoproteiny (a)?

Podwyższone stężenie lipoproteiny (a) nie oznacza choroby, jednak wskazuje na zwiększone ryzyko rozwoju miażdżycy oraz chorób sercowo-naczyniowych. Im wyższy poziom Lp(a), tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych, zwłaszcza u osób, u których współistnieją inne czynniki ryzyka, takie jak podwyższone stężenie cholesterolu LDL, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.

Badania wykazały silny związek pomiędzy wysokim stężeniem Lp(a) a zwiększonym ryzykiem:

• przedwczesnej choroby wieńcowej;
• zawału serca;
• udaru niedokrwiennego mózgu;
• zwężenia zastawki aortalnej;
• chorób tętnic obwodowych.

Ryzyko to utrzymuje się nawet u osób z prawidłowym stężeniem cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL.

Czy można obniżyć poziom Lp(a)?

Ponieważ stężenie Lp(a) jest przeważnie uwarunkowane genetycznie, dieta, aktywność fizyczna i redukcja masy ciała wpływają na nie w ograniczonym stopniu. Nie oznacza to jednak, że zdrowy styl życia nie ma znaczenia – pozwala skutecznie ograniczać pozostałe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Statyny, choć skutecznie obniżają stężenie cholesterolu LDL, nie wpływają istotnie na poziom Lp(a), a w niektórych przypadkach mogą nawet nieznacznie go zwiększać. Większą skuteczność wykazują inhibitory PCSK9, które mogą obniżyć stężenie lipoproteiny (a) o ok. 20 – 30%. Trwają również badania nad terapiami opracowanymi specjalnie z myślą o obniżeniu Lp(a).

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące lipoproteiny (a)