Zakrzepica żył powierzchownych – objawy, leczenie

Najważniejsze informacje

• Zakrzepica żył powierzchownych to stan zapalny żyły położonej blisko powierzchni skóry, przebiegający z powstaniem zakrzepu, zwykle w obrębie nóg.
• Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych może być powikłaniem żylaków, urazu, infekcji lub wynikać z zaburzeń krzepnięcia krwi.
• Główne objawy zakrzepicy żył powierzchownych to ból, zaczerwienienie i zgrubienie wzdłuż przebiegu żyły.
• Jako leczenie stosowane są leki przeciwzakrzepowe i przeciwzapalne, które pomagają w łagodzeniu stanu zapalnego, rozpuszczaniu skrzeplin oraz poprawie przepływu krwi.
• Zalecane są również zimne okłady, uniesienie kończyny i noszenie pończoch uciskowych. 
• Szybka diagnostyka, najczęściej u flebologa lub chirurga naczyniowego, minimalizuje ryzyko powikłań, w tym groźnego zatoru płucnego. 

Zakrzepica żył powierzchownych to schorzenie, które – choć z reguły mniej groźne niż zakrzepica żył głębokich – wymaga uwagi i właściwego leczenia. Objawy zapalenia z zakrzepem bywają bolesne i mogą sugerować inne stany chorobowe. W artykule przedstawiamy, czym jest zakrzepica powierzchowna, jakie są jej przyczyny i objawy, jak ją diagnozować oraz w jaki sposób skutecznie leczyć i zapobiegać jej nawrotom.

Zakrzepica żył powierzchownych – co to za choroba?

Zakrzepica żył powierzchownych (ang. superficial vein thrombosis – SVT) to proces zapalny w dowolnym fragmencie żył znajdujących się blisko powierzchni skóry, w którym dochodzi do powstania skrzepliny (zakrzepu) blokującej światło naczynia. Choroba może rozwinąć się w każdej żyle nad powięzią, choć zwykle dotyczy żyły odstrzałkowej lub odpiszczelowej.

Powierzchowne zapalenie żył i zakrzepica żył powierzchownych to dwa terminy, które często są używane zamiennie. W praktyce obie nazwy opisują ten sam proces chorobowy – zapalenie ściany żyły powierzchownej, któremu zwykle towarzyszy powstanie zakrzepu.

Mechanizm rozwoju zakrzepicy żył powierzchownych (ICD-10: I80.0) opiera się na triadzie Virchowa – zaburzeniu przepływu krwi, uszkodzeniu ściany naczynia oraz nadmiernej krzepliwości krwi. W żyłach powierzchownych, gdzie przepływ jest wolniejszy i bardziej podatny na zastój, sprzyja to lokalnemu tworzeniu się zakrzepów.

Powstanie zakrzepu powoduje miejscowy stan zapalny ściany naczynia, co dodatkowo prowadzi do obrzęku i bólu w okolicy żyły. Zakrzep, początkowo stabilny, może się stopniowo powiększać i rozciągać na dalsze odcinki naczynia. 

Zapalenie żył powierzchownych związane z obecnością cewnika

Inną formą zapalenia żył powierzchownych jest stan wywołany obecnością ciała obcego w naczyniu (najczęściej wenflonu). Ryzyko jego rozwoju zwiększa długi czas utrzymywania cewnika, niektóre leki, infekcje, nieprawidłowe ułożenie cewnika (np. po jego przemieszczeniu), a także choroby pacjenta, w tym nadkrzepliwość czy zaburzenia hormonalne. Taka postać zapalenia może przekształcić się w ropne zakrzepowe zapalenie żył (septyczne) o gorszym rokowaniu.

Wędrujące zapalenie żył powierzchownych

Wędrujące zapalenie żył powierzchownych może być wczesnym objawem choroby nowotworowej (np. raka trzustki) lub chorób autoimmunologicznych i Buergera, zwłaszcza u palaczy. Nawracające zapalenie żył powierzchownych, bez wyraźnej przyczyny, a także stany zapalne żył – szczególnie kończyn górnych – wymagają obserwacji.

Ryzyko zakrzepicy żył głębokich

Zakrzepica żył powierzchownych uznawana jest za chorobę łagodną. Jeśli jednak proces zapalny i zakrzepowy obejmują okolice połączenia żył powierzchownych z żyłami głębokimi (np. żyła odpiszczelowa z żyłą udową), istnieje ryzyko migracji skrzepliny do układu głębokiego.

Nieleczona zakrzepica żył powierzchownych może przejść w poważniejszą postać, czyli zakrzepicę żył głębokich. To stwarza zagrożenie zatoru płucnego – stanu potencjalnie zagrażającego życiu. Szybka diagnoza i odpowiednie leczenie są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom.

Zakrzepica żył powierzchownych – przyczyny

Do najczęstszych przyczyn powstawania zakrzepicy żył powierzchownych (ZŻP) należą między innymi:

• Żylaki kończyn dolnych – powodujące spowolnienie przepływu krwi oraz uszkodzenie ścian naczyń, sprzyjając powstawaniu miejscowych skrzeplin.
• Urazy mechaniczne – na przykład w wyniku wkłuć dożylnych, zastrzyków czy wenflonów, które mogą prowadzić do lokalnego uszkodzenia ściany żyły i wywołać stan zapalny.
• Przewlekłe unieruchomienie – przede wszystkim rekonwalescencja po zabiegach chirurgicznych lub długotrwałe podróże, podczas których dochodzi do spowolnienia krążenia krwi i które sprzyjają zastojom.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi – w tym trombofilie wrodzone i nabyte oraz niektóre choroby nowotworowe, które zwiększają ryzyko nadmiernej krzepliwości i tworzenia zakrzepów.
• Infekcje skóry i tkanek podskórnych – mogące prowadzić do zapalenia żył i wtórnego wytwarzania zakrzepów w naczyniach powierzchownych.

Czynniki ryzyka zakrzepicy żył powierzchownych:

• zaawansowany wiek (>60 lat),
• otyłość, 
• ciąża i połóg, 
• częste, długodystansowe podróże,
• czynny nowotwór,
• wcześniejsze epizody zakrzepowo-zatorowe,
• przewlekła choroba układu sercowo-naczyniowego,
• stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub hormonalna terapia zastępcza – zwłaszcza w połączeniu z paleniem papierosów, co podnosi ryzyko zakrzepicy przez wpływ na układ krzepnięcia,
• choroby – szczególnie choroby autoimmunologiczne (np. Behçeta), choroba Buergera (zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń)

Znajomość tych czynników ryzyka jest niezbędna dla skutecznego zapobiegania i wczesnego wykrywania zakrzepicy żył powierzchownych.

Zakrzepica żył powierzchownych – objawy

Objawy zakrzepicy żył powierzchownych mają najczęściej charakter miejscowy. Związane są ze stanem zapalnym naczynia krwionośnego oraz obecnością zakrzepu.

Charakterystyczne są: 

• zaczerwienienie skóry wzdłuż przebiegu chorej żyły,
• bolesność i tkliwość przy dotyku,
• stwardnienie wyczuwalne palpacyjnie – żyła może być wyczuwalna jako twardy, napięty sznur pod skórą,
• uczucie ciepła,
• miejscowy obrzęk, który może obejmować całą kończynę, zwłaszcza jeśli zakrzepica rozprzestrzenia się. 

Objawy te często nasilają się podczas chodzenia lub unoszenia kończyny. W niektórych przypadkach mogą wystąpić objawy ogólne, takie jak niewielka gorączka czy złe samopoczucie.

Chorobami naśladującymi zakrzepicę żył powierzchownych są m.in. zapalenie naczyń chłonnych, przewlekłe zapalenie skóry, zapalenie tkanki tłuszczowej, rumień guzowaty,  borelioza oraz skórne objawy zaburzeń immunologicznych lub reumatologicznych.

Zakrzepica żył powierzchownych – jakie badania, do jakiego lekarza?

W rozpoznaniu zakrzepicy żył powierzchownych główną rolę odgrywa badanie ultrasonograficzne Dopplera, które pozwala ocenić przepływ krwi w żyłach i wykryć obecność zakrzepu. Badanie to jest bezbolesne, nieinwazyjne i daje wiarygodne wyniki, stanowiąc złoty standard diagnostyczny choroby. 

Warto również wykonać podstawowe badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi oraz markery stanu zapalnego (CRP), które pomagają ocenić nasilenie procesu zapalnego. 

W przypadku podejrzenia zaburzeń krzepnięcia lekarz może zlecić specjalistyczne testy hematologiczne.

Pierwszym specjalistą, do którego należy się zgłosić, jest zazwyczaj lekarz rodzinny, który na podstawie objawów skieruje pacjenta do flebologa, chirurga naczyniowego lub hematologa w celu dalszej diagnostyki i opracowania planu leczenia.

Zakrzepica żył powierzchownych – leczenie

Leczenie zakrzepicy żył powierzchownych powinno być wdrożone szybko i w sposób kompleksowy, aby zapobiec rozwojowi powikłań, w tym niebezpiecznej zatorowości płucnej. Polega na łagodzeniu stanu zapalnego, rozpuszczaniu skrzeplin oraz poprawie przepływu krwi.

Farmakoterapia

Podstawą leczenia zakrzepicy żył powierzchownych są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które zmniejszają ból i obrzęk. W przypadku większych zakrzepów lub ryzyka rozszerzenia się procesu stosuje się leczenie przeciwkrzepliwe (przeciwzakrzepowe), takie jak heparyna drobnocząsteczkowa lub doustne antykoagulanty. Czas trwania terapii zależy od nasilenia choroby i obecności czynników ryzyka.

Leczenie miejscowe i fizjoterapia

Stosowanie zimnych okładów na obolałe miejsce oraz uniesienie kończyny pomaga zmniejszyć obrzęk. Noszenie specjalnych pończoch uciskowych poprawia krążenie i ogranicza rozwój zakrzepów. Fizjoterapia, zwłaszcza ćwiczenia poprawiające ruchomość i krążenie, jest ważnym elementem terapii wspomagającej.

Leczenie zabiegowe

Rzadko, gdy zakrzep jest rozległy lub istnieje ryzyko przedostania się skrzepliny do żył głębokich, konieczne może być chirurgiczne usunięcie zakrzepu lub zabiegi wewnątrznaczyniowe, takie jak trombektomia. Decyzję o tym, czy niezbędny jest zabieg operacyjny, podejmuje specjalista po dokładnej ocenie stanu pacjenta.

Jak zapobiegać zakrzepicy żył powierzchownych?

Profilaktyka przeciwzakrzepowa opiera się na eliminacji czynników ryzyka oraz utrzymaniu prawidłowego przepływu krwi. 

Należy unikać długotrwałego unieruchomienia oraz regularnie wykonywać ćwiczenia wzmacniające krążenie, szczególnie po operacjach lub podczas długich podróży. 

Osoby z żylakami powinny stosować pończochy uciskowe i dbać o prawidłową wagę ciała. 

Ważne jest również ograniczenie palenia papierosów oraz ostrożność w stosowaniu hormonalnej antykoncepcji, zwłaszcza u kobiet ze skłonnością do zakrzepicy. 

W razie konieczności lekarz może zalecić profilaktyczne stosowanie leków przeciwzakrzepowych.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące zakrzepicy żył powierzchownych