Sarkopenia – cicha utrata mięśni. Jak ją rozpoznać i spowolnić?

Najważniejsze informacje

• Sarkopenia to przewlekła choroba układu mięśniowo-szkieletowego, charakteryzująca się postępującym spadkiem siły mięśniowej, masy mięśniowej i sprawności fizycznej. Nie jest wyłącznie naturalnym elementem starzenia się i może prowadzić do utraty samodzielności oraz zwiększać ryzyko upadków i złamań.
• Najczęściej dotyczy osób starszych, ale może występować również u młodszych pacjentów, m.in. w przebiegu chorób przewlekłych, niedożywienia, stanu zapalnego czy unieruchomienia.
• Do jej rozwoju przyczyniają się m.in. mała aktywność fizyczna, zmiany hormonalne i metaboliczne oraz niedobory energii i białka.
• Pierwszym objawem jest zwykle spadek siły mięśniowej, powodujący np. trudności we wstawaniu z krzesła, chodzeniu po schodach czy przenoszeniu zakupów.
• Rozpoznanie opiera się na ocenie siły i masy mięśniowej oraz sprawności fizycznej, a nie wyłącznie na masie ciała czy BMI.
• Podstawą postępowania jest trening oporowy, odpowiednia podaż białka i energii oraz leczenie chorób współistniejących. Wczesne rozpoznanie pozwala ograniczyć postęp choroby i utratę sprawności.

Sarkopenia może przez długi czas rozwijać się stopniowo, a pierwsze objawy bywają przypisywane naturalnemu procesowi starzenia. Wczesne rozpoznanie ma znaczenie dla zachowania siły, sprawności i niezależności w codziennym funkcjonowaniu. Wyjaśniamy, jak rozpoznać sarkopenię, jakie badania są pomocne oraz jakie metody postępowania mogą spowolnić jej rozwój i ograniczyć ryzyko powikłań.

Czym jest sarkopenia (starczy zanik mięśni)?

Sarkopenia, określana również jako starczy zanik mięśni, to choroba związana z postępującą utratą masy i siły mięśni szkieletowych oraz pogorszeniem sprawności fizycznej. Nie jest wyłącznie naturalnym elementem starzenia – może prowadzić m.in. do ograniczenia sprawności, zwiększenia ryzyka upadków i utraty samodzielności.

W 2016 roku sarkopenia została uwzględniona jako odrębna jednostka w amerykańskiej modyfikacji klasyfikacji ICD-10-CM, z kodem M62.84.

Proces utraty mięśni nasila się wraz z wiekiem. Przyjmuje się, że od około 40. roku życia można tracić średnio nawet do 8% masy mięśniowej na dekadę, a po 70. roku życia tempo to może wzrosnąć do około 15% na dekadę. Wraz z wiekiem pogarsza się również jakość i funkcja mięśni, dlatego ich osłabienie nie zawsze jest proporcjonalne do widocznego ubytku masy.

Szczególnym zjawiskiem jest dynapenia, czyli spadek siły mięśniowej, który może pojawić się wcześniej niż wyraźna utrata masy mięśniowej. Z tego względu sama ocena masy mięśniowej nie wystarcza do rozpoznania sarkopenii.

Warto zwrócić uwagę także na otyłość sarkopeniczną, w której nadmiar tkanki tłuszczowej współistnieje z niedoborem lub osłabieniem mięśni. Masa ciała może być wówczas prawidłowa lub podwyższona, mimo postępującego pogorszenia siły i sprawności.

Przyczyny i czynniki ryzyka sarkopenii

Rozwój sarkopenii jest procesem wieloczynnikowym. Znaczenie mają zarówno zmiany fizjologiczne związane ze starzeniem, jak i styl życia, sposób odżywiania, choroby przewlekłe oraz niektóre stosowane leki.

Wiek i zmiany hormonalne

Z wiekiem dochodzi do zmian sprzyjających utracie mięśni, m.in.:

• spadku hormonów anabolicznych, w tym testosteronu, estrogenów, hormonu wzrostu i IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu),
• zmniejszenia zdolności organizmu do syntezy i regeneracji białek mięśniowych,
• obniżenia podstawowej przemiany materii i naturalnego poziomu aktywności fizycznej.

Zanik mięśni dotyczy zarówno liczby, jak i wielkości włókien mięśniowych, szczególnie włókien typu II (szybkokurczliwych), odpowiadających m.in. za rozwój dużej siły i wykonywanie dynamicznych ruchów.

Przewlekły stan zapalny i stres oksydacyjny

Istotną rolę może odgrywać inflammaging, czyli przewlekły, nasilający się wraz z wiekiem stan zapalny o niewielkim nasileniu. Towarzyszy mu zwiększone uwalnianie cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α i IL-6, które mogą nasilać katabolizm białek mięśniowych i sprzyjać atrofii włókien. W procesie starzenia znaczenie mają również stres oksydacyjny i apoptoza miocytów, które mogą dodatkowo pogarszać funkcję mięśni.

Styl życia i sposób odżywiania

Tempo utraty mięśni zwiększają przede wszystkim:

• niedostateczna aktywność fizyczna – brak regularnego obciążania mięśni sprzyja ich osłabieniu i zanikowi,
• dieta uboga w białko i energię, szczególnie u osób starszych,
• niedobór witaminy D i innych składników odżywczych,
• zaburzenia łaknienia oraz problemy z gryzieniem i połykaniem, utrudniające odpowiednie odżywianie.

Choroby i stosowane leki

Sarkopenii mogą sprzyjać m.in. nowotwory, przewlekłe choroby zapalne, cukrzyca typu 2, niewydolność serca i choroby nerek. Ryzyko utraty mięśni zwiększają również długotrwałe hospitalizacje, unieruchomienie oraz rekonwalescencja po urazach.

Znaczenie może mieć także otyłość, zwłaszcza gdy współistnieje z niedoborem masy i siły mięśniowej, czyli w przypadku otyłości sarkopenicznej. 

Niektóre leki mogą pośrednio wpływać na stan mięśni poprzez oddziaływanie na gospodarkę elektrolitową lub wchłanianie składników odżywczych. Dotyczy to m.in. inhibitorów pompy protonowej (IPP), których długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem niedoboru magnezu i witaminy B12. Nie oznacza to jednak, że IPP są bezpośrednią przyczyną sarkopenii.

Rodzaje sarkopenii

Ze względu na przyczynę wyróżnia się sarkopenię pierwotną i wtórną. Taki podział pomaga określić czynniki odpowiedzialne za utratę masy i siły mięśniowej oraz dobrać odpowiednie postępowanie.

• Sarkopenia pierwotna (związana z wiekiem) – wynika przede wszystkim z procesów biologicznego starzenia. Towarzyszą jej m.in. zmiany hormonalne i metaboliczne, zmniejszenie syntezy białek mięśniowych oraz stopniowe ograniczenie aktywności fizycznej. Rozpoznaje się ją, gdy nie można wskazać innych wyraźnych przyczyn utraty mięśni.
• Sarkopenia wtórna – jest związana z czynnikami innymi niż samo starzenie lub z ich współwystępowaniem. Może być następstwem:
  • chorób przewlekłych, m.in. cukrzycy, nowotworów, niewydolności serca czy chorób nerek,
  • niedożywienia białkowo-kalorycznego i niedostatecznej podaży energii,
  • unieruchomienia lub długotrwałego ograniczenia aktywności fizycznej, np. po urazie czy hospitalizacji,
  • przewlekłego stanu zapalnego, który nasila procesy kataboliczne i utratę tkanki mięśniowej.

W przebiegu niektórych chorób przewlekłych, zwłaszcza nowotworów, może wystąpić kacheksja, czyli złożony zespół metaboliczny związany m.in. z postępującą utratą masy mięśniowej i tkanki tłuszczowej. Kacheksja nie jest synonimem sarkopenii, ale oba stany mogą współistnieć.

Objawy i konsekwencje zdrowotne sarkopenii

Sarkopenia rozwija się stopniowo, dlatego jej pierwsze objawy bywają bagatelizowane lub przypisywane naturalnemu starzeniu się organizmu.

Jednym z pierwszych sygnałów może być spadek siły mięśniowej, szczególnie siły chwytu. W codziennym życiu może przejawiać się to m.in. trudnościami z otwieraniem słoików, wstawaniem z krzesła bez podpierania się rękami czy wchodzeniem po schodach. Inne objawy to:

• osłabienie i szybsze męczenie się,
• trudności z chodzeniem i utrzymaniem prawidłowej równowagi,
• zmniejszona siła przy noszeniu zakupów lub innych przedmiotów,
• wolniejsza regeneracja po infekcjach, urazach lub hospitalizacji.

Postępująca utrata siły mięśniowej może prowadzić do zaburzeń chodu i równowagi, a w konsekwencji zwiększać ryzyko upadków i złamań. Nieleczona sarkopenia wiąże się również z rozwojem zespołu kruchości (frailty syndrome) oraz stopniową utratą samodzielności funkcjonalnej.

Do możliwych konsekwencji należą także:

• zwiększone ryzyko upadków i złamań,
• ograniczenie sprawności i samodzielności,
• zmniejszenie wydolności fizycznej,
• zaburzenia metabolizmu glukozy i zwiększone ryzyko chorób metabolicznych,
• pogorszenie tolerancji choroby i wolniejszy powrót do sprawności po hospitalizacji.

Dobra wiadomość jest taka, że sarkopenię można spowolnić, a w niektórych przypadkach częściowo odwrócić. Kluczowe znaczenie ma odpowiednio wczesne postępowanie obejmujące regularną aktywność fizyczną, zwłaszcza ćwiczenia oporowe, odpowiednią podaż białka i energii oraz leczenie chorób współistniejących.

Osteosarkopenia – groźne połączenie zaniku mięśni i osteoporozy

Osteosarkopenia to współwystępowanie utraty masy i siły mięśniowej (sarkopenii) oraz obniżonej gęstości mineralnej kości, występującej w przebiegu osteopenii lub osteoporozy. Oba problemy mogą wzajemnie się nasilać, zwiększając ryzyko poważnych powikłań w obrębie całego aparatu ruchu.

Słabsze mięśnie zapewniają mniejszą stymulację mechaniczną kości, co może sprzyjać utracie jej masy i mineralizacji. Jednocześnie osłabienie mięśni pogarsza równowagę i stabilność, zwiększając ryzyko upadków. Powstaje w ten sposób mechanizm błędnego koła: utrata mięśni sprzyja osłabieniu kości, a osłabiony kościec ogranicza aktywność i dodatkowo przyspiesza utratę sprawności.

Osteosarkopenia wiąże się z istotnie większym ryzykiem upadków i złamań, szczególnie złamań bliższego końca kości udowej, potocznie określanych jako złamania szyjki kości udowej. Takie urazy mogą prowadzić do długotrwałego unieruchomienia, utraty samodzielności i dalszego pogłębiania zaniku mięśni.

Diagnostyka sarkopenii – kryteria EWGSOP2, dynamometria i badania

Rozpoznanie sarkopenii opiera się na ocenie siły mięśniowej, masy mięśniowej oraz sprawności fizycznej. Zgodnie z kryteriami EWGSOP2 (Europejskiej Grupy Roboczej ds. Sarkopenii) diagnostyka przebiega etapowo – najpierw ocenia się siłę mięśniową, następnie potwierdza obniżoną masę mięśniową, a na końcu określa sprawność fizyczną. Sam pomiar masy ciała lub BMI nie pozwala stwierdzić, czy doszło do utraty tkanki mięśniowej.

Badania i testy funkcjonalne

Wstępny przesiew można przeprowadzić za pomocą kwestionariusza SARC-F. Jest to 5-pytaniowe narzędzie oceniające siłę mięśni, trudności w chodzeniu, wstawaniu z krzesła i wchodzeniu po schodach oraz występowanie upadków. Wynik ≥4 punktów wskazuje na zwiększone ryzyko sarkopenii i jest wskazaniem do dalszej oceny.

Do oceny siły mięśniowej wykorzystuje się przede wszystkim dynamometrię, czyli pomiar siły uścisku dłoni. Badanie wykonuje się za pomocą dynamometru, np. dynamometru Jamar. Według kryteriów EWGSOP2 za obniżoną siłę uścisku uznaje się wynik <16 kg u kobiet i <27 kg u mężczyzn. Alternatywnie można wykonać test wstawania z krzesła 5 razy (5XSST), który ocenia funkcjonalną siłę mięśni kończyn dolnych.

Jeżeli stwierdzona zostanie obniżona siła mięśniowa, kolejnym etapem jest ocena masy mięśniowej. Można ją określić za pomocą DXA (DEXA) lub BIA (bioimpendencji). Jednym ze stosowanych parametrów jest SMI (Skeletal Muscle Index), czyli wskaźnik masy mięśni szkieletowych obliczany jako stosunek masy mięśni szkieletowych kończyn (ASM – Appendicular Skeletal Muscle Mass) do kwadratu wzrostu: SMI = ASM / wzrost². Wartości odcięcia zależą od zastosowanej metody i kryteriów diagnostycznych.

Ostatnim elementem oceny jest sprawność fizyczna. Wykorzystuje się m.in.:

• prędkość chodu – wynik <0,8 m/s wskazuje na obniżoną sprawność fizyczną,
• test TUG (Timed Up and Go, „Wstań i idź”), oceniający m.in. mobilność i ryzyko ograniczenia sprawności,
• SPPB (Short Physical Performance Battery) – zestaw testów oceniających równowagę, prędkość chodu i wstawanie z krzesła.

Lekarz bierze również pod uwagę codzienne funkcjonowanie, niezamierzoną utratę masy ciała, apetyt, choroby przewlekłe i stosowane leki. W zależności od sytuacji klinicznej może zlecić badania laboratoryjne, np. oznaczenie stężenia witaminy D, parametrów stanu zapalnego czy glikemii, aby poszukać przyczyn utraty masy mięśniowej lub chorób współistniejących.

Stopnie sarkopenii – jak klasyfikuje się chorobę?

Zgodnie z EWGSOP2 sarkopenię klasyfikuje się na podstawie kolejnych elementów oceny:

• Podejrzenie sarkopenii – występuje obniżona siła mięśniowa, np. nieprawidłowa siła uścisku dłoni lub wydłużony czas wykonania testu wstawania z krzesła. Taki wynik wskazuje na potrzebę dalszej diagnostyki.
• Potwierdzona sarkopenia – oprócz obniżonej siły mięśniowej stwierdza się również niską masę mięśniową w badaniu DXA, BIA lub innej odpowiedniej metodzie oceny składu ciała.
• Ciężka sarkopenia – poza niską siłą i masą mięśniową występuje również obniżona sprawność fizyczna, oceniana m.in. za pomocą prędkości chodu, SPPB lub innych odpowiednich testów funkcjonalnych.

Takie etapowe podejście pozwala nie tylko potwierdzić sarkopenię, ale również określić stopień ograniczenia funkcjonowania pacjenta i zaplanować odpowiednie postępowanie.

Jaki trening oporowy na sarkopenię dla seniorów?

Aktywność fizyczna jest jednym z podstawowych elementów leczenia sarkopenii. Szczególne znaczenie ma trening oporowy na sarkopenię, który stymuluje syntezę białek mięśniowych, zwiększa siłę i może sprzyjać odbudowie masy mięśniowej, również u osób starszych.

Największe korzyści przynosi połączenie różnych rodzajów ćwiczeń:

• trening oporowy i siłowy – zwykle 2–3 razy w tygodniu, z wykorzystaniem ciężaru własnego ciała, gum oporowych, maszyn lub dodatkowych obciążeń. W miarę poprawy sprawności należy stopniowo zwiększać obciążenie zgodnie z zasadą progresywnego przeciążenia (progressive overload),
• ćwiczenia aerobowe o umiarkowanej intensywności – np. spacery, nordic walking, jazda na rowerze stacjonarnym czy pływanie,
• ćwiczenia równowagi i koordynacji, które pomagają ograniczyć ryzyko potknięć i upadków.

Trening oporowy wywołuje adaptacje mięśniowe, w tym hipertrofię mięśniową, i może wpływać na aktywność komórek satelitarnych, uczestniczących w regeneracji i przebudowie tkanki mięśniowej.

Program ćwiczeń powinien być dostosowany do wieku, poziomu sprawności, stanu stawów i układu krążenia oraz chorób współistniejących. U osób z ograniczoną sprawnością lub dużym ryzykiem upadków warto rozpocząć ćwiczenia pod nadzorem fizjoterapeuty.

Leczenie niefarmakologiczne – dieta i suplementacja

Odpowiednie żywienie stanowi drugi filar terapii sarkopenii i uzupełnia działanie treningu oporowego. Odpowiednia podaż energii i białka jest niezbędna do utrzymania i odbudowy tkanki mięśniowej.

Cele żywieniowe

Dieta osoby z sarkopenią powinna charakteryzować się wysoką gęstością odżywczą i dostarczać odpowiedniej ilości energii, białka, witamin oraz składników mineralnych. Dobrym modelem żywieniowym może być dieta śródziemnomorska lub DASH, oparta na produktach niskoprzetworzonych, warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, zdrowych tłuszczach oraz wartościowych źródłach białka.

W praktyce jadłospis powinien:

• dostarczać wystarczającej ilości energii, aby zapobiegać dalszej utracie masy ciała,
• zapewniać odpowiednią podaż białka wysokiej jakości,
• uwzględniać warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe tłuszcze,
• pokrywać zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne.

U osób starszych zapotrzebowanie na białko jest zwykle większe niż u młodszych dorosłych. W przypadku sarkopenii często stosuje się około 1,2–1,5 g białka/kg masy ciała na dobę, jednak ilość tę należy dostosować do stanu odżywienia, aktywności fizycznej i chorób współistniejących.

Źródła białka i aminokwasów

Białko w diecie seniora warto równomiernie rozłożyć w ciągu dnia, zamiast dostarczać większość jego ilości tylko w jednym posiłku. U osób starszych występuje tzw. oporność anaboliczna, czyli słabsza odpowiedź mięśni na bodziec żywieniowy i treningowy. Odpowiednia ilość wysokiej jakości białka w każdym głównym posiłku pomaga zwiększyć stymulację syntezy białek mięśniowych.

Praktycznym celem jest około 25–30 g białka w każdym głównym posiłku, przy czym posiłek powinien dostarczać około 2,5–3 g leucyny.

W codziennej diecie warto uwzględniać:

• produkty odzwierzęce, takie jak mięso, ryby, jaja i nabiał,
• źródła roślinne, w tym rośliny strączkowe, soję i orzechy,
• produkty bogate w leucynę, m.in. nabiał, mięso, jaja i soję.

Leucyna jest aminokwasem rozgałęzionym (BCAA), który uczestniczy w aktywacji szlaku mTOR, stymulującego syntezę białek mięśniowych. Dostarczenie odpowiedniej ilości leucyny w posiłku może pomóc przełamać częściowo oporność anaboliczną związaną ze starzeniem.

Sarkopenia – leki, witamina D3 a mięśnie i celowana suplementacja

U osób z niedostatecznym spożyciem energii lub białka, zaburzeniami apetytu albo trudnościami w pokrywaniu zapotrzebowania żywieniowego można rozważyć doustne preparaty odżywcze (ONS). Dostarczają one skoncentrowanej ilości energii, białka i wybranych składników odżywczych, dlatego mogą stanowić uzupełnienie diety, szczególnie u osób starszych zagrożonych niedożywieniem.

Znaczenie dla prawidłowej funkcji mięśni ma również witamina D3 (cholekalcyferol). Jej działanie jest związane m.in. z obecnością receptora VDR w komórkach mięśniowych. Niedobór witaminy D może wiązać się z osłabieniem siły mięśniowej i gorszą sprawnością fizyczną. U osób z niedoborem uzupełnienie witaminy D może wspierać prawidłowe funkcjonowanie mięśni, jednak nie zaleca się suplementacji dużymi dawkami wyłącznie w celu leczenia sarkopenii, jeśli nie występuje niedobór lub inne wskazanie do suplementacji.

W wybranych przypadkach, szczególnie w połączeniu z treningiem oporowym, można rozważyć także monohydrat kreatyny. Najczęściej stosuje się 3–5 g kreatyny dziennie. Suplementacja może zwiększać zasoby fosfokreatyny w mięśniach i wspierać poprawę siły oraz masy mięśniowej, zwłaszcza gdy jest połączona z regularnym treningiem oporowym.

Badania dotyczą również kwasów omega-3 (EPA i DHA). Mogą one wpływać na procesy zapalne i odpowiedź mięśni na bodźce anaboliczne, ale ich rola w leczeniu sarkopenii jest mniej ugruntowana niż znaczenie odpowiedniej podaży białka i treningu oporowego. Nie powinny więc zastępować podstawowych elementów postępowania.

Suplementacja wapnia, magnezu i innych składników odżywczych powinna być dostosowana do indywidualnego zapotrzebowania, sposobu żywienia oraz wyników badań. Nie ma podstaw do rutynowego stosowania wszystkich tych preparatów u każdej osoby z sarkopenią.

Suplementacja nie zastępuje odpowiednio zbilansowanej diety ani regularnej aktywności fizycznej. W przypadku osób starszych, chorób przewlekłych, zaburzeń funkcji nerek lub przyjmowania leków dobór preparatów i dawek powinien być skonsultowany z lekarzem lub dietetykiem.

Farmakoterapia i inne formy leczenia

Obecnie nie ma zarejestrowanego leku przeznaczonego bezpośrednio do leczenia sarkopenii. Postępowanie ma przede wszystkim charakter przyczynowy i niefarmakologiczny – obejmuje odpowiednią dietę, trening oporowy, fizjoterapię oraz leczenie chorób, które mogą sprzyjać utracie masy i siły mięśni.

Podstawą postępowania jest:

• optymalne leczenie chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, choroby zapalne czy niewydolność narządów,
• przegląd stosowanej farmakoterapii, szczególnie w przypadku polipragmazji, czyli jednoczesnego przyjmowania wielu leków,
• identyfikacja preparatów, które mogą powodować lub nasilać osłabienie mięśni albo miopatię,
• włączenie fizjoterapii i rehabilitacji, zwłaszcza u osób z ograniczoną sprawnością lub po okresie unieruchomienia.

W ramach przeglądu farmakoterapii lekarz może ocenić m.in. długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów, które przy przewlekłym stosowaniu mogą prowadzić do zaniku i osłabienia mięśni. W przypadku statyn należy uwzględnić możliwość wystąpienia związanych z nimi objawów mięśniowych lub miopatii. Również stosowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP) powinno być okresowo weryfikowane pod kątem wskazań do dalszego leczenia, choć nie są one bezpośrednią przyczyną sarkopenii.

U wybranych pacjentów można rozważyć leczenie zaburzeń hormonalnych, jeśli stwierdzono ich konkretną przyczynę. Przykładem jest terapia zastępcza testosteronem u mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem, jednak nie jest ona standardowym leczeniem sarkopenii u osób bez niedoboru androgenów. Dobór takiego leczenia wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka przez lekarza.

Prowadzone są również badania nad lekami, które mogłyby w przyszłości znaleźć zastosowanie w leczeniu sarkopenii. Obejmują one m.in. inhibitory miostatyny oraz selektywne modulatory receptora androgenowego (SARM). Substancje te mają wpływać na procesy związane z rozwojem i utrzymaniem tkanki mięśniowej, ale nie stanowią obecnie standardowej terapii sarkopenii.

Ważnym elementem leczenia pozostają kompleksowe programy terapeutyczne, łączące odpowiednie żywienie, ćwiczenia, rehabilitację oraz – w razie potrzeby – wsparcie psychologiczne. U osób z zaawansowaną niesprawnością mogą one pomagać w utrzymaniu samodzielności i ograniczaniu skutków utraty sprawności.

Sarkopenia a nadwaga i otyłość – otyłość sarkopeniczna

U części osób starszych nadmiar tkanki tłuszczowej może maskować postępującą utratę masy i siły mięśni, dlatego prawidłowa lub podwyższona masa ciała nie wyklucza sarkopenii. Szczególnym problemem jest otyłość sarkopeniczna, czyli współistnienie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej i zmniejszonej masy, siły lub sprawności mięśniowej.

W takiej sytuacji samo BMI nie wystarcza do oceny składu ciała. Wysoka masa tkanki tłuszczowej może bowiem kompensować ubytek tkanki mięśniowej, przez co masa ciała pozostaje prawidłowa lub podwyższona. W ocenie pomocne mogą być metody pozwalające określić beztłuszczową masę ciała (FFM), takie jak DXA lub BIA. Uzupełniająco można oceniać obwód talii lub wskaźnik talia-biodro (WHR), szczególnie gdy podejrzewa się zwiększone nagromadzenie tkanki tłuszczowej wisceralnej.

Współistnienie otyłości i sarkopenii może wiązać się z większym ograniczeniem sprawności, trudnościami w poruszaniu się oraz zwiększonym ryzykiem upadków i zaburzeń metabolicznych. Dlatego postępowanie u osób starszych z nadmierną masą ciała powinno uwzględniać nie tylko redukcję tkanki tłuszczowej, ale także ochronę i utrzymanie masy oraz siły mięśniowej.

Szczególnej ostrożności wymagają restrykcyjne diety redukcyjne u osób po 65. roku życia. Zbyt duży deficyt energetyczny, zwłaszcza bez odpowiedniej podaży białka i treningu oporowego, może nasilać katabolizm mięśniowy i prowadzić do dalszej utraty beztłuszczowej masy ciała. Dlatego celem nie powinien być szybki spadek masy ciała, lecz stopniowa redukcja tkanki tłuszczowej przy jednoczesnej ochronie mięśni.

Jeżeli redukcja masy ciała jest wskazana, powinna być prowadzona w sposób kontrolowany i łączyć:

• umiarkowany deficyt energetyczny, dostosowany do stanu odżywienia i sprawności,
• odpowiednią podaż białka i energii,
• regularny trening oporowy, dostosowany do możliwości pacjenta,
• w razie potrzeby monitorowanie masy mięśniowej i sprawności fizycznej.

Takie postępowanie pozwala ograniczyć utratę tkanki mięśniowej podczas redukcji masy ciała i wspiera zachowanie sprawności oraz samodzielności u osób z otyłością sarkopeniczną.

FAQ

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące sarkopenii