Mirtazapina (Mirtazapinum)

Mirtazapina wyróżnia się na tle innych leków przeciwdepresyjnych unikalnym mechanizmem działania. Pomaga pacjentom zmagającym się z obniżonym nastrojem, bezsennością i brakiem apetytu. Zanim jednak rozpoczniesz terapię, warto poznać najważniejsze zasady jej bezpiecznego przyjmowania. Dowiedz się, jakie są objawy uboczne i jak prawidłowo dawkować ten lek.

Co to jest mirtazapina i jak działa?

Mirtazapina to organiczny związek chemiczny szeroko stosowany we współczesnej psychiatrii. Klasyfikuje się ją jako noradrenergiczny i specyficznie serotoninergiczny lek przeciwdepresyjny (NaSSA). W przeciwieństwie do popularnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, działanie mirtazapiny bazuje na zupełnie innych szlakach neurochemicznych. Lek nie blokuje transporterów neuroprzekaźników, lecz działa bezpośrednio na specyficzne receptory w mózgu.

Mirtazapina jest silnym antagonistą ośrodkowych presynaptycznych receptorów alfa-2. Zablokowanie tych receptorów zwiększa uwalnianie noradrenaliny i serotoniny – substancji odpowiedzialnych za regulację nastroju, napędu psychoruchowego i samopoczucia. Wzrost ich stężenia w szczelinach synaptycznych łagodzi objawy depresji.

Ważne dla profilu bezpieczeństwa jest działanie mirtazapiny na podtypy receptorów serotoninowych. Lek pobudza receptory 5-HT1, odpowiedzialne za efekt przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, a jednocześnie silnie blokuje receptory 5-HT2 i 5-HT3. Dzięki temu pacjenci rzadziej doświadczają bezsenności, pobudzenia psychoruchowego, nudności czy dysfunkcji seksualnych. Tego typu dolegliwości często towarzyszą terapii innymi lekami przeciwdepresyjnymi, zwłaszcza z grupy SSRI.

Mirtazapina wykazuje też wysokie powinowactwo do receptorów histaminowych H1, które silnie blokuje, co wpływa na jej wyraźne działanie uspokajające i nasenne. Z tego powodu lek jest szczególnie ceniony u pacjentów, u których depresji towarzyszy nasilona bezsenność. Ten sam mechanizm odpowiada jednak za zwiększenie apetytu, co może prowadzić do przyrostu masy ciała w trakcie terapii.

Na co stosuje się mirtazapinę? Wskazania

Głównym, oficjalnie zarejestrowanym wskazaniem jest leczenie epizodów dużej depresji u osób dorosłych. Choroba ta charakteryzuje się:

• długotrwałym obniżeniem nastroju;
• utratą zainteresowań;
• brakiem odczuwania przyjemności;
• drastycznym spadkiem energii życiowej.

Lek pomaga przywrócić równowagę neurochemiczną w mózgu, co przekłada się na stopniową poprawę funkcjonowania psychicznego i fizycznego pacjenta.

Lekarze psychiatrzy często wykorzystują unikalne właściwości mirtazapiny również w terapii innych zaburzeń. Ze względu na silne działanie sedatywne, lek sprawdza się u pacjentów z przewlekłą bezsennością, zwłaszcza gdy towarzyszy zaburzeniom nastroju. Lek ułatwia zasypianie, wydłuża całkowity czas trwania snu i poprawia jego jakość.

Główne sytuacje kliniczne, w których lekarz może zdecydować się na wdrożenie mirtazapiny, to:

• leczenie epizodów dużej depresji u dorosłych;
• łagodzenie objawów lękowych towarzyszących zaburzeniom nastroju;
• wspomaganie terapii bezsenności dzięki silnym właściwościom sedatywnym;
• poprawa apetytu u pacjentów zmagających się ze znacznym spadkiem masy ciała.

Warto również wspomnieć, że mirtazapinę stosuje się niekiedy poza oficjalnymi wskazaniami – w leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych oraz zespołu stresu pourazowego (PTSD). Nie są to wskazania rejestracyjne, jednak liczne badania kliniczne potwierdzają skuteczność leku w redukcji przewlekłego napięcia lękowego. Dzięki działaniu przeciwwymiotnemu i stymulującemu apetyt lek bywa też pomocny w onkologii oraz u pacjentów geriatrycznych z kacheksją lub jadłowstrętem o podłożu psychogennym.

Jak stosować mirtazapinę? Dawkowanie

Leczenie zwykle rozpoczyna się od dawki 15 mg lub 30 mg na dobę. Lekarz psychiatra monitoruje reakcję pacjenta i w razie potrzeby stopniowo zwiększa dawkę. Maksymalna zalecana dawka dobowa wynosi 45 mg.

Ze względu na silne właściwości nasenne pacjent przyjmuje całą dawkę dobową jednorazowo, najlepiej wieczorem, tuż przed snem. Taki schemat pozwala w pełni wykorzystać sedatywny efekt leku i jednocześnie zmniejsza ryzyko senności w ciągu dnia. Tabletki połyka się w całości, popijając wodą, niezależnie od posiłków.

W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić podział dawki dobowej na 2 porcje (rano i wieczorem), z większą częścią dawki przed snem. Nagłe przerwanie kuracji może wywołać objawy odstawienne, w tym nudności, zawroty głowy, niepokój czy problemy ze snem, dlatego lek odstawia się stopniowo, wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Szczególną ostrożność przy ustalaniu optymalnej dawki należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. W tych grupach chorych klirens leku bywa zmniejszony, co grozi kumulacją substancji w organizmie. Dlatego lekarz zaleca niższe dawki początkowe i wolniejsze miareczkowanie, z regularnym monitorowaniem stanu zdrowia.

Pobierz aplikację

Receptomat w telefonie!

Dbaj o zdrowie tak jak Ci wygodnie!

Aplikacja Receptomat to innowacyjne rozwiązanie telemedyczne, które pozwala dbać o ciągłość leczenia w prosty sposób. Usługi medyczne są dostępne dla Ciebie przez 7 dni w tygodniu! Umów się na teleporadę, prześlij dokumentację medyczną, ustaw powiadomienia o lekach. Wygodnie, szybko, niezawodnie.

Pobierz naszą aplikację

Mirtazapina a paradoks dawki

Intuicyjnie można założyć, że wyższa dawka mirtazapiny działa silniej nasennie, jednak w rzeczywistości jest odwrotnie. Niższe dawki (7,5 – 15 mg) silniej blokują receptory H1 i działają bardziej nasennie, natomiast wyższe dawki (30 – 45 mg) nasilają komponent noradrenergiczny, który częściowo równoważy sedację i wzmożony apetyt. Dlatego lekarz czasem celowo utrzymuje niższą dawkę, gdy priorytetem jest poprawa snu, a zwiększa ją, gdy zależy mu głównie na efekcie przeciwdepresyjnym przy mniejszej senności w ciągu dnia.

Mirtazapina ma minimalną aktywność antycholinergiczną i w dawkach terapeutycznych w niewielkim stopniu wpływa na układ sercowo-naczyniowy. Badania nie wykazały klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QTc nawet przy dawkach wyższych niż standardowe.

Mirtazapina – przeciwwskazania i środki ostrożności

Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Leku nie stosuje się również u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia. W tej grupie wiekowej leki przeciwdepresyjne wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zachowań samobójczych i wrogości.

Lekarz zachowuje szczególną ostrożność u pacjentów:

• z chorobami układu krążenia – zaburzeniami przewodnictwa w sercu, chorobą niedokrwienną serca, niedawno przebytym zawałem (lek może powodować spadki ciśnienia, zwłaszcza przy szybkiej zmianie pozycji ciała);
• z padaczką, jaskrą z wąskim kątem przesączania, przerostem gruczołu krokowego;
• z cukrzycą – lek może wpływać na glikemię.

Mirtazapina a inne leki – interakcje

Bezwzględnie przeciwwskazane jest łączenie mirtazapiny z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) – taka kombinacja grozi zagrażającym życiu zespołem serotoninowym. Między zakończeniem terapii IMAO a wdrożeniem mirtazapiny musi upłynąć co najmniej 14 dni. Ostrożności wymaga też łączenie z innymi substancjami serotoninergicznymi, np. tryptanami, tramadolem czy zielem dziurawca.

Ze względu na silne działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy mirtazapina może nasilać sedatywne działanie innych substancji. Lekarze odradzają jednoczesne stosowanie:

• benzodiazepin;
• leków nasennych;
• silnych leków przeciwbólowych;
• leków przeciwhistaminowych 1. generacji.

Substancje wpływające na enzymy wątrobowe (ketokonazol, erytromycyna, karbamazepina) mogą zmieniać stężenie mirtazapiny we krwi, co wymaga modyfikacji dawkowania.

Sama mirtazapina nie jest silnym inhibitorem ani induktorem enzymów cytochromu P450, ale przy lekach o wąskim indeksie terapeutycznym i tak wymaga ostrożności. Pacjenci przyjmujący warfarynę powinni częściej kontrolować parametry krzepnięcia krwi. Warto więc poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, także suplementach diety i ziołach.

Jakie są możliwe skutki uboczne mirtazapiny?

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane wynikają z silnego powinowactwa leku do receptorów histaminowych. Pacjenci często zgłaszają nadmierną senność, przewlekłe zmęczenie i spowolnienie psychoruchowe, zwłaszcza w pierwszych tygodniach terapii – z czasem objawy te zwykle słabną.

Kolejny częsty problem to działania metaboliczne. Lek silnie stymuluje ośrodek głodu w mózgu, co nasila łaknienie (szczególnie na węglowodany i słodycze) i prowadzi u wielu pacjentów do przyrostu masy ciała. Warto od pierwszych dni terapii zadbać o zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną i monitorowanie wagi.

Najczęstsze działania niepożądane:

• zwiększony apetyt i przyrost masy ciała;
• nadmierna senność w ciągu dnia i uczucie zmęczenia;
• suchość w jamie ustnej;
• zawroty głowy, zwłaszcza przy nagłej zmianie pozycji ciała.

Rzadziej występują:

• obrzęki obwodowe;
• bóle stawów i mięśni;
• koszmary senne;
• stany splątania;
• wysypki skórne.

Niezwykle rzadkim, ale groźnym powikłaniem jest zahamowanie czynności szpiku kostnego objawiające się agranulocytozą. Jeśli w trakcie leczenia pojawi się wysoka gorączka, ból gardła, zapalenie jamy ustnej, żółtaczka lub inne objawy ciężkiej infekcji, należy natychmiast przerwać przyjmowanie leku i skonsultować się z lekarzem w celu wykonania morfologii krwi.