Tirzepatyd a semaglutyd – czym różnią się te leki na otyłość?

Najważniejsze informacje

• Semaglutyd oddziałuje tylko na receptory GLP-1, podczas gdy tirzepatyd jest podwójnym agonistą, aktywującym zarówno receptory GLP-1, jak i GIP.
• Oba preparaty należą do leków inkretynowych, które naśladują działanie naturalnych hormonów jelitowych regulujących apetyt, sytość i metabolizm glukozy.
• Badania kliniczne wskazują na wyższą średnią utratę masy ciała w przypadku tirzepatydu (nawet powyżej 20%) w porównaniu do semaglutydu (ok. 15%).
• Oba leki wykazują podobne działania niepożądane, głównie ze strony układu pokarmowego, takie jak nudności czy biegunki.
• Zarówno tirzepatyd, jak i semaglutyd podawane są w formie cotygodniowych iniekcji podskórnych.

Otyłość została oficjalnie uznana za przewlekłą chorobę, która wymaga specjalistycznego leczenia, a nie tylko zmian w stylu życia. Nowoczesne leki inkretynowe, takie jak tirzepatyd i semaglutyd, zrewolucjonizowały podejście do redukcji masy ciała, oferując wyniki zbliżone do chirurgii bariatrycznej. Choć oba preparaty są niezwykle skuteczne, różnią się budową chemiczną oraz siłą oddziaływania na metabolizm. Pacjenci często zastanawiają się, który z nich będzie lepszym wyborem i czy nowsza generacja leków faktycznie przynosi lepsze rezultaty. Omawiamy najważniejsze różnice między tymi przełomowymi terapiami.

Tirzepatyd i semaglutyd – czym są te leki?

Otyłość to przewlekła choroba metaboliczna, która znacząco zwiększa ryzyko powikłań zdrowotnych. Osoby z nadmierną masą ciała są bardziej narażone na rozwój cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, obturacyjnego bezdechu sennego oraz chorób układu sercowo-naczyniowego. Otyłość wpływa również na funkcjonowanie wątroby, nerek oraz stawów, a długotrwałe utrzymywanie wysokiej masy ciała może obniżać jakość życia i skracać jego długość.

W odpowiedzi na rosnącą epidemię otyłości naukowcy opracowali nowoczesne terapie farmakologiczne oparte na inkretynach – hormonach jelitowych naturalnie regulujących apetyt, uczucie sytości oraz metabolizm glukozy. Dwa najważniejsze leki w tej grupie to semaglutyd i tirzepatyd, różniące się mechanizmem działania i skutecznością w redukcji masy ciała.

Do jakiej grupy należą tirzepatyd i semaglutyd?

Nowoczesne leki przeciwotyłościowe oparte są na mechanizmach inkretynowych – hormonów jelitowych regulujących apetyt, uczucie sytości i metabolizm glukozy.

Semaglutyd działa jako pojedynczy agonista receptora GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1). Jego główne efekty to hamowanie apetytu, spowolnienie opróżniania żołądka, stymulacja wydzielania insuliny i poprawa kontroli glikemii.

Tirzepatyd jest podwójnym agonistą GIP/GLP-1, określanym też mianem „twincretin”. Łączy działanie GLP-1, które ogranicza łaknienie, z efektem GIP – poprawiającym wrażliwość na insulinę i metabolizm tłuszczów. Synergiczne działanie tych mechanizmów przekłada się na większą skuteczność w redukcji masy ciała i lepszą kontrolę metaboliczną.

Zastosowanie kliniczne

Oba leki stosuje się w leczeniu otyłości u dorosłych, zarówno z cukrzycą typu 2, jak i bez niej, gdy wskaźnik BMI jest ≥30 kg/m² lub ≥27 kg/m² przy obecności chorób współistniejących (np. nadciśnienia, dyslipidemii, bezdechu sennego). 

Terapia farmakologiczna zawsze wymaga równoległych zmian w stylu życia – zbilansowanej diety, regularnej aktywności fizycznej i wsparcia behawioralnego. 

Leczenie ma charakter długoterminowy, a jego efektywność zależy zarówno od mechanizmu działania leku, jak i indywidualnej reakcji organizmu pacjenta.

Mechanizm działania – pojedynczy vs. podwójny agonista

W terapii otyłości i cukrzycy leki inkretynowe działają na apetyt i metabolizm glukozy. Wyróżnia się pojedyncze agonisty (np. semaglutyd) oraz podwójne agonisty (np. tirzepatyd), które aktywują kilka receptorów jednocześnie, dając większą skuteczność.

Semaglutyd – pojedynczy agonista GLP-1

Semaglutyd należy do klasy agonistów receptora GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1). Jest lekiem dobrze poznanym i szeroko stosowanym zarówno w leczeniu cukrzycy typu 2, jak i otyłości.

Mechanizm działania semaglutydu

• Hamowanie apetytu i zwiększenie uczucia sytości – pacjent szybciej odczuwa pełność po posiłku, co ułatwia kontrolę spożywanych kalorii,
• Spowolnienie opróżniania żołądka – wspomaga utrzymanie deficytu kalorycznego i stabilizację poziomu glukozy,
• Stymulację wydzielania insuliny w odpowiedzi na glukozę – poprawia kontrolę glikemii, szczególnie u osób z cukrzycą typu 2,
• Poprawę ogólnej kontroli poziomu cukru we krwi, zmniejszając wahania glikemii.

Choć działanie semaglutydu jest skoncentrowane na jednym szlaku metabolicznym, daje ono spektakularne efekty w redukcji masy ciała i jest dobrze tolerowane przez większość pacjentów.

Tirzepatyd – podwójny agonista GIP/GLP-1 („twincretin”)

Tirzepatyd to pierwszy przedstawiciel nowej klasy leków nazywanych „twincretins”, łączący działanie GLP-1 oraz GIP (glukozozależnego peptydu insulinotropowego).

Mechanizm działania tirzepatydu

• Hamowanie łaknienia dzięki aktywacji GLP-1 – podobnie jak semaglutyd, zwiększa uczucie sytości i ogranicza ilość spożywanego jedzenia,
• Zwiększenie wrażliwości na insulinę i poprawę metabolizmu tłuszczów dzięki aktywacji GIP – usprawnia wykorzystanie energii i wspomaga spalanie tkanki tłuszczowej,
• Działanie synergistyczne GLP-1 i GIP – wielotorowy mechanizm umożliwia skuteczniejszą redukcję masy ciała niż w przypadku pojedynczego agonisty,
• Łagodzenie działań niepożądanych – obecność GIP może zmniejszać nudności i wymioty, które czasem występują przy wysokich dawkach samego GLP-1.

Dzięki wielotorowemu działaniu tirzepatyd zapewnia wyższą skuteczność w odchudzaniu, co potwierdzają badania kliniczne, w których pacjenci uzyskiwali średnio większy spadek masy ciała niż przy stosowaniu semaglutydu.

Jak różnice w mechanizmie działania wpływają na organizm?

Choć semaglutyd i tirzepatyd należą do leków inkretynowych, ich różne mechanizmy działania przekładają się na odczucia fizjologiczne i tempo utraty masy ciała.

Głównym efektem semaglutydu jest ograniczenie apetytu i wzmocnienie uczucia sytości w żołądku. Pacjenci często opisują zmniejszenie tzw. „food noise” – czyli natrętnych myśli o jedzeniu. Dzięki temu łatwiej jest utrzymać deficyt kaloryczny i kontrolować porcje posiłków, co sprzyja stopniowej redukcji masy ciała.

Tirzepatyd działa wielotorowo – oprócz hamowania apetytu wpływa na efektywniejsze spalanie tłuszczu, poprawę wrażliwości na insulinę i lepszą kontrolę poziomu glukozy we krwi. To przekłada się na szybsze tempo utraty masy ciała, szczególnie u osób z insulinoopornością lub problemami metabolicznymi. Działanie GIP w połączeniu z GLP-1 nie tylko zwiększa skuteczność, ale także poprawia tolerancję leczenia, zmniejszając nudności związane z wysokimi dawkami agonistów GLP-1.

Skuteczność w odchudzaniu – wyniki badań klinicznych

Badania fazy 3 dostarczają wyraźnych dowodów na skuteczność semaglutydu i tirzepatydu w redukcji masy ciała, przy jednoczesnym korzystnym wpływie na parametry metaboliczne. Analiza wyników pozwala zobaczyć, jak różnice w mechanizmach działania przekładają się na tempo i zakres utraty wagi.

Utrata masy ciała – semaglutyd

Badania z programu STEP wykazały, że pacjenci stosujący semaglutyd w dawce 2,4 mg tygodniowo przez 68 tygodni tracili średnio 14–15% masy ciała. Dla osoby ważącej 100 kg oznacza to spadek około 15 kg.

Dodatkowe korzyści obserwowane w badaniach:

• zmniejszenie obwodu talii i tłuszczu trzewnego,
• poprawa profilu lipidowego – spadek LDL i wzrost HDL,
• obniżenie ciśnienia tętniczego,
• u pacjentów z cukrzycą typu 2 – obniżenie poziomu HbA1c.

Semaglutyd jest skuteczny w umiarkowanej redukcji masy ciała, szczególnie u osób, które dobrze tolerują pojedynczy agonista GLP-1.

Utrata masy ciała – tirzepatyd

W badaniach SURMOUNT pacjenci stosujący tirzepatyd w dawkach do 15 mg tygodniowo osiągali średnią utratę masy ciała rzędu 20–22%. Odsetek pacjentów tracących ponad 20% masy ciała był znacznie wyższy niż w grupie stosującej semaglutyd, co pokazuje wyjątkową skuteczność tirzepatydu w redukcji tkanki tłuszczowej.

Działanie wielotorowe tirzepatydu – poprzez jednoczesną aktywację receptorów GLP-1 i GIP – przyczynia się do szybszego tempa utraty masy ciała i lepszej kontroli glikemii, szczególnie u osób z insulinoopornością.

Badania „head-to-head”: tirzepatyd vs. semaglutyd

Metaanalizy i badania porównawcze pokazują, że tirzepatyd prowadzi do średnio większego spadku masy ciała o 4–6 punktów procentowych w porównaniu z semaglutydem.

Oba leki poprawiają:

• profil lipidowy,
• ciśnienie tętnicze,
• kontrolę glikemii (HbA1c).

Wyniki badań mogą różnić się w zależności od populacji badanej, czasu obserwacji oraz indywidualnej reakcji pacjenta. Tempo i zakres utraty masy ciała zależą również od równoległych zmian stylu życia, takich jak dieta i aktywność fizyczna.

Inne korzyści kliniczne

Oba leki wpływają korzystnie na parametry metaboliczne niezależnie od utraty masy ciała, w tym:

• redukcję obwodu talii i tkanki trzewnej,
• poprawę poziomu glukozy we krwi i HbA1c,
• pozytywne efekty na profil lipidowy i ciśnienie tętnicze.

Tirzepatyd dzięki podwójnemu mechanizmowi daje dodatkowy efekt w spalaniu tłuszczu i wrażliwości na insulinę, co może być szczególnie korzystne dla osób z zespołem metabolicznym lub cukrzycą typu 2.

Profil bezpieczeństwa i działania niepożądane

Zarówno semaglutyd, jak i tirzepatyd charakteryzują się podobnym profilem bezpieczeństwa. Większość działań niepożądanych dotyczy układu pokarmowego i ma charakter przemijający, zwłaszcza w początkowej fazie terapii.

Najczęstsze działania niepożądane:

• nudności, często występujące falami,
• wymioty, pojawiające się rzadziej, głównie przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki,
• biegunka lub zaparcia,
• bóle brzucha, wzdęcia, odbijanie,
• uczucie zmęczenia i osłabienia na początku terapii,
• zawroty głowy, często związane z mniejszym spożyciem kalorii i płynów.

Rzadkie, ale poważne ryzyka:

• ostre zapalenie trzustki,
• problemy z pęcherzykiem żółciowym, np. kamica,
• przeciwwskazania u osób z rodzinnym występowaniem raka rdzeniastego tarczycy lub zespołów MEN-2,
• ostrożność u pacjentów z ciężkimi chorobami przewodu pokarmowego.

Różnice między lekami

Tirzepatyd może być nieco lepiej tolerowany pod kątem nudności, co jest przypisywane dodatkowej aktywności GIP, choć różnice nie są duże. Oba leki wymagają stopniowego zwiększania dawki i uważnego monitorowania reakcji organizmu w pierwszych tygodniach terapii.

Szczególną ostrożność muszą zachować:

• pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego,
• osoby z ciężką niewydolnością narządów,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Stosowanie leków inkretynowych powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza, który oceni ryzyko powikłań, dobierze odpowiednią dawkę i monitoruje efekty terapii oraz tolerancję leku.

Dawkowanie, forma podania i stosowanie

Zarówno semaglutyd, jak i tirzepatyd są dostępne w formie cotygodniowych wstrzyknięć podskórnych, co ułatwia regularne stosowanie i zwiększa komfort pacjenta. Taka forma pozwala ograniczyć liczbę dawek w ciągu tygodnia w porównaniu z codziennymi lekami doustnymi.

Titracja dawek

Stopniowe zwiększanie dawki jest konieczne, aby zminimalizować działania niepożądane, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego:

• semaglutyd (np. Wegovy): start 0,25 mg → co 4 tygodnie zwiększanie dawki do 2,4 mg (około 4–5 miesięcy)
• tirzepatyd (np. Mounjaro): start 2,5 mg → co 4 tygodnie zwiększenie o 2,5 mg do maksymalnej dawki 15 mg

Taka titracja pozwala organizmowi przyzwyczaić się do leku i zwiększa tolerancję terapii.

Wygoda dla pacjenta

Oba leki oferują wygodę stosowania dzięki nowoczesnym penom:

• peny gotowe do użycia, cienkie i krótkie igły,
• przechowywanie w lodówce 2–8°C przed pierwszym użyciem,
• po otwarciu możliwość przechowywania w temperaturze pokojowej,
• niektóre preparaty semaglutydu dostępne są w formie pena wielokrotnego użytku, tirzepatyd w jednorazowym autowstrzykiwaczu.

Kto może skorzystać z tych leków na otyłość?

Farmakoterapia otyłości jest rekomendowana dla osób, u których zmiana stylu życia i dieta nie przynoszą wystarczających efektów. Leki takie jak semaglutyd i tirzepatyd mogą wspomagać redukcję masy ciała i poprawę parametrów metabolicznych u odpowiednich pacjentów.

Wskazania do farmakoterapii

Leki te mogą być rozważane u pacjentów spełniających następujące kryteria:

• BMI ≥ 30 kg/m² (otyłość)
• BMI ≥ 27 kg/m² z chorobami współistniejącymi, np.:
  • cukrzyca typu 2
  • nadciśnienie tętnicze
  • dyslipidemia
  • obturacyjny bezdech senny

Tirzepatyd – dla kogo?

Tirzepatyd jest szczególnie polecany w przypadkach wymagających intensywnej redukcji masy ciała:

• osoby z otyłością olbrzymią (bmi >40),
• pacjenci potrzebujący redukcji masy >20%,
• osoby z zaawansowaną cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym.

Semaglutyd – dla kogo?

Semaglutyd sprawdza się u pacjentów szukających umiarkowanej redukcji masy ciała lub preferujących dłużej przebadane leki:

• pacjenci z otyłością lub nadwagą, którzy potrzebują umiarkowanej redukcji masy ciała,
• osoby ceniące dłuższe obserwacje bezpieczeństwa i dodatkowe korzyści kardiologiczne.

Czynniki decydujące o wyborze leku

Dobór odpowiedniego preparatu zależy od wielu indywidualnych aspektów:

• choroby współistniejące,
• historia tolerancji leków GLP-1,
• oczekiwana redukcja masy ciała,
• dostępność leku i budżet pacjenta.

Dostępność, refundacja i koszty w Polsce

Semaglutyd i tirzepatyd (w Polsce dostępny pod nazwą handlową Mounjaro) są lekami zarejestrowanymi w Unii Europejskiej i dostępne wyłącznie na receptę. Ich stosowanie wymaga konsultacji lekarskiej oraz regularnego monitorowania parametrów metabolicznych.

Semaglutyd jest w Polsce refundowany tylko w postaci Ozempic (ok. 110–130 zł po refundacji) i tylko u pacjentów z jednoczesną cukrzycą typu 2, otyłością oraz dodatnim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Wegovy (zastrzyki na otyłość) oraz Rybelsus (tabletki) nie są obecnie refundowane i pacjenci muszą pokrywać pełny koszt terapii (odpowiednio 580–1 700 zł i 100–560 zł w zależności od dawki i opakowania).

Tirzepatyd (Mounjaro) nie jest obecnie refundowany przez NFZ. Pacjenci z cukrzycą typu 2 lub otyłością muszą pokrywać pełny koszt leczenia, który w zależności od dawki i apteki wynosi miesięcznie od ok. 1200 do 2000 zł.

Leczenie tymi preparatami ma charakter długoterminowy, a przerwanie terapii może prowadzić do powrotu utraconej masy ciała. Decyzja o rozpoczęciu kuracji powinna uwzględniać zarówno korzyści zdrowotne, jak i możliwość kontynuacji leczenia oraz monitorowania efektów.

Tirzepatyd czy semaglutyd – który lek wybrać?

Decyzja o wyborze leku zależy od wielu indywidualnych czynników:

• współistniejąca cukrzyca typu 2 lub inne choroby metaboliczne i sercowo-naczyniowe,
• wcześniejsze próby leczenia i reakcja organizmu na leki inkretynowe,
• tolerancja potencjalnych działań niepożądanych,
• oczekiwania co do tempa i skali redukcji masy ciała,
• budżet i dostępność leku w aptekach.

Ostateczna decyzja należy do lekarza, ponieważ konieczna jest:

• ocena przeciwwskazań, takich jak choroby tarczycy czy przewodu pokarmowego,
• sprawdzenie możliwych interakcji z innymi lekami,
• dobranie odpowiedniej dawki i schematu titracji,
• monitorowanie efektów terapii i bezpieczeństwa pacjenta.

Leki te są zawsze uzupełnieniem zdrowego stylu życia, a nie jego substytutem.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące różnic między tirzapetydem a semaglutydem