Hemoroidy (guzki krwawnicze) – co to, objawy, przyczyny, leczenie

Najważniejsze informacje

• Hemoroidy zbudowane są z naczyń krwionośnych, które pełnią funkcję uszczelniającą odbytnicę, kontrolując oddawanie gazów i stolca. Kiedy się powiększają lub ulegają uszkodzeniu, mogą prowadzić do objawów choroby hemoroidalnej, takich jak ból, pieczenie czy krwawienie.
• Hemoroidy najczęściej wynikają z przewlekłych zaparć, siedzącego trybu życia, otyłości, ciąży oraz niezdrowej diety ubogiej w błonnik. Czynniki te powodują zwiększenie ciśnienia w żyłach odbytu, co może prowadzić do ich powiększenia i rozwoju choroby hemoroidalnej.
• Najczęstsze objawy hemoroidów to krwawienie z odbytu (zwykle jasnoczerwona krew), świąd, pieczenie oraz ból, szczególnie przy hemoroidach zewnętrznych. W bardziej zaawansowanych przypadkach guzki mogą wypadać na zewnątrz odbytu, powodując większy dyskomfort.
• Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby. W początkowych stadiach zaleca się zmiany w diecie, zwiększenie aktywności fizycznej oraz stosowanie leków, takich jak maści, czopki czy tabletki. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne mogą być zabiegi minimalnie inwazyjne, jak gumkowanie, skleroterapia, a w ostateczności operacja chirurgiczna.

Hemoroidy to naturalne struktury anatomiczne, które występują w kanałach odbytu u każdego człowieka. Choć mają istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, w przebiegu choroby hemoroidalnej mogą stać się przyczyną wielu nieprzyjemnych objawów i dyskomfortu. Sprawdź, z czego biorą się hemoroidy, jakie są ich objawy i leczenie.

Co to są hemoroidy?

Hemoroidy, określane również jako guzki krwawnicze lub żylaki odbytu, to poduszkowate, jamiste struktury anatomiczne zbudowane z naczyń krwionośnych. Są rozmieszczone w obrębie kanału odbytu, z reguły w 3 punktach – u góry, z przodu i z tyłu. Guzki krwawnicze pełnią funkcję uszczelniającą odbytnicę, co pozwala na kontrolowanie oddawania gazów oraz stolca. Są częścią układu naczyniowego w obrębie odbytu i składają się z tkanek wypełnionych krwią.

Fizjologiczna funkcja guzków krwawniczych jest związana z ich rolą w kontrolowaniu zwieraczy odbytu, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. W procesie wypróżniania guzki wypełniają się krwią, co zapewnia elastyczność i zamykanie odbytu. Po defekacji krew odpływa, a guzki wracają do swojej pierwotnej formy. Umożliwia to prawidłowe funkcjonowanie odbytu i zapobiega nietrzymaniu gazów lub stolca.

Kiedy hemoroidy prowadzą do choroby hemoroidalnej?

Choroba hemoroidalna rozwija się, gdy guzki krwawnicze ulegają nadmiernemu wypełnieniu krwią, co prowadzi do ich powiększenia i zmiany kształtu. W wyniku tego procesu mogą wystąpić takie objawy jak ból, świąd, pieczenie, a także krwawienie z odbytu. Kiedy guzki krwawnicze przestają prawidłowo pełnić swoją funkcję, zaczynają wypadać na zewnątrz odbytu, tworząc hemoroidy zewnętrzne lub wewnętrzne, które mogą wymagać interwencji medycznej.

Przyczyny hemoroidów odbytu

Hemoroidy to problem, który dotyczy wielu osób na całym świecie. Do najważniejszych przyczyn powstawania hemoroidów należą:

• przewlekłe zaparcia – zaparcia prowadzą do nadmiernego parcia podczas wypróżniania, co zwiększa ciśnienie w żyłach odbytu. Częste i długotrwałe parcie może prowadzić do rozwoju hemoroidów, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych;
• siedzący tryb życia – długotrwałe siedzenie, szczególnie podczas pracy biurowej, utrudnia krążenie żylne w obrębie miednicy. Zastój krwi w naczyniach żylnych odbytu może prowadzić do powiększenia guzków krwawniczych i rozwoju choroby hemoroidalnej;
• ciąża – w czasie ciąży rosnąca macica wywiera ucisk na żyły miednicy, zwiększając ciśnienie w obrębie odbytnicy. Dodatkowo zmiany hormonalne powodują rozluźnienie ścian naczyń krwionośnych, co sprzyja powstawaniu hemoroidów. Takie hemoroidy często zanikają po porodzie lub przestają krwawić;
• otyłość – nadmierna masa ciała wywiera dodatkowe ciśnienie na jamę brzuszną i żyły odbytu, co może prowadzić do ich rozszerzenia i powstawania hemoroidów;
• niezdrowa dieta – dieta uboga w błonnik sprzyja zaparciom i twardym stolcom, które zmuszają osobę do zwiększonego parcia podczas wypróżniania. Z kolei nieregularne wypróżnienia oraz brak aktywności fizycznej mogą zaburzać perystaltykę jelit i krążenie w obrębie miednicy.

Hemoroidy – objawy

Rozpoznanie hemoroidów nie zawsze jest łatwe, zwłaszcza w początkowych stadiach choroby. Szczególnie ważne jest, aby zwrócić na tym etapie na najbardziej typowe symptomy hemoroidów.

Krwawienia z odbytu

Krwawienie z odbytu i uczucie niepełnego wypróżnienia to jedne z głównych objawów hemoroidów. W przypadku choroby hemoroidalnej krew jest zwykle jasnoczerwona i pojawia się po wypróżnieniu, na papierze toaletowym lub w wodzie w toalecie. Zdarza się, że krwawienie jest niewielkie, ale w zaawansowanych przypadkach może stać się bardziej obfite.

Warto jednak pamiętać, że krwawienie z odbytu nie zawsze oznacza hemoroidy. Niekiedy przyczyną krwawienia jest rak jelita grubego, który jest chorobą uleczalną, ale tylko pod warunkiem wczesnego wykrycia i wdrożenia terapii.

Świąd, pieczenie i dolegliwości bólowe

Stan zapalny w okolicach odbytu, spowodowany powiększeniem guzków krwawniczych, może wywoływać uporczywe swędzenie i pieczenie. Dolegliwości te są szczególnie uciążliwe w przypadku hemoroidów zewnętrznych, ale mogą występować również w przypadku hemoroidów wewnętrznych, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach choroby. Ból jest bardziej wyraźny w przypadku hemoroidów zewnętrznych oraz w przypadkach, gdzie dochodzi do zakrzepicy lub uszkodzenia guzków.

Wyczuwalne guzki i wypadanie hemoroidów

W niektórych przypadkach można wyczuć guzki w okolicach odbytu, zwłaszcza w przypadku hemoroidów wewnętrznych (guzki wewnętrzne), które mogą wypaść wskutek zwiększonego ciśnienia podczas parcia na stolec. W takiej sytuacji guzki mogą się samoistnie cofnąć lub wymagać manualnego odprowadzenia. W bardziej zaawansowanych przypadkach guzki mogą pozostawać na zewnątrz odbytu (guzki zewnętrzne), co prowadzi do nieprzyjemnych objawów.

Czym są hemoroidy zewnętrzne i hemoroidy wewnętrzne?

Hemoroidy dzielimy na dwie główne grupy: hemoroidy wewnętrzne i hemoroidy zewnętrzne, które różnią się zarówno lokalizacją, jak i objawami klinicznymi. Oba rodzaje hemoroidów mają różny wpływ na komfort życia pacjenta i wymagają odmiennych metod leczenia.

• Hemoroidy wewnętrzne znajdują się powyżej linii grzebieniastej odbytu, gdzie śluzówka jest pozbawiona receptorów bólowych. Z tego powodu w początkowych stadiach choroby hemoroidy wewnętrzne mogą być bezbolesne. Objawy, takie jak krwawienie z odbytu, pojawiają się często dopiero w zaawansowanych stadiach. W miarę postępu choroby hemoroidy wewnętrzne mogą wypadać na zewnątrz i wymagać ręcznego odprowadzenia. Zwykle pojawiają się po wysiłku, np. podczas parcia na stolec.
• Hemoroidy zewnętrzne znajdują się poniżej linii grzebieniastej i pokryte są cienką skórą. Są bardziej wrażliwe na ból, dlatego ich powiększenie często powoduje ból, obrzęk, a w przypadku zakrzepicy hemoroidów silne dolegliwości bólowe. Zakrzepica hemoroidów zewnętrznych objawia się twardym guzkiem w okolicy odbytu, który może powodować dyskomfort, a w niektórych przypadkach również krwawienie.

Stopnie zaawansowania choroby hemoroidalnej

Wyróżnia się 4 stopnie zaawansowania choroby hemoroidalnej, które zależą od specyfiki patologicznych zmian w obrębie guzków krwawniczych.

• Stopień I – hemoroidy wewnętrzne są obecne, ale nie wypadają poza kanał odbytu. Mogą pojawić się krwawienia podczas defekacji, ale nie ma widocznych guzków. To początkowy etap choroby, który często nie wywołuje silnych objawów.
• Stopień II – guzki wypadają na zewnątrz podczas parcia na stolec, ale wracają do kanału odbytu samoistnie po zakończeniu wypróżnienia. Krwawienia mogą być bardziej intensywne.
• Stopień III – hemoroidy wypadają podczas defekacji i wymagają ręcznego odprowadzenia. Dolegliwości bólowe i krwawienie są bardziej wyraźne, a guzki mogą powodować duży dyskomfort.
• Stopień IV – guzki są stale obecne poza kanałem odbytu, mogą wyglądać jak uwypuklenia błony śluzowej na zewnątrz odbytu i nie dają się odprowadzić. Często występuje silny ból, krwawienie oraz ryzyko powikłań, takich jak zakrzepica czy martwica. To zaawansowana postać choroby, która wymaga leczenia chirurgicznego. 

Diagnostyka hemoroidów – jakie badania?

Podstawowymi metodami diagnostycznymi w rozpoznaniu hemoroidów są badanie per rectum oraz anoskopia, ale w razie potrzeby lekarz może zalecić dodatkowe badania, takie jak rektoskopia czy kolonoskopia. Dzięki nim można dokładnie ocenić stopień zaawansowania hemoroidów oraz wykluczyć inne choroby, które mogą dawać podobne objawy.

• Badanie per rectum polega na badaniu kanału odbytu palcem przez lekarza, co pozwala wykryć obecność hemoroidów, ocenić napięcie zwieraczy oraz wykluczyć inne choroby odbytu.
• Anoskopia to badanie endoskopowe, które pozwala na dokładną ocenę wnętrza kanału odbytu. W czasie tego badania lekarz może ocenić obecność hemoroidów wewnętrznych oraz ich stopień zaawansowania.

Hemoroidy a inne schorzenia odbytu

Hemoroidy mogą dawać podobne objawy do wielu innych schorzeń odbytu, dlatego istotne jest ich prawidłowe rozpoznanie. Lekarz musi wykluczyć inne choroby, takie jak:

• szczeliny odbytu, które objawiają się podobnym bólem i krwawieniem, ale dotyczą innych części odbytu;
• polipy odbytnicy – choć są to zmiany nowotworowe łagodne, mogą powodować podobne objawy, szczególnie krwawienie z odbytu;
• przetoki i ropnie okołoodbytowe, które często powodują ból, obrzęk oraz gorączkę.
• nowotwory odbytu i odbytnicy, których wczesne objawy mogą przypominać objawy hemoroidów. To bardzo ważne, by odpowiednio różnicować te schorzenia, szczególnie gdy pojawiają się alarmujące objawy takie jak intensywne krwawienie, zmiana konsystencji stolca, ból i obecność guza.

Dodatkowo lekarz może zlecić rektoskopię lub kolonoskopię w celu pełnej oceny stanu jelita grubego, zwłaszcza gdy pojawią się bóle brzucha lub niewielkie krwawienie.

Leczenie hemoroidów

Hemoroidy to schorzenie, które może występować w różnych stadiach zaawansowania, od łagodnych objawów w początkowych fazach, aż po bardziej skomplikowane przypadki wymagające interwencji chirurgicznej. W zależności od tego leczenie hemoroidów może przyjąć różne formy.

Leczenie zachowawcze

W początkowych stadiach choroby hemoroidalnej skuteczne leczenie hemoroidów obejmuje przede wszystkim zmiany stylu życia, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów. Obejmują one takie elementy jak:

• dieta bogatoresztkowa – w diecie należy uwzględnić dużą ilość błonnika, który ułatwia wypróżnianie, zapobiega zaparciom, a także zmiękcza stolec. Dieta powinna obejmować warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty oraz zwiększoną ilość płynów. Przewlekłe zaparcia to jedna z najczęstszych przyczyn hemoroidów, dlatego włączenie odpowiedniej diety jest kluczowe dla poprawy funkcji jelit i zapobiegania problemom z hemoroidami;
• zwiększenie aktywności fizycznej – regularna aktywność fizyczna sprzyja poprawie krążenia w obrębie kanału odbytu, co zmniejsza ryzyko wystąpienia i zaostrzenia hemoroidów. Ćwiczenia fizyczne wspierają również prawidłową perystaltykę jelit i redukują ciśnienie w naczyniach krwionośnych, które prowadzi do powstawania hemoroidów. Ważne jest, aby unikać długotrwałego siedzenia, które sprzyja pojawianiu się problemów z hemoroidami zewnętrznymi i hemoroidami wewnętrznymi.

Leczenie farmakologiczne – leki na hemoroidy

W leczeniu hemoroidów stosuje się leki dostępne bez recepty, jak i na receptę, w zależności od nasilenia objawów i rodzaju hemoroidów.

• Maści i czopki na hemoroidy – preparaty te mają działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz ściągające. Maści na hemoroidy działają bezpośrednio na skórę wokół odbytu i guzki krwawnicze, zmniejszając obrzęk i ból. Czopki z kolei aplikowane są bezpośrednio do kanału odbytu i pomagają w łagodzeniu objawów związanych z hemoroidami wewnętrznymi.
• Tabletki na hemoroidy – leki w postaci tabletek poprawiają funkcjonowanie jelit, ułatwiają wypróżnianie i wzmacniają naczynia krwionośne, co zmniejsza ryzyko uszkodzenia żył odbytu. Dzięki działaniu przeciwzapalnemu i obkurczającemu tabletki mogą pomóc w redukcji objawów takich jak krwawienie z odbytu, ból czy uczucie niepełnego wypróżnienia.
• Leki na receptę – w przypadkach bardziej zaawansowanych hemoroidów lekarz może zalecić silniejsze leki o działaniu przeciwzapalnym lub leki poprawiające krążenie w naczyniach krwionośnych. Warto pamiętać, że leczenie hemoroidów jest zależne od stopnia zaawansowania choroby.

Zabiegi i metody małoinwazyjne w leczeniu hemoroidów

Gdy objawy hemoroidów nie ustępują mimo leczenia zachowawczego, a choroba pogłębia się, w leczeniu stosuje się zabiegi minimalnie inwazyjne, które mają na celu usunięcie lub zmniejszenie rozmiaru guzków krwawniczych. Najczęściej jest to:

• Gumkowanie (ligatura gumowa) – metoda polegająca na założeniu ciasnej opaski na podstawę hemoroidu, co powoduje jego obumarcie i stopniowe odpada. Zabieg ten jest wykonywany w gabinecie lekarskim i jest stosunkowo bezpieczny, a czas rekonwalescencji jest krótki.
• Skleroterapia – podczas tego zabiegu do guzka krwawniczego wprowadza się substancję sklerotyzującą, która powoduje zwłóknienie hemoroidu, co prowadzi do jego zniknięcia. Skleroterapia jest skuteczna w leczeniu hemoroidów wewnętrznych, zwłaszcza tych, które wypadają przy parciu, ale nie wymagają jeszcze interwencji chirurgicznej.
• Krioterapia i laseroterapia – alternatywne metody leczenia hemoroidów, które wykorzystują zimno lub światło lasera do zmniejszenia guzków i łagodzenia dolegliwości. Choć nie są tak powszechne jak gumkowanie czy skleroterapia, te zabiegi mogą być skuteczne w leczeniu hemoroidów w początkowych i średnich stadiach.

Zabiegi chirurgiczne

W przypadku zaawansowanych hemoroidów (stopień IV) lub w razie wystąpienia powikłań, takich jak zakrzepica hemoroidów czy krwawienie z odbytu, wskazane jest chirurgiczne usunięcie hemoroidów. Zabiegi chirurgiczne są również wykonywane w sytuacjach, kiedy inne metody leczenia nie przynoszą oczekiwanych efektów. Proponowane zabiegi to wówczas:

• hemoroidektomia klasyczna – standardowa metoda chirurgiczna, która polega na usunięciu guzków hemoroidalnych. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym i wymaga kilku dni pobytu w szpitalu. Po operacji pacjent może odczuwać ból i dyskomfort w okolicach odbytu;
• hemoroidektomia staplerowa – mniej inwazyjna metoda, która polega na usunięciu hemoroidów wewnętrznych przy użyciu specjalnego narzędzia, staplera. Zabieg jest mniej bolesny, a czas rekonwalescencji krótszy w porównaniu do klasycznej hemoroidektomii;
• inne zabiegi chirurgiczne – w niektórych przypadkach stosuje się inne techniki, takie jak uszczelnianie odbytu czy koagulacja laserowa, szczególnie w przypadkach trudnych i zaawansowanych.

Leczenie chirurgiczne jest ostatnią opcją, która stosowana jest w zaawansowanych przypadkach hemoroidów lub w przypadku powikłań, takich jak zwiększone ciśnienie w żyłach odbytu, zwężenie odbytu, zakrzepica lub martwica guzków.

Zapobieganie hemoroidom

Aby zapobiegać powstawaniu hemoroidów oraz ich nawrotom, należy przestrzegać kilku zasad zdrowego stylu życia.

• Unikanie zaparć poprzez dietę bogatą w błonnik i picie dużej ilości płynów. Odpowiednia konsystencja stolca zmniejsza ryzyko obciążenia guzków krwawniczych podczas wypróżniania.
• Regularna aktywność fizyczna – ćwiczenia fizyczne, takie jak joga, chodzenie czy pływanie, wspierają krążenie w obrębie miednicy oraz poprawiają pracę jelit, co zmniejsza ryzyko powstawania hemoroidów.
• Unikanie długotrwałego siedzenia i stania – długotrwałe siedzenie lub stanie zwiększa ciśnienie w żyłach odbytu, co może prowadzić do powstawania hemoroidów. Ważne jest, by robić przerwy i zmieniać pozycję, zwłaszcza jeśli mamy siedzący tryb życia.
• Prawidłowe nawodnienie organizmu – spożywanie odpowiedniej ilości wody ma kluczowe znaczenie, aby zapobiegać twardym stolcom, które zwiększają ryzyko wystąpienia zaparć i obciążają hemoroidy.
• Unikanie długotrwałego parcia podczas wypróżniania – ważne jest, by nie narażać guzków krwawniczych na nadmierne ciśnienie. Zbyt długie i intensywne parcie może prowadzić do wypadania hemoroidów lub pogorszenia ich stanu.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące hemoroidów