Nadwaga i otyłość u kobiet

Najważniejsze informacje

• Nadwaga (BMI 25-29,9) i otyłość (BMI ≥30) to problemy zdrowotne, które dotykają znaczną część kobiet, zwiększając ryzyko chorób, takich jak nadciśnienie czy cukrzyca typu 2. Otyłość dzieli się na 3 stopnie, w tym otyłość III stopnia, najgroźniejszą dla zdrowia.
• Najczęstsze przyczyny nadwagi i otyłości to nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej, stres, zaburzenia odżywiania, zmiany hormonalne (np. menopauza) oraz czynniki genetyczne.
• Otyłość gynoidalna (typ „gruszki”) to gromadzenie tkanki tłuszczowej głównie w okolicach bioder, podczas gdy otyłość brzuszna (typ „jabłka”) zwiększa ryzyko chorób serca i cukrzycy typu 2.
• Pomiar obwodu talii (powyżej 80 cm) pomaga ocenić ryzyko otyłości brzusznej. Tłuszcz trzewny w okolicach brzucha wiąże się z wyższym ryzykiem zaburzeń metabolicznych i chorób serca.
• Leczenie otyłości wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego zmiany stylu życia, a w przypadkach zaawansowanej otyłości farmakoterapię lub zabiegi chirurgiczne, takie jak chirurgia bariatryczna.

Otyłość i nadwaga u kobiet to problemy, które dotykają niemal połowy Polek. Nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha potęguje ryzyko cukrzycy typu II, nadciśnienia tętniczego i zawału serca, szczególnie przy siedzącym trybie życia i predyspozycjach genetycznych. Terapia otyłości wymaga zatem kompleksowego podejścia, zgodnego ze wskazaniami medycznymi Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością. Sprawdź, jak rozpoznać otyłość i nadwagę, a także jak wygląda terapia.

Czym jest nadwaga i otyłość u kobiet?

Nadwaga i otyłość to poważne problemy zdrowotne, które dotykają ogromnej liczby kobiet na całym świecie, w tym także w Polsce. Statystyki pokazują, że około 49% Polek zmaga się z nadmierną masą ciała, a ponad 18% z nich cierpi na otyłość. Niestety, w społeczeństwie często pojawia się błędne przekonanie, że nadwaga to wynik lenistwa, braku samodyscypliny lub niezdrowych nawyków żywieniowych. W rzeczywistości jest to jednak przewlekła choroba, która ma złożoną genezę i nie jest tylko kwestią „złego stylu życia”.

Nadwaga vs. otyłość – różnice

Nadwaga u kobiet to stan, w którym wskaźnik masy ciała (BMI) mieści się w przedziale 25-29,9. Z kolei otyłość to poważna choroba przewlekła, w której BMI wynosi 30 lub więcej. Warto podkreślić, że sam BMI nie jest idealnym wskaźnikiem oceny zdrowia, ale stanowi jedną z podstawowych metod pomiaru masy ciała w praktyce medycznej.

Otyłość dzieli się też na klasy:

• otyłość I stopnia, kiedy BMI przekracza 30;
• otyłość II stopnia z BMI>35;
• otyłość III stopnia, kiedy BMI wynosi powyżej 40.

Choć każda kobieta może być narażona na nadwagę lub otyłość, to nie każda osoba z nadmierną masą ciała cierpi na otyłość olbrzymią (otyłość III stopnia). Należy jednak pamiętać, że zarówno nadwaga, jak i otyłość zwiększają ryzyko wielu poważnych schorzeń, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II, zaburzenia hormonalne, a także niektóre rodzaje nowotworów. Co więcej, osoby z otyłością żyją średnio o 6 lat krócej niż osoby o prawidłowej masie ciała.

Dlaczego kobiety tyją? Najczęstsze przyczyny otyłości i nadwagi

Przyczyny nadwagi i otyłości u kobiet są złożonym problemem, który wynika z wielu różnych czynników.

• Nieprawidłowa dieta – dieta bogata w przetworzoną żywność, cukry proste i tłuszcze nasycone to jeden z głównych czynników sprzyjających otyłości. Współczesny styl życia sprzyja sięganiu po szybkie, niezdrowe posiłki, które nie tylko zwiększają kaloryczność diety, ale także przyczyniają się do zaburzeń metabolizmu. Jednym z najgroźniejszych aspektów przetworzonej żywności jest zawartość „pustych kalorii”, które sprzyjają odkładaniu się tkanki tłuszczowej w organizmie.
• Brak aktywności fizycznej – siedzący tryb życia to kolejny istotny czynnik, który zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości. Współczesne kobiety często prowadzą tryb pracy siedzący, spędzając wiele godzin przed komputerem, co negatywnie wpływa na metabolizm i sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicach brzucha.
• Stres i brak snu – życie w ciągłym stresie, zwłaszcza w połączeniu z brakiem odpowiedniej ilości snu, jest kolejnym czynnikiem, który może prowadzić do przyrostu masy ciała. Stres wywołuje wzrost poziomu kortyzolu, hormonu, który sprzyja gromadzeniu się tłuszczu, zwłaszcza w okolicy brzucha, co prowadzi do tzw. otyłości brzusznej. Ponadto zmniejszona ilość snu zaburza równowagę hormonalną, co może skutkować większym apetytem i chęcią sięgania po niezdrowe jedzenie.
• Zaburzenia odżywiania – kobiety częściej niż mężczyźni borykają się z problemami dotyczącymi zaburzeń odżywiania, takimi jak kompulsywne objadanie się czy bulimia. Tego rodzaju problemy mogą prowadzić do gwałtownego przyrostu masy ciała, a także do rozwinięcia otyłości olbrzymiej (otyłość III stopnia), która wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
• Zmiany hormonalne – hormony mają ogromny wpływ na masę ciała, a u kobiet zmiany hormonalne, takie jak menopauza, zespół policystycznych jajników (PCOS) czy niedoczynność tarczycy, mogą prowadzić do zaburzeń metabolizmu i przyrostu tkanki tłuszczowej. W czasie menopauzy, gdy spada poziom estrogenów, wiele kobiet zmaga się z przyrostem masy ciała, zwłaszcza w okolicach brzucha, co może prowadzić do otyłości brzusznej.
• Czynniki genetyczne – predyspozycje genetyczne także odgrywają ważną rolę w rozwoju nadwagi i otyłości. Jeśli w rodzinie występują problemy z nadwagą, ryzyko rozwoju otyłości jest wyższe. Geny mogą wpływać na tempo metabolizmu, zdolność organizmu do spalania kalorii oraz tendencje do przechowywania tłuszczu w różnych częściach ciała.

Typy otyłości u kobiet

Otyłość może przybierać różne formy w zależności od rozmieszczenia tkanki tłuszczowej w organizmie. U kobiet wyróżniamy dwa główne typy otyłości:

• otyłość gynoidalną (sylwetka typu „gruszka”) – typ, w którym tłuszcz gromadzi się głównie w okolicach bioder i ud, tworząc sylwetkę przypominającą kształt gruszki. Choć nie wiąże się z tak dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym jak otyłość brzuszna, nie oznacza, że jest mniej groźna. Otyłość gynoidalna może prowadzić do problemów zdrowotnych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, a także inne choroby metaboliczne. Ważne jest, by w przypadku tego typu otyłości także podejmować odpowiednie działania w celu jej leczenia.
• otyłość androidalna (sylwetka typu „jabłko”) – typ, w którym tkanka tłuszczowa zlokalizowana jest wewnątrz jamy brzusznej. Otyłość brzuszna jest bardziej ryzykowna pod względem sercowo-naczyniowym, ponieważ tłuszcz trzewny ma negatywny wpływ na funkcjonowanie układu krwionośnego i zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca, nadciśnienia, a także cukrzycy typu 2. Co istotne, otyłość brzuszna może prowadzić do poważniejszych powikłań metabolicznych.

Jak ocenić ryzyko związane z otyłością u kobiet?

Aby określić, czy mamy do czynienia z nadwagą lub otyłością, warto zacząć od pomiaru BMI (wskaźnik masy ciała). BMI oblicza się, dzieląc masę ciała (w kilogramach) przez wzrost (w metrach) podniesiony do kwadratu (kg/m²). Na podstawie wyniku możemy określić, czy nasza masa ciała mieści się w normie, czy już wkraczamy w strefę nadwagi lub otyłości:

• BMI 18,5-24,9 – prawidłowa masa ciała;
• BMI 25-29,9 – nadwaga;
• BMI 30 i więcej – otyłość.

Warto jednak podkreślić, że ocena BMI to tylko część obrazu. Ważnym wskaźnikiem jest także pomiar obwodu talii. U kobiet otyłość brzuszną diagnozuje się, gdy obwód talii przekracza 80 cm. Jest to istotne, ponieważ tłuszcz zgromadzony w okolicach brzucha, czyli tzw. tłuszcz trzewny, zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób metabolicznych. Jeśli Twój obwód talii przekracza 80 cm, warto zwrócić szczególną uwagę na stan zdrowia, skonsultować się z lekarzem i wdrożyć odpowiednią terapię.

Jak otyłość wpływa na zdrowie kobiet?

Otyłość u kobiet to poważny problem, który wiąże się z wieloma zagrożeniami, takimi jak:

• choroby sercowo-naczyniowe – otyłość brzuszna ma bezpośredni wpływ na rozwój chorób serca, w tym choroby niedokrwiennej serca i zawałów serca. Wraz z nadmiarem tkanki tłuszczowej w organizmie zwiększa się ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, które jest jedną z głównych przyczyn chorób serca i udarów mózgu. Tłuszcz trzewny (gromadzący się wokół narządów wewnętrznych, szczególnie w okolicach brzucha) ma duży wpływ na układ krążenia, prowadząc do jego przeciążenia;
• zaburzenia metaboliczne – otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2. Nadmiar tkanki tłuszczowej utrudnia prawidłowe funkcjonowanie insuliny, co prowadzi do oporności na ten hormon i zaburzenia metabolizmu glukozy. Z kolei powszechnymi powikłaniami otyłości są: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe (takie jak podwyższony poziom cholesterolu), a także niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD). Zespół metaboliczny, który obejmuje wszystkie te zaburzenia, jest powiązany z dużym ryzykiem rozwoju poważnych chorób, w tym chorób serca, udaru mózgu i cukrzycy;
• nowotwory związane z otyłością – otyłość może zwiększać ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów, w tym raka piersi i raka endometrium (trzonu macicy). Zwiększona tkanka tłuszczowa wpływa na poziom hormonów, takich jak estrogeny, które mogą sprzyjać rozwojowi nowotworów hormonozależnych. Otyłość jest także czynnikiem ryzyka w przypadku innych nowotworów, takich jak rak jelita grubego czy rak trzustki;
• zaburzenia oddychania i bezdech senny – otyłość, zwłaszcza otyłość brzuszna, jest również związana z bezdechem sennym, który polega na chwilowym zatrzymaniu oddechu podczas snu. Bezdech senny jest powiązany z wieloma komplikacjami zdrowotnymi, takimi jak zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia tętniczego oraz obniżenie jakości życia. Otyłość może również prowadzić do astmy oraz innych problemów z oddychaniem;
• problemy z płodnością i ciążą – u kobiet z otyłością może występować nieregularność cyklu miesiączkowego, co utrudnia zajście w ciążę. Otyłość zwiększa także ryzyko powikłań w ciąży, takich jak cukrzyca ciążowa, nadciśnienie w ciąży, a także porody przedwczesne i konieczność cesarskiego cięcia;
• zmiany zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa – dodatkowa tkanka tłuszczowa powoduje większe obciążenie stawów, zwłaszcza w kolanach, stawach biodrowych i kręgosłupie, co prowadzi do zmian zwyrodnieniowych. Otyłość zwiększa ryzyko zwyrodnienia stawów i rozwoju chorób układu mięśniowo-szkieletowego;
• zdrowie psychiczne – kobiety z nadwagą często borykają się z depresją, niską samooceną, a także z różnymi zaburzeniami emocjonalnymi związanymi z własnym wyglądem. To może prowadzić do trudności w relacjach społecznych i zawodowych oraz pogłębiać problemy z radzeniem sobie ze stresem.

Pamiętajmy jednak, że otyłość nie musi oznaczać nieuchronnego pogorszenia zdrowia. Utrata 5–10% masy ciała może znacznie poprawić stan zdrowia i zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań.

Jak zredukować masę ciała? Zdrowy styl życia

Zmiana stylu życia na zdrowszy to klucz do skutecznej redukcji masy ciała. Nie chodzi tu o szybkie „diety cud”, ale o trwałą zmianę nawyków, które przyniosą długofalowe korzyści zdrowotne. Jeśli borykasz się z nadwagą lub otyłością, możesz zacząć od kilku prostych kroków, które pomogą Ci skutecznie walczyć z nadmierną tkanką tłuszczową w organizmie, poprawiając tym samym Twoje zdrowie fizyczne i psychiczne.

Zbilansowana dieta

Pierwszym krokiem w redukcji masy ciała jest dieta, która wspiera utratę tłuszczu i poprawia zdrowie.

• Więcej warzyw i owoców, białko roślinne, a także produkty pełnoziarniste to podstawy zdrowego odżywiania. Warzywa i owoce dostarczają cennych witamin, minerałów i błonnika, który wspomaga trawienie i uczucie sytości. Z kolei białko roślinne (np. z roślin strączkowych) wspiera regenerację mięśni i kontroluje apetyt.
• Ograniczenie soli, cukru i tłuszczów nasyconych to równie ważny element. Nadmiar soli i cukru w diecie może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego i przyspieszenia procesu otyłości brzusznej.
• Zamiast słodzonych napojów, warto pić wodę, która nie tylko nawadnia organizm, ale także pomaga w kontrolowaniu głodu.
• Zdrowe tłuszcze (np. z awokado, orzechów czy oliwy z oliwek) są lepszym wyborem niż tłuszcze trans zawarte w przetworzonej żywności.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna jest niezastąpiona w procesie redukcji masy ciała. Można zacząć od prostych form ruchu, takich jak spacery.

• Ćwiczenia dopasowane do możliwości – np. joga, pilates czy pływanie – wspierają metabolizm i pomagają spalać tkankę tłuszczową.
• Co ważne, aktywność fizyczna nie musi oznaczać intensywnych treningów na siłowni.
• Drobne zmiany w codziennym życiu, jak wchodzenie po schodach zamiast korzystania z windy, również przyczyniają się do poprawy kondycji i spalania kalorii.

Higiena snu

Niedobór snu może sprzyjać przyrostowi masy ciała, gdyż zaburza gospodarkę hormonalną, prowadząc do zwiększenia łaknienia i wybierania niezdrowych przekąsek.

• Regularny i odpowiedni sen (7-8 godzin na dobę) wspiera regenerację organizmu, poprawia nastrój i efektywność metabolizmu.
• Warto zadbać o higienę snu: unikać spożywania posiłków na kilka godzin przed snem, ograniczyć ekspozycję na ekran telefonu czy komputera oraz zapewnić sobie ciszę i spokój w sypialni.

Uważne jedzenie i planowanie posiłków

Uważne jedzenie to praktyka, która polega na skupieniu się na każdym kęsie, co pomaga w lepszym trawieniu i kontroli porcji.

• Zamiast jeść w pośpiechu, warto przeznaczyć czas na posiłek, zwracając uwagę na smak i zapach jedzenia.
• Planowanie posiłków to sposób na uniknięcie podjadania i spożywania niezdrowych przekąsek.
• Przygotowywanie jedzenia z wyprzedzeniem pozwala unikać sięgania po gotowe, niezdrowe dania.

W poprawie nawyków żywieniowych może pomóc też częstsze gotowanie w domu i jedzenie z rodziną lub przyjaciółmi. Dobre nawyki kulinarne zmniejszają także ryzyko sięgania po produkty wysokoprzetworzone, które są bogate w tłuszcze trans, sól i cukry.

Kontrola stresu

Stres to jeden z głównych czynników przyczyniających się do nadwagi i otyłości. W sytuacjach stresowych organizm produkuje większą ilość kortyzolu, hormonu, który sprzyja gromadzeniu się tłuszczu, szczególnie w okolicach brzucha. Praktyki, takie jak medytacja, głębokie oddychanie, a także regularna aktywność fizyczna mogą pomóc w redukcji stresu i poprawie samopoczucia.

Terapia otyłości – kiedy zgłosić się do lekarza?

Czasami samodzielne próby odchudzania nie wystarczą, zwłaszcza w przypadku otyłości III stopnia lub przy współistniejących chorobach. Jeśli czujesz, że wprowadzenie zdrowych nawyków jest trudne, skonsultuj się z lekarzem rodzinnym lub dietetykiem, który pomoże w opracowaniu odpowiedniego planu działania.

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania i leczenia otyłości u kobiet

Otyłość jest chorobą przewlekłą, która wymaga indywidualnego podejścia w leczeniu, uwzględniającego zarówno metody niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne, a w niektórych przypadkach zabiegi operacyjne. Zalecenia dotyczące postępowania w terapii otyłości opierają się na ocenie wskaźnika BMI oraz stanu zdrowia pacjentki, w tym obecności chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 czy zaburzenia lipidowe.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne należy rozważyć u kobiet z otyłością III stopnia (BMI ≥40) oraz otyłością II stopnia (BMI ≥35), zwłaszcza jeśli towarzyszy temu cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, a także otyłość brzuszna. Farmakoterapia wspiera proces odchudzania i pomaga w kontrolowaniu tkanki tłuszczowej w organizmie, co jest istotne w zapobieganiu powikłaniom metabolicznym.

Zalecenia dotyczące farmakoterapii obejmują:

• leki zmniejszające apetyt, np. fentermina, która działa na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejszając uczucie głodu. Innym nowoczesnym lekiem jest liraglutyd, czyli analog GLP-1, który spowalnia opróżnianie żołądka i zmniejsza apetyt;
• leki blokujące wchłanianie tłuszczu, w tym orlistat, który działa w jelitach, hamując enzym lipazę trzustkową, co powoduje ograniczone wchłanianie tłuszczów z pożywienia;
• leki na otyłość działające na mechanizmy hormonalne regulujące metabolizm, w tym leki z grupy GLP-1, np. semaglutyd lub tirzepatyd, które oprócz zmniejszenia apetytu wpływają korzystnie na regulację glukozy i metabolizm tkanki tłuszczowej.

Leczenie farmakologiczne może przynieść spodziewane rezultaty, ale należy stosować je w połączeniu ze zdrowym stylem życia. Należy też prowadzić je pod ścisłą kontrolą lekarza, który dopasuje terapię do stanu zdrowia pacjentki, a także będzie monitorował postępy oraz potencjalne skutki uboczne leczenia.

Chirurgiczne leczenie otyłości u kobiet

Chirurgiczne leczenie otyłości, w tym chirurgię bariatryczną, rozważa się w przypadku pacjentek z BMI ≥40 lub BMI ≥35 z towarzyszącymi chorobami przewlekłymi. Jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów jest rękawowa resekcja żołądka, która pozwala na znaczną redukcję masy ciała (o około 30%) i może prowadzić do remisji cukrzycy oraz nadciśnienia. Tego typu operacja nie tylko poprawia estetykę ciała, ale również przynosi długofalowe korzyści zdrowotne, w tym wydłużenie życia średnio o 4-8 lat.

Warto jednak pamiętać, że chirurgia bariatryczna nie jest drogą na skróty. Jest to poważny zabieg, który wiąże się z pewnym ryzykiem i powikłaniami. Mimo to śmiertelność związana z operacjami bariatrycznymi wynosi zaledwie około 0,2%. Pacjentki po operacji bariatrycznej muszą natomiast przestrzegać zaleceń dotyczących diety, regularnych kontroli lekarskich oraz włączenia wsparcia psychologicznego i dietetycznego.

Program KOS-BAR – kompleksowa opieka bariatryczna

Program KOS-BAR (Kompleksowa Opieka Bariatryczna) zapewnia pacjentkom pełną, refundowaną opiekę po operacjach bariatrycznych. Obejmuje nie tylko sam zabieg chirurgiczny, ale także wsparcie w zakresie psychologii, dietetyki oraz opieki medycznej. Program skierowany jest do osób z otyłością III stopnia (BMI >40) oraz otyłością II stopnia z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie, czy zaburzenia hormonalne.

Aby skorzystać z programu, pacjentki muszą uzyskać skierowanie od lekarza POZ i przejść odpowiednią kwalifikację do zabiegu. W ramach KOS-BAR pacjentki otrzymują kompleksową opiekę pooperacyjną, co jest istotnym elementem długoterminowego sukcesu leczenia otyłości.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące nadwagi i otyłości u kobiet