Miażdżyca tętnic szyjnych – objawy, leczenie, dieta

Najważniejsze informacje

• Miażdżyca tętnic szyjnych to przewlekła choroba, w której na ścianach tętnic szyjnych tworzą się blaszki miażdżycowe, zwężające światło naczyń i ograniczające dopływ krwi do mózgu. Może prowadzić do niedotlenienia mózgu i zagrażać udarem niedokrwiennym.
• Do rozwoju choroby przyczyniają się m.in. nadciśnienie, podwyższony cholesterol LDL, palenie, cukrzyca, otyłość, brak ruchu oraz wiek powyżej 50 lat.
• Początkowo choroba może przebiegać bezobjawowo. Objawy pojawiają się przy dużym zwężeniu i obejmują m.in. zaburzenia mowy, widzenia, niedowłady, zawroty głowy czy nagłe omdlenia.
• Najważniejsze badania w diagnostyce miażdżycy tętnic szyjnych to: USG Doppler tętnic szyjnych, tomografia, rezonans magnetyczny i angiografia. Uzupełniają je badania krwi i ocena stanu zdrowia przez lekarza.
• Leczenie miażdżycy tętnic szyjnych obejmuje zmianę stylu życia, leki (statyny, leki przeciwpłytkowe) oraz w niektórych przypadkach zabiegi operacyjne (endarterektomia, stentowanie).

Miażdżyca tętnic szyjnych to jedna z poważniejszych chorób naczyniowych ośrodkowego układu nerwowego. Choć często rozwija się powoli i bezobjawowo, jej obecność może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Współczesna medycyna dysponuje skutecznymi metodami wykrywania oraz leczenia tej choroby, jednak kluczową rolę odgrywa wczesna diagnoza i kontrola czynników ryzyka. Dowiedz się, co wpływa na rozwój miażdżycy tętnic szyjnych, jak ją rozpoznać i na czym polega leczenie.

Co to jest miażdżyca tętnic szyjnych?

Miażdżyca tętnic szyjnych (ICD-10: I70.8 – miażdżyca innych tętnic lub ICD-10:I65 – zwężenie tętnic przedmózgowych bez zawału mózgu) to przewlekły, postępujący proces chorobowy, w którym dochodzi do wytworzenia blaszek miażdżycowych na ścianach tętnic szyjnych. Złogi lipidowe, cholesterol, komórki zapalne oraz inne składniki odkładają się w miejscu zwężenia tętnicy, prowadząc do stopniowego zmniejszenia jej światła i ograniczenia przepływu krwi do mózgu. Miażdżyca tętnic szyjnych jest jedną z najgroźniejszych postaci miażdżycy ze względu na ryzyko udaru mózgu oraz innych groźnych powikłań neurologicznych.

Warto przy tym pamiętać, że tętnice szyjne wewnętrzne dostarczają około 80% przepływu krwi do mózgu, zaopatrując kresomózgowie i znaczne części międzymózgowia. Drugi ważny układ to tętnice kręgowe. Zwężenie tętnic szyjnych znacząco obniża dopływ krwi i dotlenienie mózgu, co może prowadzić do niedotlenienia komórek nerwowych i rozwoju poważnych powikłań, takich jak udar niedokrwienny mózgu czy przejściowe ataki niedokrwienne (TIA).

Miażdżyca tętnic szyjnych a inne rodzaje choroby

Miażdżyca tętnic występuje w różnych lokalizacjach, a każda ma swoje charakterystyczne konsekwencje:

• tętnice wieńcowe – zwężenie prowadzi do choroby niedokrwiennej serca i ryzyka zawału;
• tętnice kończyn dolnych – powoduje objawy chromania przestankowego i ból nóg (miażdżyca kończyn dolnych);
• tętnice nerkowe – prowadzi do nadciśnienia nerkopochodnego;
• tętnice szyjne – najbardziej niebezpieczna ze względu na możliwość nagłego wystąpienia udaru mózgu.

W miażdżycy tętnic szyjnych nawet niewielkie zwężenia światła tętnicy mogą skutkować poważnymi powikłaniami neurologicznymi, zwłaszcza przy całkowitej niedrożności tętnicy.

Miażdżyca tętnic szyjnych – przyczyny i czynniki ryzyka

Rozwój miażdżycy tętnic szyjnych zależy od wielu czynników, które wpływają na uszkodzenie śródbłonka naczyń i mogą prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych. Są to m.in.:

• wysokie stężenie cholesterolu całkowitego LDL oraz niskie stężenie cholesterolu HDL;
• nadciśnienie tętnicze;
• palenie tytoniu;
• cukrzyca;
• otyłość i brak aktywności fizycznej;
• nieodpowiednia dieta, bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste;
• wiek – ryzyko zachorowania wzrasta po 50. roku życia;
• płeć męska;
• predyspozycje genetyczne.

Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym i wysokim cholesterolem znajdują się w szczególnej grupie ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic szyjnych.

Miażdżyca tętnic szyjnych – objawy

Na początkowym etapie miażdżyca tętnic szyjnych często przebiega bez wyraźnych objawów. Objawy miażdżycy pojawiają się zwykle, gdy stopień zwężenia tętnicy przekracza 70% światła tętnicy lub dochodzi do powikłań. Najczęściej występują wtedy:

• przemijające niedowłady i porażenia kończyn;
• zaburzenia czucia (mrowienie, drętwienie);
• zaburzenia mowy (afazja, dysartria);
• zaburzenia widzenia, takie jak nagłe zaniewidzenie na jedno oko;
• bóle i zawroty głowy;
• szumy uszne;
• zaburzenia równowagi i chodu;
• chwilowe utraty przytomności;
• objawy psychiczne: apatia, otępienie, chwiejność emocjonalna

Wielu pacjentów z miażdżycą tętnic szyjnych nie odczuwa objawów przez wiele lat, mimo postępującego rozwoju blaszek miażdżycowych i zwężenia tętnic. Jednak bezobjawowe zwężenia mogą prowadzić do powstawania skrzeplin i zatorów, które są główną przyczyną udaru niedokrwiennego mózgu. Z tego powodu tak ważne jest wczesne rozpoznanie i kontrola czynników ryzyka, aby zapobiec poważnym powikłaniom.

Jak rozpoznać miażdżycę tętnic szyjnych? Diagnostyka, badania

Diagnostyka miażdżycy tętnic szyjnych opiera się na połączeniu:

• wywiadu medycznego i badania fizykalnego – lekarz ocenia czynniki ryzyka, obecność szmerów nad tętnicami szyjnymi, a także poziom ciśnienia krwi;
• USG Doppler tętnic szyjnych – podstawowe, nieinwazyjne badanie obrazowania naczyń krwionośnych, które pozwala na ocenę stopnia zwężenia tętnic i przepływu krwi;
• tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MR) – szczegółowa ocena morfologii blaszek miażdżycowych i anatomii naczyń;
• angiografia tętnic szyjnych – inwazyjne badanie z użyciem kontrastu, stosowane w wybranych przypadkach dla precyzyjnej oceny zwężenia tętnic szyjnych;
• badania laboratoryjne – profil lipidowy, glikemia, markery zapalne, które pozwalają ocenić ryzyko rozwoju miażdżycy tętnic szyjnych.

Do jakiego lekarza z miażdżycą tętnic szyjnych?

W pierwszej kolejności warto zgłosić się do lekarza rodzinnego lub internisty. Następnie w zależności od wyników badań i objawów skierowanie może być wystawione do:

• angiologa;
• neurologa (zwłaszcza w przypadku objawów neurologicznych lub podejrzenia udaru);
• chirurga naczyniowego (w przypadku kwalifikacji do leczenia operacyjnego).

W sytuacji nagłych objawów neurologicznych, takich jak zaburzenia mowy, porażenia lub nagłe zaburzenia widzenia, należy pilnie skonsultować się z neurologiem.

Leczenie miażdżycy tętnic szyjnych

Podstawą terapii w przypadku miażdżycy tętnic szyjnych jest leczenie zachowawcze, czyli modyfikacja czynników ryzyka i zmniejszenie rozwoju miażdżycy tętnic szyjnych. Szczególnie istotne są tu takie kwestie jak:

• dieta uboga w tłuszcze nasycone, bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste oraz chude białka;
• regularna aktywność fizyczna zwiększająca przepływ krwi i poprawiająca kondycję naczyń;
• rzucenie palenia tytoniu, które istotnie wpływa na rozwój blaszek miażdżycowych;
• kontrola ciśnienia krwi oraz poziomu cukru;
• redukcja masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością.

Miażdżyca tętnic szyjnych – leczenie farmakologiczne

W farmakoterapii stosuje się następujące grupy leków:

• statyny – obniżają poziom cholesterolu LDL, stabilizują blaszki miażdżycowe i zmniejszają ryzyko powikłań;
• leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy) – zmniejszają ryzyko powstawania zakrzepów i zatorów;
• leki na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę – wspierają kontrolę chorób współistniejących.

Miażdżyca tętnic szyjnych – jak leczyć operacyjnie?

W sytuacji, gdy zwężenie tętnicy szyjnej przekracza określony stopień lub towarzyszą mu objawy neurologiczne, konieczne może być leczenie operacyjne. Leczenie operacyjne polega na zwiększeniu przepływu krwi przez tętnice szyjne, a także ma pomóc w zapobieganiu całkowitej niedrożności tętnicy oraz zmniejszenie ryzyka udaru mózgu. Najczęściej stosowane są takie zabiegi jak:

• endarterektomia tętnic szyjnych – chirurgiczne usunięcie blaszek miażdżycowych z miejsca zwężenia tętnicy;
• angioplastyka z implantacją stentu – poszerzenie światła tętnicy i wszczepienie stentu, który utrzymuje drożność naczynia;

Wskazania do leczenia operacyjnego zależą od stopnia zwężenia tętnicy (najczęściej >70%) oraz obecności objawów neurologicznych. Zabiegi wewnątrznaczyniowe są skuteczne w zmniejszaniu ryzyka udaru mózgu u wybranych pacjentów.

Miażdżyca tętnic szyjnych – rokowania i możliwe powikłania

Rokowanie w miażdżycy tętnic szyjnych jest zależne od:

• stopnia zwężenia tętnicy;
• obecności objawów miażdżycy i powikłań;
• skuteczności leczenia farmakologicznego i operacyjnego.

Najpoważniejszym powikłaniem jest udar niedokrwienny mózgu, który może prowadzić do trwałej niepełnosprawności, otępienia naczyniopochodnego, a nawet śmierci. Inne powikłania to przejściowe ataki niedokrwienne oraz w rzadkich przypadkach powstawanie tętniaków.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące miażdżycy tętnic szyjnych