Otyłość a choroby stawów i kręgosłupa – jak masa ciała wpływa na ból i zwyrodnienia?

Najważniejsze informacje

• Otyłość wpływa na stawy mechanicznie i metabolicznie. Nadprogramowe kilogramy powodują przeciążenie kolan, bioder, kręgosłupa i stóp, a jednocześnie tkanka tłuszczowa wydziela substancje prozapalne, które niszczą chrząstkę stawową i nasilają ból.
• Podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach siły działające na kolana mogą być 3-4 razy większe niż masa ciała, co powoduje mikrouszkodzenia i przyspiesza rozwój choroby zwyrodnieniowej.
• Redukcja masy ciała o 5-10% przynosi realną ulgę – zmniejsza dolegliwości bólowe, poprawia ruchomość stawów i odciąża kręgosłup, co zwiększa komfort codziennego funkcjonowania.
• Bezpieczne odchudzanie wymaga diety i ruchu odciążającego stawy. Ćwiczenia w wodzie, na rowerze stacjonarnym czy pilates pozwalają spalać tkankę tłuszczową, wzmocnić mięśnie stabilizujące stawy i chronić chrząstkę przed dalszym zużyciem.
• Przesunięcie środka ciężkości do przodu pogłębia lordozę lędźwiową, napięcie mięśni przykręgosłupowych i obciążenie krążków międzykręgowych, co prowadzi do przewlekłych bólów pleców.

Nadwaga i otyłość to realne obciążenie dla Twojego układu ruchu. Każdy dodatkowy kilogram zwiększa nacisk na stawy kolanowe, biodra i kręgosłup, co przyspiesza ich zużycie i wywołuje przewlekłe dolegliwości bólowe. Co więcej, tkanka tłuszczowa działa aktywnie, wydzielając substancje prozapalne, które niszczą chrząstkę stawową „od środka”. Dobra wiadomość? Już niewielka redukcja masy ciała przynosi ulgę, zmniejsza ból i spowalnia postęp zwyrodnień. Dowiedz się, jak bezpiecznie odciążyć stawy i poprawić komfort codziennego życia.

Jak nadwaga obciąża stawy i kręgosłup?

Aby zrozumieć, jaki wpływ nadwaga i otyłość mają na stawy oraz kręgosłup, warto spojrzeć na nasze ciało jak na precyzyjną konstrukcję biomechaniczną. Każdy element – kości, stawy, mięśnie i więzadła – jest zaprojektowany do pracy w określonych granicach obciążenia. Gdy masa ciała wykracza poza te normy, układ ruchu musi funkcjonować w warunkach ciągłego przeciążenia.

Wbrew powszechnemu przekonaniu dodatkowe kilogramy to nie tylko „więcej ciężaru”, który trzeba unieść. Nadmierna masa ciała zmienia sposób, w jaki siły działają na stawy i kręgosłup podczas codziennych czynności – chodzenia, wstawania, wchodzenia po schodach czy nawet stania. Efektem są nie tylko dolegliwości bólowe, ale także przyspieszone zużycie chrząstki stawowej i zwiększone ryzyko zwyrodnień.

Najbardziej narażone na negatywny wpływ nadwagi są:

• stawy kolanowe, które amortyzują ruch;
• stawy biodrowe, przenoszące ciężar tułowia;
• kręgosłup lędźwiowy, działający jak główna oś nośna;
• stopy, narażone na nadmierne obciążenie i spłaszczenie łuków.

To właśnie na tych obszarach nadmierne obciążenie najszybciej prowadzi do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości.

Nadmierne obciążenie stawów i efekt dźwigni

Wiele osób zakłada, że 5 kilogramów nadwagi oznacza jedynie 5 kilogramów większe obciążenie dla stawów. Niestety, biomechanika działa tu znacznie mniej korzystnie. Podczas ruchu uruchamia się tzw. efekt dźwigni oraz siły dynamiczne, które wielokrotnie zwiększają nacisk działający na powierzchnie stawowe.

Gdy stoimy, obciążenie ma charakter statyczny. Jednak w czasie chodzenia, szybkiego marszu, biegania czy wchodzenia po schodach siły działające na stawy kończyn dolnych mogą sięgać nawet 3–4 razy masy ciała. Oznacza to, że każdy dodatkowy kilogram generuje znacznie większe, zwielokrotnione obciążenie.

W praktyce wygląda to tak:

• +1 kg masy ciała to kilkukilogramowy wzrost nacisku na stawy kolanowe;
• +5 kg to dziesiątki kilogramów dodatkowego obciążenia przy każdym kroku,
• +10 kg to chroniczne przeciążenie prowadzące do mikrouszkodzeń chrząstki.

Długotrwałe przeciążenie prowadzi do powstawania mikrourazów. Choć pojedynczo są one niewielkie, z czasem kumulują się i przyczyniają do rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów, przewlekłego bólu oraz ograniczenia sprawności.

Nadwaga i otyłość a zmiana osi kończyn oraz postawy ciała

Nadmierna masa ciała wpływa na stawy nie tylko poprzez sam ciężar, ale również przez zmianę ustawienia kończyn i całej sylwetki. U osób z nadwagą i otyłością często dochodzi do zaburzeń osi kończyn dolnych, co dodatkowo nasila proces niszczenia stawów.

Pod wpływem dużego obciążenia mogą pojawić się:

• koślawość kolan (kolana „uciekające” do środka);
• szpotawość kolan (kolana ustawione na zewnątrz),
• nierównomierny rozkład nacisku w obrębie jednego stawu.

W takiej sytuacji jedna część stawu (np. przedział przyśrodkowy stawu kolanowego) jest eksploatowana znacznie intensywniej niż pozostałe. Chrząstka w tym obszarze zużywa się szybciej, co prowadzi do bólu, stanu zapalnego i postępujących zwyrodnień.

Zmiany nie dotyczą wyłącznie kolan. Nadwaga wpływa także na:

• ustawienie miednicy;
• krzywizny kręgosłupa;
• napięcie mięśni przykręgosłupowych.

Zaburzona postawa sprawia, że organizm zaczyna „kompensować” problem, przeciążając kolejne struktury. Każdy krok osoby z dużą nadwagą staje się więc kolejnym bodźcem pogłębiającym proces degeneracji stawów i kręgosłupa. Dlatego relacja między nadwagą a kondycją stawów jest bezpośrednia: im większa masa ciała, tym krótszy czas prawidłowego funkcjonowania kolan, bioder i pleców bez bólu.

Otyłość a choroby stawów – jakie schorzenia występują najczęściej?

Nadmierna masa ciała nie działa na układ ruchu w jeden sposób. Powoduje jednocześnie zwiększone obciążenie mechaniczne oraz zaburzenia metaboliczne, które wpływają na stawy od środka. To właśnie dlatego u osób z nadwagą i otyłością problemy ze stawami pojawiają się wcześniej, mają cięższy przebieg i szybciej prowadzą do ograniczenia sprawności.

W praktyce oznacza to, że nadprogramowe kilogramy zwiększają ryzyko rozwoju różnych schorzeń – nie tylko w stawach kolanowych czy biodrach, ale również w stawach rąk, stopach i kręgosłupie. Co istotne, nie są to wyłącznie problemy osób w podeszłym wieku. Coraz częściej dotyczą także młodszych osób dorosłych, u których masa ciała znacząco przekracza granice normy (Body Mass Index powyżej wartości prawidłowych).

Do najczęstszych chorób stawów związanych z nadwagą i otyłością należą:

• choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza);
• przewlekłe stany zapalne stawów i tkanek okołostawowych;
• schorzenia stóp, ścięgien i więzadeł, wynikające z nadmiernego obciążenia;
• wtórne dolegliwości bólowe kręgosłupa i bioder.

Choroba zwyrodnieniowa stawów a nadmierna masa ciała

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszym schorzeniem układu ruchu związanym z nadwagą. U osób otyłych występuje znacznie częściej niż u osób z prawidłową masą ciała, a jej przebieg bywa bardziej agresywny. Badania pokazują, że ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych u osób otyłych jest nawet kilkukrotnie wyższe.

Głównym powodem zwyrodnienia jest ciągłe przeciążenie stawów. Każdy dodatkowy kilogram masy ciała oznacza:

• większy nacisk na chrząstkę stawową;
• szybsze zużywanie się powierzchni stawowych;
• większe ryzyko mikrouszkodzeń kości i chrząstki.

Najczęściej choroba zwyrodnieniowa dotyczy:

• stawów kolanowych;
• stawów biodrowych;
• kręgosłupa (szczególnie odcinka lędźwiowego);
• u części pacjentów także stawów rąk.

Objawy, które zwykle zgłaszają pacjenci, to:

• przewlekły ból nasilający się podczas ruchu;
• sztywność stawów, szczególnie po dłuższym bezruchu;
• zmniejszenie ruchomości i sprawności;
• narastające trudności w codziennym funkcjonowaniu.

Co ważne, redukcja masy ciała nawet o kilka kilogramów może znacząco zmniejszyć dolegliwości bólowe i spowolnić postęp choroby zwyrodnieniowej, zmniejszając ryzyko konieczności leczenia operacyjnego w przyszłości.

Stan zapalny i procesy metaboliczne niszczące stawy

Otyłość to nie tylko problem mechaniczny, ale również poważna choroba metaboliczna, która wpływa na cały organizm. Tkanka tłuszczowa nie jest biernym „magazynem energii” – to aktywny narząd, który wydziela substancje prozapalne oddziałujące na stawy, mięśnie i kości. Szczególnie niebezpieczna jest tkanka tłuszczowa trzewna, zlokalizowana w obrębie jamy brzusznej. Produkuje cytokiny zapalne, które:

• nasilają przewlekły stan zapalny;
• uszkadzają chrząstkę stawową;
• wpływają negatywnie na błonę maziową;
• hamują procesy regeneracyjne w stawach.

To właśnie dlatego osoby otyłe częściej cierpią także na:

• zwyrodnienia stawów rąk;
• przewlekłą sztywność i ból stawów;
• większą wrażliwość na przeciążenia i urazy.

Procesy metaboliczne towarzyszące otyłości sprawiają, że stawy są niszczone nie tylko przez obciążenie, ale również przez stan zapalny działający „od środka”. W efekcie dolegliwości bólowe pojawiają się szybciej, są silniejsze i trudniejsze do opanowania samym leczeniem objawowym.

Nadmierne obciążenie stóp, ścięgien i więzadeł

Nadwaga bardzo często prowadzi do problemów, które początkowo wydają się niegroźne, ale z czasem powodują poważne kłopoty z poruszaniem się. Stopy jako pierwsze przejmują nadmierne obciążenie, dlatego są szczególnie narażone na przeciążenia i uszkodzenia.

U osób z nadmierną masą ciała często obserwuje się:

• nadmierne obciążenie stóp i ich spłaszczenie;
• płaskostopie podłużne i poprzeczne;
• zapalenie rozcięgna podeszwowego;
• zapalenie ścięgna Achillesa;
• przeciążenia więzadeł i przyczepów mięśniowych (entezopatie).

Zaburzenia w obrębie stóp wpływają na cały układ ruchu. Nieprawidłowa biomechanika chodu powoduje:

• przenoszenie nadmiernych sił na kolana i biodra;
• zwiększone ryzyko zwyrodnień;
• osłabienie stabilizacji stawów;
• nasilanie dolegliwości bólowych kręgosłupa.

Dodatkowym problemem jest brak aktywności fizycznej, który często wynika z bólu. Unikanie ruchu prowadzi do osłabienia mięśni i więzadeł, co jeszcze bardziej pogarsza stabilność stawów i zwiększa ryzyko dalszych uszkodzeń. Dlatego w leczeniu chorób stawów u osób z nadwagą kluczowe znaczenie ma nie tylko dieta, ale także odpowiednio dobrana aktywność fizyczna oraz wsparcie fizjoterapeuty.

Otyłość a kręgosłup – skąd bierze się ból pleców?

Ból pleców to jeden z najczęstszych problemów osób z nadwagą i otyłością. Nadmierna masa ciała powoduje, że kręgosłup, nasza główna oś nośna, poddawany jest zwiększonemu obciążeniu i nienaturalnym naprężeniom. Konsekwencją jest przewlekłe napięcie mięśni, szybsze zużycie krążków międzykręgowych i stawów, a w efekcie – dolegliwości bólowe utrudniające codzienne życie. W tym przypadku problem również nie ogranicza się tylko do osób w podeszłym wieku – także młodsze osoby dorosłe o podwyższonym BMI odczuwają negatywny wpływ nadwagi na postawę i ruchomość.

Otyłość brzuszna a przeciążenie odcinka lędźwiowego

Najbardziej narażony na przeciążenia jest odcinek lędźwiowy kręgosłupa, który przenosi ciężar tułowia na miednicę i kończyny dolne. U osób z otyłością brzuszną dochodzi do przesunięcia środka ciężkości ciała do przodu. Aby zachować równowagę, miednica ustawia się w przodopochyleniu, a lordoza lędźwiowa ulega pogłębieniu.

Efekty w naszym ciele są wielopoziomowe:

• mięśnie przykręgosłupowe pracują w ciągłym napięciu, co prowadzi do ich osłabienia, zmęczenia i bólu;
• zwiększa się nadmierne obciążenie krążków międzykręgowych i stawów międzywyrostkowych;
• pojawia się większe ryzyko zwyrodnień i dyskopatii (wysunięcia jądra miażdżystego).

Taki stan powoduje, że dolegliwości bólowe nasilają się w ciągu dnia, ograniczając aktywność fizyczną, ruchomość i możliwości wykonywania prostych czynności.

Krążki międzykręgowe, osłabienie mięśni i ból przewlekły

Krążki międzykręgowe działają jak amortyzatory naszego kręgosłupa. Przy nadmiernej masie ciała ich funkcja jest systematycznie nadwyrężona:

• dyski szybciej tracą wodę i sprężystość;
• zwiększa się nacisk na stawy międzywyrostkowe;
• ryzyko dyskopatii i ucisku na korzenie nerwowe rośnie, prowadząc do objawów takich jak rwa kulszowa.

Dodatkowo osłabienie mięśni brzucha i gorsetu mięśniowego sprawia, że kręgosłup i więzadła przejmują większą część obciążenia, co tworzy błędne koło bólu:

• ból ogranicza aktywność fizyczną;
• brak ruchu prowadzi do dalszego osłabienia mięśni i zwiększonego nacisku na krążki międzykręgowe;
• dalsze przeciążenie pogłębia dolegliwości i ryzyko zwyrodnień.

Przerwanie tego cyklu wymaga redukcji masy ciała, wzmocnienia mięśni głębokich (core) oraz odpowiednich ćwiczeń wzmacniających kręgosłup i stabilizację miednicy. Regularne, bezpieczne ćwiczenia aerobowe w odciążeniu pozwalają zmniejszyć ból i poprawić ruchomość, chroniąc kręgosłup przed dalszymi uszkodzeniami.

Ile kilogramów mniej zmniejsza ból stawów?

Dla wielu osób z nadwagą i otyłością wizja utraty kilkudziesięciu kilogramów może wydawać się przytłaczająca. Jednak z punktu widzenia zdrowia stawów nie trzeba od razu wracać do wagi z czasów młodości. Badania kliniczne pokazują, że istotne korzyści zdrowotne pojawiają się już przy redukcji masy ciała o 5–10% wyjściowej wagi.

Przykładowo: dla osoby ważącej 100 kg oznacza to schudnięcie zaledwie 5–10 kg i jest to zmiana osiągalna w rozsądnym czasie, a zarazem odczuwalna dla układu ruchu.

• Przy 5 kg nadwagi nacisk na kolano podczas każdego kroku zwiększa się o 13-26 kg.
• Zrzucenie 5 kg oznacza też zdjęcie z kolan rzędu kilkudziesięciu kilogramów obciążenia przy każdym spacerze.
• W efekcie jest to ogromna ulga dla chrząstki stawowej i dla stawów, które cierpią na nadmierne obciążenie wynikające z nadprogramowych kilogramów.

Umiarkowana utrata wagi przekłada się na realne poprawy w codziennym funkcjonowaniu i ogranicza dolegliwości bólowe:

• mniejsze dolegliwości przy wchodzeniu po schodach i pokonywaniu wzniesień;
• łatwiejsze wstawanie z krzesła czy łóżka bez konieczności podpierania się;
• mniejsze zapotrzebowanie na leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, co chroni żołądek i wątrobę;
• lepsza tolerancja rehabilitacji pacjentów oraz ćwiczeń wspomagających wzmacnianie mięśni i stabilizację stawów;
• zmniejszenie porannej sztywności stawów i poprawa komfortu życia.

Prostym sposobem na zrozumienie efektu redukcji masy ciała jest wizualizacja: wystarczy wyobrazić sobie, że przez cały dzień nosimy 5-kilogramowy plecak. Zdejmując go wieczorem, odczuwamy natychmiastową ulgę. Tak samo działa redukcja wagi przy bólu stawów – efekt jest trwały, chroni chrząstkę stawową i zmniejsza ryzyko poważnych problemów, takich jak endoprotezoplastyka stawów kolanowych czy bioder.

Błędne koło: ból, brak aktywności fizycznej i dalszy przyrost masy

Jednym z największych wyzwań w leczeniu osób z nadwagą i otyłością cierpiących na choroby stawów jest mechanizm błędnego koła, który nasila dolegliwości bólowe i ogranicza sprawność. Schemat jest prosty, ale trudny do przełamania.

1. Ból stawów lub kręgosłupa sprawia, że pacjent ogranicza ruch – unika spacerów, wybiera windę zamiast schodów, spędza więcej czasu w pozycji siedzącej.
2. Brak aktywności fizycznej zmniejsza wydatkowanie energii, co przy niezmienionej diecie prowadzi do dalszego przyrostu masy ciała.
3. Większa masa ciała to nadmierne obciążenie stawów kolanowych, bioder i kręgosłupa, które pogłębia ból i przyspiesza degradację stawów.
4. Długotrwały brak ruchu prowadzi do osłabienia mięśni, w tym kluczowych dla stabilizacji stawów czworogłowych uda i mięśni głębokich core.

W efekcie staw jest gorzej chroniony przed wstrząsami i przeciążeniami, co przyspiesza choroby zwyrodnieniowej i pogarsza ruchomość. Pacjenci często tłumaczą wówczas swoją bierność strachem przed pogorszeniem stanu zdrowia – błędnie interpretując zalecenia lekarza. Oszczędzanie stawów nie oznacza jednak całkowitego bezruchu, lecz unikanie przeciążeń przy jednoczesnym utrzymaniu aktywności fizycznej dopasowanej do możliwości stawów.

Jak przerwać błędne koło?

Klucz do przełamania mechanizmu bólu i przyrostu masy leży w ruchu – naturalnym leku przeciwbólowym. Aktywność fizyczna:

• poprawia ukrwienie tkanek i odżywienie chrząstki stawowej, która nie ma naczyń krwionośnych i odżywia się przez dyfuzję;
• wzmacnia mięśnie, odciążając stawy;
• stymuluje wydzielanie endorfin, co poprawia samopoczucie i zwiększa motywację do ruchu.

Ważny jest też dobór odpowiedniej formy aktywności, która:

• spala kalorie bez generowania nadmiernego obciążenia;
• wzmacnia mięśnie stabilizujące stawy i kręgosłup;
• minimalizuje ryzyko dalszego uszkodzenia chrząstki i więzadeł.

Dzięki takiemu podejściu choroby stawów towarzyszące otyłości nie muszą oznaczać permanentnego bólu i ograniczenia ruchomości.

Jak bezpiecznie schudnąć przy chorobach stawów i kręgosłupa?

Redukcja masy ciała u osób z chorobami stawów i kręgosłupa wymaga przemyślanego i bezpiecznego podejścia. Drastyczne diety, głodówki czy tzw. diety cud są niewskazane, ponieważ mogą prowadzić do utraty tkanki mięśniowej, a to właśnie mięśnie stabilizują nasze stawy i odciążają kręgosłup.

Bezpieczne odchudzanie powinno opierać się na:

• powolnej, stabilnej redukcji – około 0,5 kg tygodniowo;
• współpracy z zespołem specjalistów: lekarzem, fizjoterapeutą i dietetykiem;
• indywidualnym dostosowaniu planu do ograniczonej aktywności fizycznej pacjenta.

Dieta wspierająca stawy i redukcję masy ciała

Dieta przy nadwadze i otyłości ma dwa cele: zmniejszenie masy ciała poprzez umiarkowany deficyt kaloryczny oraz wsparcie stawów i mięśni poprzez dostarczenie im składników budulcowych i przeciwzapalnych.

W codziennym jadłospisie powinny pojawić się następujące składniki:

• pełnowartościowe białko – chude mięso, ryby, rośliny strączkowe, nabiał, potrzebne do odbudowy mięśni i struktur stawowych;
• kwasy omega-3 i antyoksydanty – tłuste ryby, olej lniany, orzechy, warzywa i owoce – wspomagają walkę ze stanem zapalnym;
• jak najmniej żywności przetworzonej, cukrów prostych i tłuszczów trans, które nasilają procesy metaboliczne niszczące stawy;
• płyny – woda jest głównym składnikiem błony maziowej, zapewniając poślizg w stawie.

Dieta nie polega wyłącznie na liczeniu kalorii, lecz na odżywieniu organizmu tak, aby wspierał regenerację stawów i spowalniał rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów.

Aktywność fizyczna bez nadmiernego obciążenia stawów

Osoby z bólem kolan lub kręgosłupa nie mogą stosować obciążających ćwiczeń jak bieganie czy skakanie. Są jednak skuteczne formy ruchu w odciążeniu stawów:

• pływanie i aqua aerobik – woda przejmuje ciężar ciała, zmniejszając nadmierne obciążenie stawów, a jednocześnie wzmacnia mięśnie;
• rower stacjonarny – pozwala na pracę stawów w pełnym zakresie ruchu bez dodatkowych kilogramów;
• nordic walking – kijki odciążają nogi i kręgosłup, ważna jest technika i miękkie podłoże;
• ćwiczenia na macie (pilates, zdrowy kręgosłup) – wzmacniają mięśnie głębokie, poprawiają postawę i stabilizację.

Kluczowe zasady aktywności fizycznej przy nadwadze i otyłości to:

• regularność ważniejsza niż intensywność;
• monitorowanie tętna i samopoczucia,
• wsparcie fizjoterapeuty w doborze ćwiczeń, które nie nasilają bólu, a pozwalą spalać nadprogramowe kilogramy.

Takie podejście łączy redukcję masy ciała z ochroną stawów, poprawą sprawności i ograniczeniem dolegliwości bólowych, co jest fundamentem skutecznej rehabilitacji pacjentów.

Kiedy redukcja masy jest niezbędna?

Czasami walka z nadwagą przestaje być kwestią profilaktyki i staje się pilną potrzebą medyczną. Dotyczy to przede wszystkim pacjentów przygotowujących się do operacji ortopedycznych, takich jak endoprotezoplastyka stawu biodrowego lub kolanowego. Nadmierna masa ciała znacząco zwiększa ryzyko powikłań okołooperacyjnych, utrudnia sam zabieg i wydłuża rehabilitację. Co więcej, sztuczny staw ma swoją wytrzymałość – przy dużej masie ciała endoproteza zużywa się szybciej, co może wymagać kolejnej operacji rewizyjnej.

Redukcja masy ciała jest również kluczowa u osób z zaawansowaną dyskopatią, rwą kulszową czy po operacjach kręgosłupa. Każdy kilogram mniej oznacza:

• mniejsze obciążenie krążków międzykręgowych i stawów, co zmniejsza ryzyko nawrotu przepukliny;
• zmniejszenie dolegliwości bólowych, dzięki czemu pacjent może łatwiej wykonywać codzienne czynności;
• poprawę skuteczności rehabilitacji pacjentów, umożliwiając lepszą odbudowę siły mięśniowej i stabilizacji stawów;
• ochronę stawów przed dalszą degeneracją, wydłużając ich sprawność w czasie.

W przypadku otyłości olbrzymiej (BMI > 40) lub współistniejących chorób metabolicznych samodzielne odchudzanie w domu często bywa niewystarczające. W takich sytuacjach warto:

• skonsultować się z poradnią leczenia otyłości;
• rozważyć farmakoterapię wspomagającą redukcję masy ciała;
• w wybranych przypadkach rozważyć kwalifikację do chirurgii bariatrycznej, co znacząco zwiększa szanse na skuteczne odciążenie stawów i przygotowanie do operacji.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące wpływu nadwagi i otyłości na staw