Leki na chorobę Parkinsona

Najważniejsze informacje

• Lewodopa jest najskuteczniejszym lekiem w kontroli objawów ruchowych choroby Parkinsona. Zwykle podaje się ją w połączeniu z inhibitorem obwodowej dekarboksylazy DOPA, takim jak karbidopa lub benserazyd. 
• Agoniści receptorów dopaminowych naśladują działanie dopaminy poprzez bezpośrednią stymulację jej receptorów. Leki te mogą być stosowane jako alternatywa dla lewodopy, szczególnie u wybranych pacjentów we wczesnym stadium choroby Parkinsona. 
• Inhibitory MAO-B oraz COMT stosuje się m.in. jako leczenie wspomagające lewodopę. Leki te zwiększają i wydłużają jej działanie, dzięki czemu mogą zmniejszać fluktuacje motoryczne, w tym skracać czas off, czyli okres pogorszenia sprawności ruchowej i nasilenia objawów związany z osłabieniem efektu terapeutycznego. 
• Amantadynę stosuje się przede wszystkim w leczeniu dyskinez związanych z przyjmowaniem lewodopy, szczególnie w zaawansowanej chorobie Parkinsona. Z kolei leki antycholinergiczne mają obecnie ograniczone zastosowanie i mogą być rozważane głównie u wybranych młodszych pacjentów z nasilonym drżeniem. 
• Do działań niepożądanych leków przeciwparkinsonowskich należą m.in.: nudności, niedociśnienie ortostatyczne, senność, omamy i zaburzenia kontroli impulsów. W przebiegu leczenia lewodopą, szczególnie wraz z progresją choroby, mogą wystąpić fluktuacje ruchowe i dyskinezy. 

Leki stosowane w chorobie Parkinsona działają głównie poprzez zwiększanie aktywności dopaminergicznej w mózgu oraz wpływanie na inne układy neuroprzekaźnikowe. Ich głównym celem jest łagodzenie objawów ruchowych. Odpowiedni dobór i modyfikacja leczenia pozwalają również ograniczać lub kontrolować powikłania, takie jak fluktuacje ruchowe (naprzemienne występowanie okresów dobrej kontroli objawów i pogorszenia sprawności ruchowej) i dyskinezy (mimowolne, często nadmierne ruchy, które mogą występować m.in. w związku z długotrwałym leczeniem lewodopą). 

Leki na chorobę Parkinsona – jakie preparaty są stosowane i od czego zależy ich wybór? 

Farmakoterapia choroby Parkinsona obejmuje kilka grup leków, które różnią się mechanizmem działania, skutecznością oraz profilem tolerancji. Wybór konkretnego preparatu, jego dawki i schematu stosowania, powinien być dostosowany do indywidualnej sytuacji pacjenta, z uwzględnieniem: wieku, nasilenia objawów, ich wpływu na codzienne funkcjonowanie, chorób współistniejących oraz profilu korzyści i ryzyka. Wśród leków stosowanych w chorobie Parkinsona szczególne miejsce zajmuje lewodopa, która zapewnia najlepszą kontrolę objawów ruchowych. W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się również agonistów dopaminowych, inhibitory MAO-B i COMT oraz inne leki, m.in. amantadynę. 

Farmakoterapia może obejmować monoterapię lub leczenie skojarzone, a wraz z postępem choroby i pojawianiem się powikłań ruchowych często wymaga modyfikacji. 

Lewodopa – podstawowy lek w terapii objawów choroby Parkinsona

Lewodopa jest najskuteczniejszym lekiem stosowanym w łagodzeniu objawów ruchowych choroby Parkinsona i od ponad 50 lat pozostaje podstawą farmakoterapii oraz złotym standardem leczenia.

Lewodopa to prekursor dopaminy. Po przeniknięciu do mózgu ulega przekształceniu do aktywnej postaci, zwiększając dostępność tego neuroprzekaźnika w ośrodkowym układzie nerwowym i łagodząc objawy wynikające z jego niedoboru. Lewodopa może zmniejszać przede wszystkim spowolnienie ruchowe (bradykinezję) i sztywność mięśniową, a także poprawiać ogólną sprawność ruchową. 

Dlaczego lewodopę łączy się z innymi lekami?

Lewodopa jest metabolizowana w organizmie, zanim dotrze do mózgu, dlatego w leczeniu choroby Parkinsona standardowo stosuje się ją w połączeniu z inhibitorem obwodowej dekarboksylazy DOPA, takim jak karbidopa lub benserazyd. Inhibitory te ograniczają obwodową przemianę lewodopy do dopaminy. Takie połączenie:

• zwiększa ilość lewodopy docierającej do mózgu;
• pozwala uzyskać odpowiedni efekt przy mniejszej dawce lewodopy;
• ogranicza obwodowe działania niepożądane (nudności i wymioty);
• poprawia tolerancję leczenia.

Jak przyjmować lewodopę i co wpływa na jej wchłanianie? 

Nie tylko dawka wpływa na skuteczność leczenia. Znaczenie ma również wchłanianie i dostępność lewodopy w organizmie. Na działanie leku wpływają m.in.:

• posiłki bogate w białko – aminokwasy pochodzące z diety mogą konkurować z lewodopą o transport w jelicie oraz przez barierę krew–mózg, co u części pacjentów zmniejsza jej wchłanianie i ogranicza skuteczność;
• zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego – spowolnione opróżnianie żołądka i zaparcia, często występujące w chorobie Parkinsona, mogą powodować opóźnione lub nieregularne wchłanianie lewodopy;
• preparaty zawierające żelazo – mogą ograniczać wchłanianie lewodopy, dlatego ich przyjmowanie warto odpowiednio rozdzielić w czasie.

W przypadku występowania wahań skuteczności lewodopy lekarz może zalecić przyjmowanie jej na pusty żołądek lub w odpowiednim odstępie od posiłków, zwłaszcza od posiłków wysokobiałkowych. Nie jest to jednak konieczne u każdego pacjenta – sposób przyjmowania leku powinien uwzględniać zarówno jego skuteczność, jak i tolerancję leczenia.

Lewodopa w chorobie Parkinsona – dlaczego z czasem leczenie wymaga modyfikacji? 

We wczesnym stadium choroby Parkinsona działanie pojedynczej dawki lewodopy może utrzymywać się przez kilka godzin, a poprawa ruchowa jest zazwyczaj stosunkowo stabilna. W miarę postępu choroby okres skutecznej kontroli objawów może się jednak stopniowo skracać.

U części pacjentów rozwija się efekt końca dawki (wearing-off), czyli przewidywalny powrót lub nasilenie objawów przed kolejnym przyjęciem lewodopy. Może to prowadzić do okresów off, w których odpowiedź na leczenie jest niewystarczająca i nasilają się objawy parkinsonowskie, takie jak: spowolnienie ruchowe, sztywność czy trudności w chodzeniu.

Wystąpienie fluktuacji ruchowych wymaga niekiedy modyfikacji terapii. Neurolog może zmienić częstotliwość lub schemat przyjmowania lewodopy albo włączyć dodatkowy lek, który wydłuża czas prawidłowej kontroli objawów. 

Agoniści dopaminy w leczeniu choroby Parkinsona

Leki te naśladują działanie dopaminy, bezpośrednio pobudzając jej receptory w mózgu. W przeciwieństwie do lewodopy nie wymagają przekształcenia do dopaminy, aby wywołać efekt dopaminergiczny. Agoniści dopaminowi mogą być stosowani jako terapia początkowa u wybranych pacjentów lub w połączeniu z lewodopą, zwłaszcza w przypadku wystąpienia fluktuacji ruchowych. 

W leczeniu choroby Parkinsona zastosowanie znajdują:

• pramipeksol i ropinirol – leki doustne dostępne w postaciach o różnym czasie uwalniania; schemat ich dawkowania zależy od zastosowanego preparatu;
• rotygotyna – lek w postaci plastra przezskórnego, który zapewnia ciągłe dostarczanie substancji czynnej przez około 24 godziny;
• apomorfina – silny agonista dopaminy stosowany przede wszystkim u pacjentów z zaawansowaną chorobą i nasilonymi fluktuacjami ruchowymi; lek może być podawany podskórnie w pojedynczych dawkach ratunkowych lub w ciągłej infuzji za pomocą pompy.

W porównaniu z lewodopą agoniści dopaminy wiążą się z mniejszym ryzykiem dyskinez, ale mogą powodować więcej działań niepożądanych, takich jak: senność, omamy, obrzęki oraz zaburzenia kontroli impulsów.

Pobierz aplikację

Receptomat w telefonie!

Dbaj o zdrowie tak jak Ci wygodnie!

Aplikacja Receptomat to innowacyjne rozwiązanie telemedyczne, które pozwala dbać o ciągłość leczenia w prosty sposób. Usługi medyczne są dostępne dla Ciebie przez 7 dni w tygodniu! Umów się na teleporadę, prześlij dokumentację medyczną, ustaw powiadomienia o lekach. Wygodnie, szybko, niezawodnie.

Pobierz naszą aplikację

Warto wspomnieć również o nowych lekach oddziałujących na inne podtypy receptorów dopaminowych. Jednym z nich jest tawapadon – doustny, selektywny częściowy agonista receptorów D1/D5, podawany raz na dobę. W badaniach III fazy wykazano jego skuteczność w łagodzeniu objawów ruchowych we wczesnej chorobie Parkinsona oraz jako terapii dodanej do lewodopy u pacjentów z fluktuacjami ruchowymi. Tawapadon pozostaje obecnie lekiem badanym i nie jest jeszcze zatwierdzony do stosowania w terapii choroby Parkinsona. 

Inne leki stosowane w chorobie Parkinsona

Nie każdy pacjent reaguje na leczenie w taki sam sposób, dlatego oprócz lewodopy i agonistów dopaminy stosuje się także inne leki, które mogą uzupełniać terapię oraz pomagać w kontroli objawów choroby Parkinsona. Należą do nich przede wszystkim: inhibitory monoaminooksydazy typu B (MAO-B), inhibitory katecholo-O-metylotransferazy (COMT), amantadyna oraz, w wybranych przypadkach, leki antycholinergiczne.

Inhibitory MAO-B – jaką rolę odgrywają w leczeniu choroby Parkinsona?

Jednym ze sposobów zwiększenia dostępności dopaminy w mózgu jest ograniczenie jej rozkładu. Właśnie w ten sposób działają inhibitory monoaminooksydazy typu B (MAO-B). Enzym MAO-B uczestniczy w metabolizmie dopaminy, a jego zahamowanie spowalnia jej rozkład, dzięki czemu nasila i przedłuża działanie dopaminergiczne.

Do inhibitorów MAO-B stosowanych w leczeniu choroby Parkinsona należą:

• selegilina;
• rasagilina;
• safinamid.

Inhibitory MAO-B znajdują zastosowanie we wczesnej chorobie Parkinsona, zwłaszcza u pacjentów z łagodnymi objawami ruchowymi. W początkowym okresie choroby mogą stanowić leczenie samodzielne, natomiast w połączeniu z lewodopą wykorzystuje się je m.in. w przypadku fluktuacji ruchowych, aby wydłużyć działanie leczenia dopaminergicznego. 

Warto jednak zaznaczyć, że nie ma wystarczających dowodów, aby traktować inhibitory MAO-B jako leki spowalniające postęp choroby Parkinsona. Ich działanie należy rozumieć przede wszystkim jako objawowe. 

Inhibitory COMT u pacjentów z chorobą Parkinsona

Kolejną grupę leków stanowią inhibitory COMT (katecholo-O-metylotransferazy). Nie zwiększają one bezpośrednio produkcji dopaminy, lecz hamują metabolizm lewodopy, dzięki czemu wydłużają jej działanie. Ograniczenie rozkładu lewodopy zwiększa dostępność tego leku w organizmie i przedłuża czas utrzymywania się jego stężenia, co może poprawiać kontrolę objawów ruchowych. 

Najczęściej stosowane inhibitory COMT to:

• entakapon;
• tolkapon;
• opikapon.

Leki te stosuje się w połączeniu z lewodopą oraz inhibitorem dekarboksylazy DOPA, takim jak karbidopa lub benserazyd. Ich głównym zastosowaniem jest leczenie fluktuacji motorycznych, zwłaszcza zjawiska wearing-off, czyli skracania czasu działania kolejnych dawek lewodopy. Inhibitory COMT mogą wydłużać czas pozostawania pacjenta w stanie on i skracać okresy off.

Tolkapon wyróżnia się spośród pozostałych leków z tej grupy tym, że hamuje COMT zarówno obwodowo, jak i w ośrodkowym układzie nerwowym. Jego stosowanie jest jednak ograniczone ze względu na ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby i konieczność monitorowania czynności tego narządu.

Rola amantadyny w łagodzeniu objawów choroby Parkinsona

Nie wszystkie leki stosowane w chorobie Parkinsona działają bezpośrednio na układ dopaminergiczny. Jednym z nich jest amantadyna, która wpływa m.in. na przekaźnictwo glutaminergiczne poprzez receptory NMDA. W chorobie Parkinsona stosuje się ją przede wszystkim w celu:

• zmniejszenia nasilenia dyskinez związanych z leczeniem lewodopą – to najlepiej udokumentowane zastosowanie amantadyny;
• łagodzenia niektórych objawów ruchowych (drżenia, sztywności mięśni czy spowolnienia ruchowego) w wybranych przypadkach.

Amantadyna może powodować działania niepożądane, m.in.: halucynacje, splątanie, zaburzenia poznawcze, bezsenność, zawroty głowy, niedociśnienie ortostatyczne i obrzęki obwodowe. Ryzyko działań neuropsychiatrycznych jest szczególnie istotne u osób starszych, dlatego przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia należy uwzględnić: wiek pacjenta, funkcje poznawcze oraz choroby współistniejące.

Leki antycholinergiczne – czy mogą być stosowane u wszystkich pacjentów z chorobą Parkinsona? 

Leki antycholinergiczne (cholinolityczne) – triheksyfenidyl, biperiden i procyklidyna – blokują receptory muskarynowe dla acetylocholiny w ośrodkowym układzie nerwowym, ograniczając aktywność cholinergiczną w prążkowiu i częściowo równoważąc zaburzenia przekaźnictwa dopaminergicznego i cholinergicznego. Ich działanie może być szczególnie korzystne w przypadku drżenia, natomiast wpływ na pozostałe objawy ruchowe jest ograniczony. 

Ze względu na ryzyko działań niepożądanych leki antycholinergiczne mają obecnie ograniczone zastosowanie. Do najważniejszych należą: zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych, splątanie, halucynacje, suchość w jamie ustnej, zaparcia, nieostre widzenie oraz zatrzymanie moczu. Rozważa się je przede wszystkim u młodszych pacjentów z dominującym drżeniem, natomiast u osób starszych należy ich unikać lub stosować je ze szczególną ostrożnością, ze względu na zwiększone ryzyko działań antycholinergicznych, zwłaszcza zaburzeń poznawczych. 

Dobór leków antycholinergicznych powinien uwzględniać nie tylko nasilenie objawów ruchowych, ale również: wiek pacjenta, funkcje poznawcze, choroby współistniejące i ryzyko działań niepożądanych.

Choroba Parkinsona – zaawansowane sposoby podawania leków 

W miarę postępu choroby leczenie doustne może przestać zapewniać wystarczającą kontrolę objawów. Pojawiają się wówczas fluktuacje ruchowe, w tym okresy off, podczas których działanie leku słabnie, a objawy choroby, takie jak: spowolnienie ruchowe, sztywność czy drżenie, ponownie się nasilają. Mogą występować również dyskinezy, czyli mimowolne ruchy związane z leczeniem lewodopą.

W takich sytuacjach, po odpowiedniej ocenie pacjenta, można rozważyć terapie zaawansowane, w tym terapie urządzeniowe i zabiegi neurochirurgiczne. Ich celem jest zapewnienie bardziej ciągłej stymulacji dopaminergicznej, ograniczenie fluktuacji ruchowych oraz wydłużenie czasu spędzanego w stanie on.

Do najważniejszych metod należą:

• ciągłe dojelitowe wlewy lewodopy z karbidopą – stabilizują stężenie lewodopy, dzięki czemu ograniczają fluktuacje ruchowe, skracają czas off i mogą wydłużać czas on;
• ciągła podskórna infuzja apomorfiny – umożliwia stałą stymulację receptorów dopaminergicznych, co może zmniejszać czas off, ograniczać fluktuacje ruchowe i wydłużać czas on;
• ciągła podskórna infuzja foslewodopy/foskarbidopy za pomocą pompy – pozwala na stałe dostarczanie lewodopy i ograniczenie wahań jej stężenia, co może zmniejszać czas off oraz wydłużać czas on bez uciążliwych dyskinez. 

Wybór odpowiedniej metody zależy m.in. od rodzaju i nasilenia fluktuacji oraz dyskinez, odpowiedzi na lewodopę, chorób współistniejących, funkcji poznawczych i ogólnego stanu pacjenta. Żadna z wymienionych metod nie zatrzymuje procesu neurodegeneracyjnego, ale u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów może znacząco ograniczyć fluktuacje ruchowe i poprawić kontrolę objawów.

Terapia genowa i komórkowa w chorobie Parkinsona – nowe możliwości leczenia 

Obecnie stosowane leki łagodzą objawy, ale nie zatrzymują procesu neurodegeneracyjnego. Z tego względu trwają badania nad terapiami, które w przyszłości mogłyby wpływać na mechanizmy leżące u podłoża choroby Parkinsona i modyfikować jej przebieg.

Jednym z rozwijanych kierunków jest terapia genowa. W zależności od zastosowanej strategii może ona służyć m.in.: zwiększeniu syntezy dopaminy, modulowaniu nieprawidłowej aktywności obwodów neuronalnych, dostarczaniu czynników wspierających przeżycie neuronów lub oddziaływaniu na określone mechanizmy genetyczne związane z chorobą Parkinsona. Większość tych metod znajduje się jednak nadal na etapie badań klinicznych i nie stanowi standardowego leczenia.

Drugim ważnym kierunkiem są terapie wykorzystujące komórki pochodzące z pluripotencjalnych komórek macierzystych. Ich celem jest uzupełnienie utraconej populacji neuronów dopaminergicznych poprzez przeszczep komórek zdolnych do wytwarzania dopaminy. Pierwsze badania kliniczne dostarczyły obiecujących wyników dotyczących bezpieczeństwa i potencjalnej poprawy funkcji ruchowych, ale skuteczność i trwałość efektu wymagają dalszej oceny.

Istotnym wydarzeniem w 2026 r. było warunkowe i czasowo ograniczone zatwierdzenie w Japonii terapii AMCHEPRY (raguneprocel), opartej na komórkach progenitorowych neuronów dopaminergicznych pochodzących z indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (iPSC). Terapia została zatwierdzona do poprawy objawów ruchowych u pacjentów z chorobą Parkinsona, u których dotychczasowe leczenie jest niewystarczające. To ważny krok w rozwoju terapii komórkowych, ale nie oznacza jeszcze potwierdzenia, że terapia zatrzymuje lub odwraca neurodegenerację.

Równolegle trwają badania nad terapiami ukierunkowanymi na określone mechanizmy molekularne i podtypy choroby, w tym na wybrane uwarunkowania genetyczne. Na obecnym etapie terapia genowa i większość terapii komórkowych pozostają metodami rozwijanymi w ramach badań klinicznych, a ich długoterminowa skuteczność i bezpieczeństwo wymagają dalszej obserwacji.

Choroba Parkinsona – leki – działania niepożądane

Profil działań niepożądanych leków stosowanych w chorobie Parkinsona zależy przede wszystkim od grupy leku, dawki, czasu terapii oraz indywidualnych cech pacjenta. Do często występujących działań niepożądanych należą m.in.:

• nudności;
• zaparcia;
• zawroty głowy i niedociśnienie ortostatyczne;
• nadmierna senność;
• halucynacje;
• dyskinezy, czyli mimowolne ruchy związane przede wszystkim z leczeniem lewodopą.

Wraz z postępem choroby i długotrwałym leczeniem lewodopą mogą pojawiać się również fluktuacje ruchowe, czyli wahania skuteczności leczenia. Pacjent może doświadczać naprzemiennie okresów on, w których objawy ruchowe są dobrze kontrolowane, oraz okresów off, podczas których działanie leku słabnie i ponownie nasilają się objawy choroby.

Szczególnej uwagi wymagają agonisty dopaminowi. Ich stosowanie wiąże się m.in. z ryzykiem nadmiernej senności, nagłych napadów snu, halucynacji oraz zaburzeń kontroli impulsów, takich jak: patologiczny hazard, kompulsywne zakupy, zachowania hiperseksualne czy kompulsywne objadanie się. Ryzyko zaburzeń kontroli impulsów jest większe podczas stosowania agonistów dopaminowych niż w przypadku innych terapii dopaminergicznych.

W chorobie Parkinsona mogą występować również zaburzenia neuropsychiatryczne, w tym: depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia poznawcze oraz objawy psychotyczne. Halucynacje i inne objawy psychotyczne są szczególnie istotne w bardziej zaawansowanej chorobie i mogą być nasilane przez leki dopaminergiczne.

Z kolei leki antycholinergiczne mogą powodować działania niepożądane związane z blokowaniem receptorów muskarynowych, m.in.: zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych, splątanie, halucynacje, suchość w jamie ustnej, zaparcia, nieostre widzenie oraz zatrzymanie moczu. Z tego względu ich zastosowanie w chorobie Parkinsona jest ograniczone, szczególnie u osób starszych.

Pojawienie się działań niepożądanych nie musi oznaczać konieczności całkowitego odstawienia leczenia. W zależności od rodzaju i nasilenia objawów lekarz może zmienić dawkę, zmodyfikować schemat terapii, odstawić określony lek lub zastąpić go innym preparatem. W przypadku fluktuacji ruchowych i dyskinez modyfikacja leczenia powinna być prowadzona przez lekarza mającego doświadczenie w leczeniu choroby Parkinsona.