Iwermektyna (ivermectinum)

Iwermektyna od lat odgrywa kluczową rolę w zwalczaniu infekcji pasożytniczych oraz przewlekłych chorób skóry. Choć początkowo była stosowana w weterynarii, dziś jest niezastąpiona w leczeniu ludzi – pomaga pacjentom zmagającym się z trądzikiem różowatym czy świerzbem. Dowiedz się, jaki jest mechanizm jej działania, wskazania oraz na co zwrócić uwagę przy bezpiecznym prowadzeniu terapii.

Co to jest iwermektyna i jak działa?

Iwermektyna to organiczny związek chemiczny z grupy makrolidów, a dokładniej awermektyn, wyizolowany z bakterii glebowych. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwpasożytniczego – zwalcza zarówno nicienie, jak i stawonogi, w tym roztocza.

Mechanizm działania opiera się na wiązaniu z kanałami chlorkowymi bramkowanymi glutaminianem, obecnymi w komórkach nerwowych i mięśniowych bezkręgowców. Prowadzi to do zwiększenia przepuszczalności błon komórkowych dla jonów chlorkowych, co powoduje hiperpolaryzację komórki nerwowej lub mięśniowej, a w konsekwencji porażenie i śmierć pasożyta.

U ssaków takich kanałów nie ma, a lek słabo przenika przez barierę krew-mózg, co zapewnia dobry profil bezpieczeństwa u ludzi (choć nie eliminuje wszystkich zagrożeń ze strony układu nerwowego). W dermatologii, gdzie stosuje się go miejscowo, ten sam mechanizm pozwala skutecznie eliminować nużeńca ludzkiego, który zaostrza stany zapalne skóry. Iwermektyna wykazuje też działanie przeciwzapalne, hamując wydzielanie cytokin zapalnych i przynosząc ulgę pacjentom z przewlekłymi zmianami na twarzy.

Na co stosuje się iwermektynę? Wskazania

Zastosowanie leku zależy od postaci farmaceutycznej preparatu.

• W Polsce najczęściej spotyka się preparaty w formie kremu, przepisywane przez dermatologów dorosłym pacjentom ze zmianami zapalnymi w przebiegu trądziku różowatego. Lek redukuje grudki i krosty, poprawiając wygląd skóry i komfort życia.
• Doustną iwermektynę stosuje się w leczeniu świerzbu – zwłaszcza w przypadkach opornych na leczenie miejscowe lub w ogniskach epidemicznych, np. w domach opieki czy szpitalach.
• Lek jest też bardzo ważny w terapii chorób tropikalnych – onchocerkozy, węgorczycy i filariozy limfatycznej, gdzie podanie doustne pozwala szybko usunąć mikrofilarie z organizmu i zapobiec poważnym powikłaniom.
• Iwermektyna nie działa na infekcje wirusowe i bakteryjne. Światowe organizacje zdrowia nie zalecają jej stosowania w innych schorzeniach niż te oficjalnie zatwierdzone. Terapia zawsze powinna przebiegać pod nadzorem lekarza specjalisty.

Jak stosować iwermektynę? Dawkowanie

Sposób stosowania zależy od postaci leku i diagnozy. W przypadku kremu na trądzik różowaty standardowa terapia polega na nakładaniu niewielkiej ilości preparatu raz na dobę na pięć okolic twarzy – czoło, podbródek, nos i oba policzki, z pominięciem okolic oczu, warg i błon śluzowych. Krem wciera się delikatnie w skórę aż do wchłonięcia.

Dawkowanie preparatów doustnych zależy od masy ciała pacjenta i rodzaju infekcji. W leczeniu węgorczycy zwykle podaje się pojedynczą dawkę 200 mikrogramów na kilogram masy ciała. W świerzbie dawka jest podobna, ale często wymaga powtórzenia po kilkunastu dniach, aby zniszczyć nowo wyklute pasożyty, na które lek nie działa w fazie jaj. Tabletki popija się wodą, najlepiej na czczo – co najmniej 2 godziny przed posiłkiem lub 2 godziny po nim. Nie należy modyfikować dawki na własną rękę, nawet jeśli objawy ustąpią szybciej niż przewidywano.

Iwermektyna – przeciwwskazania i środki ostrożności

Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. W razie reakcji alergicznej (wysypki, obrzęku twarzy, trudności w oddychaniu) należy natychmiast przerwać kurację i skonsultować się z lekarzem.

Szczególną ostrożność zachowuje się u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ lek jest metabolizowany głównie w tym narządzie. Ze względu na brak wystarczających badań preparatów doustnych zwykle nie stosuje się u dzieci o masie ciała poniżej 15 kg. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać tego leku, chyba że lekarz uzna jego zastosowanie za absolutnie konieczne.

Pozostałe środki ostrożności:

• przy stosowaniu kremu należy unikać ekspozycji na silne światło słoneczne;
• po nałożeniu preparatu miejscowego trzeba dokładnie umyć ręce;
• pacjenci z osłabioną odpornością mogą wymagać powtarzania dawek doustnych;
• lek może powodować zawroty głowy, senność i drżenie, co u części pacjentów wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Warto więc zachować ostrożność, zwłaszcza na początku terapii.

Ryzyko encefalopatii u pacjentów ze współzakażeniem Loa loa

U pacjentów z regionów endemicznych dla tego pasożyta (m.in. Afryka Środkowa i Zachodnia), u których gęstość mikrofilarii Loa loa we krwi jest wysoka, leczenie iwermektyną może niekiedy wiązać się z ciężkimi, potencjalnie śmiertelnymi przypadkami encefalopatii. Dlatego w rejonach endemicznych przed rozpoczęciem leczenia trzeba wykluczyć współzakażenie tym pasożytem. Odnotowano też (nawet u pacjentów bez zakażenia Loa loa) poważne reakcje neurotoksyczne, w tym utratę przytomności i śpiączkę. Zwykle ustępowały one po leczeniu podtrzymującym i odstawieniu leku.

Iwermektyna a inne leki – interakcje

Iwermektyna jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP3A4 cytochromu P450. Silne inhibitory tego enzymu, w tym niektóre antybiotyki makrolidowe, leki przeciwgrzybicze, inhibitory proteazy stosowane w leczeniu HIV, a także sok grejpfrutowy, mogą zwiększać stężenie iwermektyny we krwi i nasilać ryzyko działań niepożądanych. Warto zawsze informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, w tym bez recepty.

Jakie są możliwe skutki uboczne iwermektyny?

Skutki uboczne różnią się w zależności od drogi podania. Przy stosowaniu miejscowym na skórę twarzy pacjenci najczęściej zgłaszają łagodne, przemijające objawy:

• pieczenie;
• podrażnienie;
• suchość skóry;
• czasem przejściowe nasilenie objawów trądziku różowatego w pierwszych dniach kuracji.

Zwykle dolegliwości te nie wymagają przerwania leczenia i ustępują samoistnie.

Pobierz aplikację

Receptomat w telefonie!

Dbaj o zdrowie tak jak Ci wygodnie!

Aplikacja Receptomat to innowacyjne rozwiązanie telemedyczne, które pozwala dbać o ciągłość leczenia w prosty sposób. Usługi medyczne są dostępne dla Ciebie przez 7 dni w tygodniu! Umów się na teleporadę, prześlij dokumentację medyczną, ustaw powiadomienia o lekach. Wygodnie, szybko, niezawodnie.

Pobierz naszą aplikację

Szersze spektrum objawów może wystąpić po podaniu doustnym – często jako wynik masowego obumierania pasożytów, co wywołuje reakcję zapalną (tzw. reakcja Mazzottiego, szczególnie widoczna przy leczeniu onchocerkozy). Nasilenie objawów zależy od gęstości pasożytów przed leczeniem – im wyższa, tym większe ryzyko silniejszej reakcji, co dotyczy zwłaszcza pacjentów ze współzakażeniem Loa loa.

Najczęściej zgłaszane ogólnoustrojowe działania niepożądane:

• bóle i zawroty głowy;
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, biegunka;
• bóle mięśni i stawów, objawy grypopodobne;
• przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.

Zdarzają się też przypadki cięższych reakcji, takich jak zapalenie wątroby, hiperbilirubinemię czy (bardzo rzadko) toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. W razie jakichkolwiek niepokojących objawów należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.