Gastroskopia – co to za badanie, kiedy je wykonać i jak się przygotować?

Najważniejsze informacje

• Gastroskopia to badanie diagnostyczne górnego odcinka przewodu pokarmowego, które pozwala dokładnie ocenić stan przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykryć zmiany niewidoczne w USG czy badaniach krwi.
• Badanie polega na wprowadzeniu cienkiego endoskopu przez jamę ustną (rzadziej przez nos) i trwa zwykle od 5 do 15 minut. Obraz z kamery jest widoczny na monitorze w czasie rzeczywistym.
• Gastroskopia nie jest bolesna, a dyskomfort można zminimalizować poprzez znieczulenie miejscowe gardła lub sedacją dożylną.
• W trakcie jednego badania lekarz może nie tylko postawić diagnozę, ale także pobrać wycinki do badania histopatologicznego, wykonać test na Helicobacter pylori lub przeprowadzić drobne zabiegi.

Gastroskopia to jedno z najważniejszych badań diagnostycznych górnego odcinka przewodu pokarmowego, które pozwala dokładnie sprawdzić stan przełyku, żołądka i dwunastnicy. Choć u wielu osób samo słowo „gastroskopia” budzi niepokój, w rzeczywistości jest to krótkie i bezpieczne badanie, dające lekarzowi bardzo precyzyjne informacje o stanie błony śluzowej. Sprawdź, na czym polega gastroskopia, kiedy warto ją wykonać i jak się do niej przygotować.

Gastroskopia – co to jest?

Gastroskopia, inaczej panendoskopia czy ezofagogastroduodenoskopia (EGD), to specjalistyczne badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego, które pozwala lekarzowi dokładnie obejrzeć wnętrze przełyku, żołądka i dwunastnicy. Gastroskopia jest badaniem uznawanym za tzw. złoty standard w diagnostyce chorób z górnego odcinka przewodu, ponieważ umożliwia bezpośrednią ocenę błony śluzowej. Dzięki temu lekarz może wykryć zmiany, które nie są widoczne w USG czy badaniach laboratoryjnych.

Na czym polega gastroskopia?

Procedura polega na wprowadzeniu cienkiego, giętkiego przewodu zwanego gastroskopem przez jamę ustną (rzadziej przez nos). Na jego końcu znajduje się miniaturowa kamera oraz źródło światła, dzięki którym obraz w trakcie badania jest na bieżąco przesyłany na monitor. Pozwala to lekarzowi na bardzo dokładną ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy, a także wykrycie zmian, takich jak:

• stany zapalne i nadżerki;
• owrzodzenia;
• polipy i guzy;
• miejsca krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Gastroskop nie służy jednak wyłącznie do analizy stanu zdrowia pacjenta. Jego konstrukcja umożliwia wprowadzenie przez specjalne kanały drobnych narzędzi, dzięki czemu w trakcie jednego badania lekarz może nie tylko postawić diagnozę, ale również od razu podjąć odpowiednie działania. W zależności od sytuacji lekarz może:

• pobrać wycinki do badania histopatologicznego (biopsja);
• wykonać test w kierunku zakażenia Helicobacter pylori;
• usunąć polipy;
• zatamować krwawienie;
• poszerzyć zwężenia w przełyku, żołądku lub dwunastnicy;
• usunąć ciała obce z przewodu pokarmowego.

Dzięki temu badanie może mieć zarówno charakter diagnostyczny, jak i zabiegowy. W wielu przypadkach może też skrócić drogę od rozpoznania do leczenia.

Wskazania do gastroskopii

Gastroskopię wykonuje się wtedy, gdy objawy ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego utrzymują się przez dłuższy czas lub budzą niepokój lekarza. Decyzję o skierowaniu na badanie zawsze podejmuje lekarz, na podstawie zgłaszanych dolegliwości, wywiadu oraz ogólnego stanu pacjenta. Warto podkreślić, że badanie wykonywane jest zarówno w diagnostyce nowych objawów, jak i w celu kontroli już rozpoznanych chorób.

Najczęściej gastroskopia wykonywana jest wtedy, gdy dolegliwości nie ustępują mimo leczenia lub nawracają. W takich sytuacjach lekarz może ocenić stan błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz sprawdzić, co dzieje się w przewodzie pokarmowym.

Do najczęstszych wskazań do gastroskopii należą objawy, takie jak:

• uporczywa zgaga;
• przewlekłe bóle lub pieczenie w nadbrzuszu;
• trudności w połykaniu lub uczucie zalegania pokarmu;
• nawracające nudności i wymioty;
• częste odbijanie po jedzeniu;
• uczucie wczesnej sytości po posiłkach.

Szczególną uwagę zwraca się na tzw. objawy alarmowe. W ich przypadku gastroskopia może być wykonana pilnie, ponieważ mogą one świadczyć o poważnym schorzeniu z górnego odcinka przewodu.

Objawy alarmowe, które wymagają szybkiej diagnostyki, to m.in.:

• czarne, smoliste stolce;
• wymioty przypominające fusy od kawy;
• niedokrwistość (anemia) o niejasnej przyczynie;
• nagła, niezamierzona utrata masy ciała;
• ból w klatce piersiowej, który nie jest związany z chorobami serca.

Gastroskopia wykonywana jest także w celu kontroli i oceny skuteczności leczenia chorób przewlekłych. Badanie może być zalecone:

• u osób z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy;
• przy chorobie refluksowej przełyku;
• po usunięciu polipów;
• w diagnostyce celiakii — w trakcie badania pobierane są wycinki do badania histopatologicznego,
• przy podejrzeniu zakażenia Helicobacter pylori, gdy podczas badania pobiera się materiał do testu.

Warto pamiętać, że objawy nie zawsze są jednoznaczne i czasem mają łagodny charakter lub nie wymagają leczenia, jednak pełną ocenę zawsze przeprowadza lekarz. To on decyduje, jakie są wskazania, czy gastroskopia może być w danym przypadku konieczna i jak najlepiej przygotować się do gastroskopii.

Jak przygotować się do gastroskopii? Zalecenia dla pacjenta

Prawidłowe przygotowanie do gastroskopii ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta i jakości samego badania. To właśnie od tego etapu w dużej mierze zależy, czy wynik gastroskopii będzie wiarygodny oraz czy lekarz będzie mógł dokładnie ocenić stan błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy. Dlatego przed badaniem warto dokładnie zapoznać się z zaleceniami i w razie wątpliwości skonsultować je z lekarzem.

• Pozostanie na czczo – 8 godzin przed badaniem nie wolno jeść, ponieważ zalegający pokarm w żołądku utrudnia ocenę błony śluzowej i zwiększa ryzyko zachłyśnięcia.
• Ograniczenie picia, palenia i żucia gumy – na około 4 godziny przed badaniem nie należy pić płynów, żuć gumy ani palić papierosów, ponieważ może to pobudzać wydzielanie soków żołądkowych i utrudniać badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego.
• Lekkie śniadanie tylko w określonych sytuacjach – jeśli gastroskopia wykonywana jest w godzinach popołudniowych, rano można zjeść bardzo lekkie śniadanie, np. jogurt lub kisiel. Należy jednak bezwzględnie zachować co najmniej 6-godzinny odstęp od jedzenia przed badaniem.
• Leki przyjmowane na stałe – bardzo ważne jest omówienie przyjmowanych leków z lekarzem. Dotyczy to szczególnie preparatów wpływających na krzepliwość krwi oraz leków przeciwpłytkowych. Lekarz decyduje, czy i na jak długo należy je odstawić.
  W przypadku leków na nadciśnienie, serce czy tarczycę najczęściej jest możliwe ich przyjęcie rano w dniu badania, popijając niewielką ilością wody.
• Indywidualne zalecenia dla diabetyków – u osób z cukrzycą schemat przygotowania może być inny (dotyczy to zarówno stosowania insuliny, jak i przyjmowania leków doustnych), ze względu na ryzyko hipoglikemii.
• Protezy zębowe – bezpośrednio przed badaniem należy wyjąć protezy zębowe.
• Dokumentacja medyczna – na badanie warto zabrać ze sobą wcześniejsze wyniki badań, szczególnie jeśli gastroskopia była już wcześniej wykonywana. Ułatwia to lekarzowi ocenę zmian w przewodzie pokarmowym i porównanie aktualnego stanu z wcześniejszymi wynikami.

Jak przebiega badanie? Gastroskopia krok po kroku

Dla wielu osób już sama myśl o badaniu endoskopowym budzi stres, dlatego warto wcześniej wiedzieć, jak wygląda gastroskopia na poszczególnych etapach. Świadomość tego, co będzie się działo, często w znacznym stopniu zmniejsza napięcie – zwłaszcza u pacjentów, którzy wykonują ją po raz pierwszy.

• Cały proces zaczyna się jeszcze przed wejściem do gabinetu. W dniu badania pacjent proszony jest o wypełnienie krótkiej ankiety dotyczącej stanu zdrowia oraz podpisanie zgody na badanie.
• Następnie personel medyczny przeprowadza wywiad. Pyta m.in. o choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz ewentualne alergie.
• Szczególnie ważne są informacje o lekach wpływających na krzepliwość krwi i o wcześniejszych reakcjach na środki znieczulające.
• Jest to również moment, w którym warto otwarcie porozmawiać z lekarzem i rozwiać ostatnie wątpliwości dotyczące tego, jak się przygotować do gastroskopii.

Znieczulenie podczas badania

Jedno z najczęstszych pytań brzmi: czy gastroskopia boli? Sama gastroskopia jest badaniem, które nie powoduje bólu, ponieważ błony śluzowej przewodu pokarmowego nie są unerwione czuciowo. Dyskomfort może natomiast pojawić się w trakcie badania, głównie w momencie wprowadzania aparatu.

• Podczas badania najczęściej stosowane jest znieczulenie miejscowe gardła w formie sprayu. Powoduje to uczucie drętwienia i charakterystyczne wrażenie „kluchy w gardle”, ale znacząco ułatwia przełknięcie endoskopu.
• U części pacjentów, w zależności od indywidualnych potrzeb, możliwa jest także gastroskopia w znieczuleniu dożylnym. Taka forma badania polega na podaniu leków uspokajających i nasennych, dzięki którym pacjent znajduje się w stanie głębokiego relaksu lub krótkiego snu i po zakończeniu badania zazwyczaj nie pamięta jego przebiegu.
• Co ważne przygotowanie do badania jest takie samo w przypadku gastroskopii w znieczuleniu miejscowym, jak również w znieczuleniu dożylnym.

Przebieg gastroskopii

Po zastosowaniu znieczulenia pacjent kładzie się na lewym boku z lekko uniesioną górną częścią ciała. Taka pozycja jest standardowa i zwiększa bezpieczeństwo podczas gastroskopii. Między zęby zakładany jest plastikowy ustnik, który chroni zarówno zęby, jak i aparat.

• Następnie lekarz delikatnie wprowadza gastroskop przez jamę ustną i prosi pacjenta o wykonanie spokojnego aktu połykania. To kluczowy moment, ponieważ ułatwia przejście aparatu do przełyku, żołądka i dwunastnicy.
• W trakcie badania do żołądka wtłaczane są niewielkie ilości powietrza, aby dokładniej ocenić błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy. Może to powodować uczucie pełności lub odbijanie, ale są to odczucia krótkotrwałe i najczęściej jest dobrze tolerowane.
• Podczas badania lekarz dokładnie ogląda struktury z górnego odcinka przewodu, a niekiedy może również pobrać wycinki do badania histopatologicznego lub wykonać inne drobne procedury.

Ile trwa gastroskopia?

Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut (5 – 15 minut). Całkowity czas pobytu w placówce może być jednak nieco dłuższy, zwłaszcza jeśli gastroskopia wykonywana jest w sedacji.

Co po gastroskopii? Zalecenia i odbiór wyników

Po zakończeniu badania pacjent otrzymuje wstępne informacje o wyniku, a także dalsze zalecenia, m.in. co można jeść po gastroskopii, jak postępować i kiedy wrócić do codziennych aktywności. To, jak wygląda postępowanie po gastroskopii, zależy głównie od tego, czy badanie było wykonane w znieczuleniu miejscowym, czy w sedacji.

• Jeśli gastroskopia wykonywana jest wyłącznie w znieczuleniu miejscowym, pacjent po zakończeniu badania może niemal od razu opuścić placówkę. Najważniejsze zalecenia dotyczą wtedy jedzenia i picia.
• Przez około 1 – 2 godziny po jego zakończeniu nie należy nic połykać, aż całkowicie ustąpi uczucie drętwienia w gardle. Zbyt szybkie sięgnięcie po jedzenie lub napoje może prowadzić do zakrztuszenia się.
• Po tym czasie można stopniowo przyjmować płyny, zaczynając od chłodnych płynów, a następnie zjeść lekki posiłek. Niewielkie podrażnienie gardła, chrypka lub uczucie dyskomfortu w przełyku i żołądku są częste i zazwyczaj nie wymagają leczenia.
• Inaczej wygląda sytuacja w przypadku gastroskopii wykonanej w sedacji dożylnej. Pacjent pozostaje wówczas pod opieką personelu medycznego od kilkudziesięciu minut do około 1 – 2 godzin, aż do pełnego wybudzenia.
• Przez co najmniej 12 – 24 godziny po badaniu nie wolno prowadzić pojazdów i obsługiwać maszyn. Leki zastosowane podczas badania mogą wpływać na koncentrację i refleks, dlatego pacjent powinien zostać odebrany z placówki przez osobę towarzyszącą i przez kilka godzin nie zostawać sam w domu.

Wynik gastroskopii z górnego odcinka przewodu pokarmowego w formie opisu oraz dokumentacji zdjęciowej pacjent otrzymuje najczęściej od razu po zakończeniu badania. Jeśli w trakcie badania pobrano wycinki do badania histopatologicznego lub wykonano test w kierunku Helicobacter pylori, na ostateczne wyniki trzeba poczekać od kilku do kilkunastu dni. Należy je następnie omówić z lekarzem, który zdecyduje o dalszym postępowaniu lub leczeniu.

Jakie są przeciwwskazania do gastroskopii?

Przeciwwskazania do gastroskopii dzieli się na bezwzględne i względne. Taki podział pomaga określić, czy badanie z górnego odcinka przewodu jest całkowicie niemożliwe, czy tylko wymaga szczególnej ostrożności.

Bezwzględne przeciwwskazania do gastroskopii:

• świeży zawał serca lub ostry zespół wieńcowy;
• ciężka niewydolność oddechowa;
• wstrząs;
• podejrzenie lub stwierdzenie perforacji (przedziurawienia) przewodu pokarmowego;
• brak świadomej zgody pacjenta na badanie.

W takich sytuacjach gastroskopia wykonywana jest wyłącznie wtedy, gdy korzyści zdecydowanie przewyższają ryzyko lub gdy stan pacjenta ulegnie stabilizacji.

Względne przeciwwskazania do gastroskopii:

• zaburzenia krzepnięcia krwi;

• niedawno przebyty zawał serca;
• niestabilna choroba wieńcowa;
• ciężki stan ogólny pacjenta.

W tych przypadkach w zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zalecić dodatkowe badania, zmianę sposobu znieczulenia lub odroczenie procedury. Ostateczna decyzja zawsze podejmowana jest indywidualnie i z lekarzem, z uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjenta.

Możliwe powikłania po gastroskopii

Powikłania po gastroskopii zdarzają się bardzo rzadko. Szacuje się, że ich częstość wynosi poniżej 0,5% wszystkich procedur, zwłaszcza gdy gastroskopia jest wykonywana przez doświadczony personel.

Do najpoważniejszych, choć bardzo rzadkich powikłań należą:

• perforacja ściany przełyku, żołądka i dwunastnicy;
• krwawienie w przewodzie pokarmowym, które może być związane z gastroskopią zabiegową, np. usuwaniem polipów lub pobieraniem licznych wycinków do badania histopatologicznego.

Znacznie częściej występują łagodne dolegliwości, które zwykle są krótkotrwałe i nie wymagają leczenia:

• ból lub podrażnienie gardła;
• chrypka;
• uczucie wzdęcia;
• dyskomfort w przełyku i żołądku.

Po gastroskopii należy pilnie skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się na SOR, jeśli pojawią się:

• silny ból brzucha lub klatki piersiowej;
• narastające trudności w połykaniu;
• gorączka i dreszcze;
• krwiste wymioty;
• czarne, smoliste stolce.

Takie objawy występują rzadko, ale wymagają szybkiej oceny medycznej po zakończeniu badania.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące gastroskopii