Nadżerka szyjki macicy – co to jest, objawy i jak wygląda leczenie?

Najważniejsze informacje

• Nadżerka prawdziwa to ubytek nabłonka pokrywającego pochwową część szyjki macicy.
• W większości przypadków tzw. „nadżerka szyjki macicy” to w rzeczywistości ektopia, czyli łagodna zmiana polegająca na przemieszczeniu nabłonka – często jest to wariant fizjologiczny i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.
• Przyczyny tej zmiany są różne, ale bardzo często mają związek z hormonami, stanami zapalnymi lub mikrourazami, a objawy wcale nie muszą występować – czasem pojawiają się jedynie upławy, plamienia po współżyciu lub nawracające infekcje intymne.
• Rozpoznanie nie opiera się wyłącznie na oglądaniu szyjki macicy w gabinecie, bo podobny obraz może dawać kilka różnych stanów, dlatego standardem są badania takie jak cytologia, test HPV czy kolposkopia.
• Leczenie nie zawsze jest konieczne – jeśli zmiana nie daje objawów, zwykle wystarczy obserwacja, a w razie infekcji stosuje się leczenie przeciwzapalne lub przeciwbakteryjne, natomiast zabiegi wykonuje się tylko w wybranych sytuacjach.
• Sama obecność nadżerki (ektopii) zazwyczaj nie wpływa na płodność ani przebieg ciąży, ale wymaga kontroli ginekologicznej, żeby wykluczyć inne, poważniejsze zmiany.

Nadżerka szyjki macicy to jedno z najczęściej rozpoznawanych schorzeń w gabinetach ginekologicznych. Sama nazwa często budzi niepokój, jednak warto wiedzieć, że w większości przypadków lekarze mają do czynienia z tzw. ektopią, czyli zmianą o łagodnym charakterze, która może stanowić fizjologiczny wariant budowy szyjki macicy. Mimo to każda zauważona nieprawidłowość wymaga odpowiedniej diagnostyki, ponieważ podobny obraz mogą dawać również zmiany przednowotworowe lub nowotworowe. Dowiedz się, czym jest nadżerka szyjki macicy, jakie daje objawy oraz kiedy wymaga leczenia.

Czym jest nadżerka szyjki macicy i jak powstaje?

Wiele kobiet słysząc diagnozę w gabinecie ginekologicznym zastanawia się, co oznacza nadżerka szyjki macicy i czy stanowi zagrożenie dla zdrowia. W terminologii medycznej wyróżnia się dwa podstawowe pojęcia: nadżerkę prawdziwą oraz nadżerkę rzekomą (ektopię).

Nadżerka prawdziwa jest rzeczywistym ubytkiem nabłonka wielowarstwowego płaskiego pokrywającego pochwową część szyjki macicy. Najczęściej rozwija się na skutek urazów mechanicznych, stanów zapalnych lub innych procesów chorobowych obejmujących szyjkę macicy.

Znacznie częściej rozpoznawana jest jednak ektopia gruczołowa, potocznie również nazywana nadżerką. W tym przypadku nie dochodzi do ubytku tkanki, lecz do przemieszczenia nabłonka walcowatego z kanału szyjki na jej część pochwową. Nabłonek ten jest bardziej delikatny, silniej unaczyniony i produkuje większą ilość śluzu, dlatego łatwiej dochodzi do plamień kontaktowych oraz zwiększonej wydzieliny.

Warto podkreślić, że ektopia często jest zjawiskiem fizjologicznym, szczególnie u młodych kobiet, kobiet w ciąży oraz stosujących hormonalne środki antykoncepcyjne. Jej występowanie wiąże się z działaniem estrogenów i nie zawsze oznacza chorobę wymagającą leczenia.

Podczas badania ginekologicznego lekarz może zauważyć zaczerwieniony obszar na tarczy szyjki macicy. Sam obraz widoczny we wzierniku nie pozwala jednak na postawienie rozpoznania, dlatego w razie potrzeby konieczna jest dalsza diagnostyka.

Najczęstsze przyczyny i objawy nadżerki szyjki macicy

Przyczyny zmian na szyjce macicy są zróżnicowane i zależą od ich charakteru. W przypadku nadżerki prawdziwej do jej rozwoju mogą prowadzić urazy mechaniczne, przewlekłe stany zapalne oraz infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze. Uszkodzenia szyjki mogą wystąpić również podczas porodu, zabiegów ginekologicznych lub innych urazów mechanicznych.

Należy pamiętać, że nie każda ektopia jest skutkiem choroby. U wielu kobiet stanowi ona fizjologiczny wariant budowy związany z gospodarką hormonalną i nie wymaga leczenia, jeśli nie powoduje objawów oraz nie stwierdza się nieprawidłowości w badaniach.

Do czynników sprzyjających występowaniu ektopii należą:

• okres dojrzewania,
• ciąża,
• wysoki poziom estrogenów,
• stosowanie hormonalnej antykoncepcji,
• przewlekłe stany zapalne szyjki macicy.

Jeżeli chodzi o objawy nadżerki szyjki macicy, bardzo często zmiana nie daje żadnych dolegliwości i zostaje wykryta przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego.

Nietypowe upławy i plamienia kontaktowe

Jeżeli zmianie towarzyszy stan zapalny lub jest ona bardziej rozległa, mogą pojawić się nietypowe upławy, różniące się ilością, konsystencją, barwą lub zapachem. Zwiększona produkcja wydzieliny wynika z obecności nabłonka gruczołowego, który naturalnie wytwarza śluz.

Część pacjentek obserwuje również nawracające infekcje intymne lub uczucie dyskomfortu w obrębie narządów płciowych.

Bardzo charakterystycznym objawem są także plamienia kontaktowe, pojawiające się po stosunku seksualnym, badaniu ginekologicznym lub aplikacji preparatów dopochwowych. Delikatny nabłonek walcowaty jest bardziej podatny na mikrourazy i niewielkie krwawienia.

Każde nietypowe krwawienie z dróg rodnych powinno być skonsultowane z lekarzem, ponieważ podobne objawy mogą towarzyszyć również innym schorzeniom, w tym zmianom przednowotworowym i nowotworowym szyjki macicy.

Diagnostyka i badania wykrywające zmiany na szyjce macicy

Prawidłowe rozpoznanie charakteru zmiany na szyjce macicy ma zasadnicze znaczenie dla wyboru odpowiedniego postępowania. Podstawowym elementem diagnostyki jest badanie ginekologiczne z użyciem wziernika, które umożliwia ocenę wyglądu szyjki macicy.

Sam obraz nie pozwala jednak odróżnić łagodnej ektopii od innych zmian, dlatego niezwykle istotne są badania przesiewowe. Podstawę profilaktyki stanowią regularna cytologia oraz – zgodnie z obowiązującymi zaleceniami dla odpowiednich grup pacjentek – test HPV lub badania wykonywane łącznie (co-testing).

W przypadku nieprawidłowych wyników lub wątpliwości diagnostycznych lekarz może zlecić dodatkowe badania.

Do najważniejszych należą:

• kolposkopia, czyli oglądanie powierzchni szyjki macicy w dużym powiększeniu (przy użyciu mikroskopu),
• pobranie wycinków do badania histopatologicznego, które pozwala ocenić charakter zmian,
• testy w kierunku zakażenia wirusem HPV, zwłaszcza typami o wysokim potencjale onkogennym.

Kompleksowa diagnostyka umożliwia odróżnienie łagodnej ektopii od dysplazji oraz innych zmian wymagających specjalistycznego leczenia. Regularne badania profilaktyczne pozostają jednym z najważniejszych elementów zapobiegania rakowi szyjki macicy.

Metody leczenia nadżerki szyjki macicy

Sposób leczenia zależy od rodzaju zmiany, wieku pacjentki, jej planów rozrodczych, wyników badań oraz występujących objawów.

W przypadku niewielkiej, bezobjawowej ektopii u młodych kobiet bardzo często nie ma potrzeby wykonywania żadnych zabiegów. Lekarz może zalecić jedynie regularne kontrole ginekologiczne, ponieważ zmiana może samoistnie ulec wygojeniu w procesie proces metaplazji (zastępowania nabłonka walcowatego nabłonkiem płaskim).

Jeżeli występują nawracające infekcje lub stan zapalny, leczenie koncentruje się przede wszystkim na ich przyczynie. W zależności od rozpoznania mogą zostać zastosowane preparaty przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze lub inne leki dobrane do rodzaju zakażenia. W niektórych przypadkach zalecane są również środki wspomagające regenerację nabłonka i odbudowę prawidłowej mikroflory pochwy.

Sama ektopia nie zawsze wymaga leczenia farmakologicznego ani zabiegowego.

Zabiegi chirurgiczne i krioterapia

Jeżeli zmiana powoduje utrzymujące się dolegliwości, nawracające plamienia lub istnieją inne wskazania medyczne, lekarz może zaproponować leczenie zabiegowe. Celem takich procedur jest usunięcie nieprawidłowego nabłonka i umożliwienie odtworzenia prawidłowej tkanki.

Do najczęściej stosowanych metod należą:

• krioterapia szyjki macicy, polegająca na wymrażaniu zmienionej tkanki ciekłym azotem; zabieg jest zwykle dobrze tolerowany i wykonywany ambulatoryjnie,
• elektrokoagulacja, czyli usuwanie zmiany z wykorzystaniem prądu elektrycznego; metoda może wiązać się z większym ryzykiem powstawania blizn niż niektóre nowocześniejsze techniki,
• laseroterapia, wykorzystująca precyzyjną wiązkę lasera do usunięcia zmienionej tkanki i zapewniająca bardzo dobrą kontrolę głębokości zabiegu.

Po zabiegu należy przestrzegać zaleceń lekarza. Przez kilka tygodni zwykle zaleca się unikanie współżycia, stosowania tamponów oraz kąpieli w basenie czy wizyt w saunie. W niektórych przypadkach konieczne jest również czasowe ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego. Regularne wizyty kontrolne pozwalają ocenić proces gojenia i skuteczność leczenia.

Nadżerka szyjki macicy a ciąża i planowanie macierzyństwa

Zmiany na szyjce macicy często budzą obawy kobiet planujących ciążę lub już będących w ciąży. Warto jednak podkreślić, że sama ektopia zazwyczaj nie utrudnia zajścia w ciążę i nie wpływa negatywnie na przebieg ciąży.

Problemy mogą pojawić się wówczas, gdy zmianie towarzyszą przewlekłe infekcje lub stany zapalne narządów rodnych. W takich sytuacjach zaburzenie naturalnego środowiska pochwy może niekorzystnie wpływać na płodność i zwiększać ryzyko powikłań.

Ektopia jest stosunkowo często obserwowana również u kobiet ciężarnych. Zwiększone stężenie estrogenów oraz silniejsze ukrwienie szyjki mogą powodować powiększenie zmiany i występowanie niegroźnych plamień kontaktowych, np. po badaniu ginekologicznym lub współżyciu.

Każde krwawienie w ciąży wymaga jednak konsultacji lekarskiej w celu wykluczenia innych przyczyn.

Leczenie zabiegowe zwykle odracza się do czasu zakończenia ciąży i połogu, o ile nie istnieją szczególne wskazania wynikające z diagnostyki. Kobiety planujące macierzyństwo powinny natomiast zadbać o odpowiednie leczenie infekcji oraz wykonywanie regularnych badań profilaktycznych przed zajściem w ciążę.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące nadżerki szyjki macicy