Szkarlatyna w ciąży – objawy, zagrożenia i leczenie

Najważniejsze informacje

• Szkarlatyna (płonica) to choroba bakteryjna wywoływana przez paciorkowce grupy A. Choć najczęściej dotyczy dzieci, kobiety w ciąży również są narażone na zachorowanie.
• Choroba zaczyna się od gorączki, silnego bólu gardła i ogólnego osłabienia. W ciągu 12-48 godzin pojawia się charakterystyczna wysypka oraz zmiany na języku (tzw. malinowy język). Dodatkowe objawy to m.in. powiększone węzły chłonne szyjne, które są bolesne w dotyku.
• Leczenie szkarlatyny polega głównie na stosowaniu antybiotyków bezpiecznych dla ciężarnych, takich jak penicylina, które eliminują bakterie i przyspieszają powrót do zdrowia, jednocześnie minimalizując ryzyko powikłań.
• Choć bakterie wywołujące szkarlatynę nie przenikają przez łożysko, brak leczenia może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie serca, nerek, czy gorączka reumatyczna.

Szkarlatyna, znana również jako płonica, to infekcja bakteryjna wywołana przez paciorkowce z grupy A, Streptococcus pyogenes. Choć choroba jest bardzo zakaźna i może rozprzestrzeniać się drogą kropelkową, u kobiet w ciąży zwykle przebiega łagodnie i nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla płodu. Jednak nieleczone zakażenie może prowadzić do poważnych powikłań u matki, takich jak zapalenie serca, nerek czy gorączka reumatyczna. Sprawdź, jakie objawy może dawać szkarlatyna u kobiet w ciąży i na czym polega jej leczenie.

Czym jest szkarlatyna (płonica) i jak kobieta w ciąży może się nią zarazić?

Szkarlatyna, znana również jako płonica, to bakteryjna choroba zakaźna wywołana przez paciorkowce z grupy A (Streptococcus pyogenes). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, co oznacza, że zakażenie może wystąpić w wyniku kontaktu z osobą chorą lub nosicielem bakterii. Szkarlatyna jest powszechna wśród dzieci w wieku przedszkolnym, ale także dorośli, w tym kobiety w ciąży, mogą zachorować na tę chorobę.

Zakażenie szkarlatyną rozwija się zazwyczaj w ciągu 1-4 dni od kontaktu z paciorkowcem. Choroba może zacząć się od silnego bólu gardła, gorączki i ogólnego złego samopoczucia. W ciągu 12-48 godzin po wystąpieniu tych objawów pojawia się charakterystyczna wysypka, której rozprzestrzenienie jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symptomów.

Jak kobieta w ciąży może się zarazić szkarlatyną?

Ciężarna może zarazić się szkarlatyną, wdychając krople powietrza zawierające paciorkowce, np. podczas kontaktu z osobą chorą lub nosicielem. Źródłem zakażenia mogą być też zanieczyszczone przedmioty, np. ręczniki, sztućce lub inne rzeczy, których dotykała osoba chora. Ryzyko zakażenia jest szczególnie wysokie również wtedy, gdy w otoczeniu ciężarnej pojawi się ktoś chory na anginę lub szkarlatynę.

Najbardziej charakterystyczne objawy szkarlatyny w ciąży

Objawy pojawiające się w przebiegu szkarlatyny u kobiet w ciąży są podobne do tych występujących u innych dorosłych osób. Typowe objawy choroby to:

• wysoka gorączka (38-40°C), której często towarzyszy uczucie osłabienia oraz dreszcze;
• silny ból gardła – paciorkowce wywołują intensywny ból gardła, który może być tak silny, że utrudnia przełykanie pokarmów i napojów;
• wysypka szkarlatynowa – w drugiej dobie choroby pojawia się drobna wysypka, która obejmuje szyję, klatkę piersiową, ramiona i kończyny. Wysypka jest szorstka w dotyku i ma charakter drobnych, czerwonych plam. Cechą charakterystyczną jest brak wysypki w okolicach ust, co nazywane jest trójkątem Fiłatowa;
• powiększone węzły chłonne szyjne – zakażenie powoduje obrzęk węzłów chłonnych, które stają się bolesne w dotyku;
• malinowy język – kolejnym charakterystycznym objawem jest zmiana wyglądu języka, który staje się intensywnie czerwony i może być pokryty białym nalotem;
• łuszczenie skóry – po kilku dniach od pojawienia się wysypki skóra w miejscach, gdzie występowały plamy, zaczyna się łuszczyć.

Objawy te mogą występować po wcześniejszym przebiegu anginy paciorkowcowej lub zakażeń skórnych wywołanych przez paciorkowce. Inne objawy szkarlatyny, które mogą pojawić się w przebiegu choroby, to bóle głowy i ostre bóle brzucha. Dodatkowo wysypka może wywoływać silny świąd.

Czy szkarlatyna w ciąży jest niebezpieczna?

Szkarlatyna u kobiet w ciąży nie stanowi zazwyczaj zagrożenia dla płodu, ponieważ bakteria nie przenika przez łożysko. Jeśli jednak nie wdrożymy odpowiedniego leczenia, może dojść do groźnych powikłań u matki, takich jak gorączka reumatyczna, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie wsierdzia czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Mimo że nie ma dowodów na zwiększenie ryzyka poronienia czy wad wrodzonych u dziecka, każda kobieta w ciąży powinna bezzwłocznie skonsultować się z lekarzem w przypadku podejrzenia zakażenia szkarlatyną. Wczesne rozpoznanie i leczenie może znacznie zmniejszyć ryzyko powikłań, a także skrócić czas trwania choroby.

Diagnostyka szkarlatyny u ciężarnej

Diagnostyka szkarlatyny w ciąży opiera się na kilku podstawowych metodach, które umożliwiają wykrycie zakażenia paciorkowcem grupy A. W przypadku kobiet w ciąży szczególne znaczenie ma wczesne rozpoznanie i podjęcie odpowiedniego leczenia, aby uniknąć potencjalnych powikłań, które mogą wpływać na przebieg ciąży.

Wymaz z gardła

Najważniejszym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia szkarlatyny u ciężarnych jest wymaz z gardła, który pozwala na bezpośrednie wykrycie obecności paciorkowców. Badanie to jest szybkie i skuteczne, a także bezpieczne dla matki i dziecka. Pozwala na wykrycie bakterii, zanim dojdzie do dalszego rozprzestrzeniania się infekcji.

Szybki test antygenowy (Strep test)

Alternatywą dla tradycyjnego wymazu jest szybki test antygenowy (Strep test), który wykrywa paciorkowce w krótkim czasie (w ciągu kilkudziesięciu minut). Test jest mniej inwazyjny i może być przeprowadzony bez konieczności specjalistycznego laboratorium. Działa na podobnej zasadzie co wymaz, jednak jest mniej dokładny, stąd w niektórych przypadkach może być konieczne potwierdzenie wyników za pomocą hodowli bakteryjnej.

Z czym można pomylić szkarlatynę?

Ważnym aspektem diagnostyki jest również różnicowanie szkarlatyny z innymi chorobami zakaźnymi, które mogą mieć podobne objawy, jak np.:

• odra;
• różyczka;
• mononukleoza zakaźna;
• alergie skórne.

Objawy, takie jak wysypka, gorączka i ból gardła, mogą występować także w przebiegu innych chorób zakaźnych, dlatego lekarz powinien dokładnie zbadać historię medyczną pacjentki i przeprowadzić dodatkowe badania, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Jak przebiega leczenie szkarlatyny w ciąży? Dostępne metody leczenia

Leczenie szkarlatyny w ciąży ma na celu przede wszystkim wyeliminowanie zakażenia bakteryjnego oraz zminimalizowanie ryzyka powikłań. Leczenie powinno być prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza i dostosowane do stanu zdrowia kobiety w ciąży.

Antybiotykoterapia

Podstawą leczenia szkarlatyny w ciąży jest stosowanie penicyliny fenoksymetylowej, która jest uznawana za bezpieczną w każdej fazie ciąży. Działa skutecznie na paciorkowce grupy A, eliminując bakterie odpowiedzialne za zakażenie. Leczenie penicyliną trwa zwykle 10 dni, a objawy zakażenia ustępują już po 2–5 dniach stosowania leku.

W przypadku uczulenia na penicylinę lekarz może zastosować antybiotyki z grupy makrolidów, takie jak erytromycyna lub azytromycyna. Oba leki są również bezpieczne w ciąży, choć powinny być stosowane pod ścisłą kontrolą lekarską.

Objawowe leczenie płonicy

Bezpiecznym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym dla kobiet w ciąży jest paracetamol. Należy stosować go w zalecanych dawkach, aby skutecznie obniżyć gorączkę (szczególnie w przypadku wysokiej gorączki powyżej 38°C) i złagodzić ból gardła, który jest jednym z najbardziej dokuczliwych objawów choroby.

• Ważne jest, aby unikać stosowania ibuprofenu, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży, ponieważ może on prowadzić do powikłań związanych z układem krążenia płodu.
• W leczeniu objawowym zaleca się również odpoczynek, picie dużej ilości płynów (woda, herbaty ziołowe, napoje izotoniczne) oraz stosowanie lekkostrawnej diety. Tego rodzaju wsparcie pomaga utrzymać odpowiedni poziom nawodnienia, co jest szczególnie istotne, gdy zakażenie wywołuje gorączkę i zwiększoną utratę płynów.
• W przypadku pojawienia się charakterystycznej wysypki drobnoplamistej, stosowanie preparatów przeciwświądowych może przynieść ulgę. Dodatkowo preparaty łagodzące ból gardła (np. pastylki do ssania) pomagają w zmniejszeniu dolegliwości.

Możliwe powikłania szkarlatyny w ciąży

Prawidłowo leczona szkarlatyna rzadko prowadzi do powikłań. W przypadku braku leczenia lub jego opóźnienia mogą jednak wystąpić groźne konsekwencje zdrowotne zarówno dla matki, jak i dziecka.

Zapalenie mięśnia sercowego

Jest to jedno z poważniejszych powikłań, które może wystąpić, jeśli zakażenie paciorkowcem nie zostanie odpowiednio wyleczone. Zapalenie mięśnia sercowego może prowadzić do zaburzeń pracy serca i wpłynąć na zdrowie ciężarnej.

Zapalenie nerek

Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek to poważne powikłanie, które może wystąpić u osób z nieleczoną szkarlatyną. To schorzenie, podobnie jak zapalenie stawów, wymaga pilnej interwencji medycznej, ponieważ może prowadzić do trwałych uszkodzeń nerek.

Gorączka reumatyczna
Jest to kolejna konsekwencja nieleczonego zakażenia paciorkowcem, która może prowadzić do uszkodzeń stawów, serca i układu nerwowego. Gorączka reumatyczna jest szczególnie groźna w czasie ciąży, ponieważ może wpłynąć na zdrowie zarówno matki, jak i płodu.

Powikłania ropne

U niektórych kobiet mogą rozwinąć się też inne groźne powikłania, jak np. zapalenie ucha środkowego, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych przednich, zatok przynosowych czy ropowica dna jamy ustnej (tzw. angina Ludwiga).

Brak leczenia może prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia pacjentki, co może wpłynąć na przebieg ciąży (np. odwodnienie, osłabienie). Ponadto infekcja nieleczona może być źródłem stresu dla ciężarnej, co również może wpłynąć na zdrowie matki i rozwój płodu.

Profilaktyka – jak zapobiec zakażeniu szkarlatyną w ciąży?

Nie istnieje szczepionka przeciw szkarlatynie, dlatego, aby uniknąć zachorowania, należy przestrzegać zasad higieny i unikać kontaktu z osobami zakażonymi.

1. Unikanie kontaktu z osobami chorymi na anginę lub szkarlatynę

Najważniejszym krokiem w profilaktyce jest unikanie kontaktu z osobami chorymi na anginę paciorkowcową lub szkarlatynę. Choroba jest przenoszona drogą kropelkową, dlatego warto dbać o to, aby nie narażać się na bezpośredni kontakt z osobami, które mają objawy zakażenia, takie jak silny ból gardła, gorączka, czy charakterystyczna wysypka.

2. Higiena rąk
Mycie rąk po każdym kontakcie z osobą chorą lub po dotknięciu powierzchni, które mogą być skażone, jest niezbędne. Regularne mycie rąk pomaga zminimalizować ryzyko zakażenia szkarlatyną, a także innymi chorobami zakaźnymi, które mogą mieć podobne objawy, jak np. zapalenie węzłów chłonnych czy mononukleoza zakaźna.

3. Wczesne zgłaszanie się do lekarza

W przypadku wystąpienia objawów zakażenia gardła, takich jak ból gardła, gorączka, wysypka lub powiększenie węzłów chłonnych, warto jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Wczesne leczenie szkarlatyny może skrócić czas trwania choroby i zmniejszyć ryzyko powikłań, takich jak zapalenie mięśnia sercowego czy kłębuszkowe zapalenie nerek.

4. Izolacja osób chorych

Osoby zarażone szkarlatyną powinny być izolowane od innych, zwłaszcza w okresie, kiedy są zakaźne.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące szkarlatyny w ciąży